Tereyağı

Genel bakış

Tereyağı, sütün ya da kremanın yayıkta çalkalanmasıyla elde edilen, yağca yoğun bir süt ürünüdür. En yaygını inek sütünden yapılır; koyun, keçi ya da manda sütünden yapılan tereyağı da vardır ve tek bir hayvanın sütü kullanıldıysa bu etikette yazar³. Bebeğinizin tabağına tek başına bir yiyecek olarak değil, sebze püresine, çorbaya ya da ekmeğe katılan küçük bir lezzet olarak girer.

Küçük çocuklar, özellikle iki yaşından küçükler, yağın verdiği enerjiye ihtiyaç duyar⁴. Tereyağı ise doymuş yağı yüksek katı yağlardandır ve bu tür yağların sınırlı tutulması öneriliyor². Doymuş yağın bir kısmının yerine zeytinyağı gibi doymamış yağ kullanmak daha sağlıklı bir seçim⁵. Bu yüzden tereyağını az kullanın ve zeytinyağıyla dönüşümlü tutun.

Tereyağına 7. aydan itibaren başlayabilirsiniz. Sağlık Bakanlığı'nın ek gıda tablosu tereyağını ayrıca saymıyor; yağ olarak bitkisel yağları 7. ayda başlatıyor¹. Biz de tereyağını yağlarla aynı aya koyuyoruz. İngiltere'de bir hastanenin ebeveyn rehberi tereyağını 6. aydan itibaren yemeklere katıyor⁷; hangisini izleyeceğinizi doktorunuza sorabilirsiniz. Tereyağı sütten yapıldığı için süt alerjeni olarak ele alınır^3,9.

Nasıl sunulur

Markette tuz eklenmemiş tereyağını seçin. Tuz eklenmemiş ürünün etiketinde tuz ilave edilmediği yazar; tuzlu tereyağının ön yüzünde ise tuzlu olduğu belirtilir³. İlk yıl bebeğin yemeğine tuz eklenmez; tuz bebeği susatır ve böbreklerine zarar verebilir¹. Bu yüzden tuzlu tereyağı bebeğinizin tabağına girmesin.

Etiketli, pastörize sütten ya da kremadan yapılmış tereyağı alın. Pastörize edilmemiş süt ve bu sütten yapılan ürünler küçük çocuklar için daha riskli seçimlerdir⁸. Çiğ sütten yapılan krema ve tereyağı, bruselloz gibi gıda kaynaklı hastalıklara yol açabilen besinler arasında sayılıyor². Pazarda açıkta satılan, nasıl yapıldığı belli olmayan köy tereyağını bebeğinize vermeyin. Tereyağı satışa kadar en çok 4 °C'de tutulmalıdır³; evde de buzdolabında saklayın.

Tereyağını bebeğinize eritilmiş ve yemeğe karışmış hâlde verin. Kısık ateşte ya da sıcak pürenin içinde eritin, yakmayın ve iyice karıştırın. Az bir miktar yeter: küçük çocukların yemeğinde pişirme yağını olabildiğince az kullanmak, kızartma yerine haşlamayı ya da fırını seçmek öneriliyor⁴. Aile yemeğinden bebeğinize pay ayıracaksanız bunu tuz eklemeden önce yapın¹.

Hangi yaşta nasıl sunacağınızı yaş bölümlerinde bulabilirsiniz.

7 ay +

tereyağlı püre

Tereyağını kısık ateşte eritin ve bebeğinizin daha önce denediği, iyice pişmiş bir sebze püresine karıştırın; ilk denemede o güne başka yeni besin eklemeyin¹. Püre pürüzsüz ya da yumuşak topaklı olsun⁶. Az bir miktar yeter; küçük çocukların yemeğinde de pişirme yağını az tutmak öneriliyor⁴. Kaşığı bebeğinize uzatmadan önce pürenin içinde erimemiş tereyağı parçası kalmadığına bakın.

9 ay +

Bu bölüm İlk Lokma uygulamasında Premium üyelere açık.

• App Store'dan indirin
• Google Play'den indirin

Boğulma riski

Tereyağının boğulma riski düşüktür; eriyince sıvılaşır ve yemeğe karışır. Riski doğuran, buzdolabından yeni çıkmış soğuk, sert bir tereyağı topağıdır: ağızda hemen erimez, kaygan bir parça gibi kalabilir. Bu yüzden tereyağını tabağa topak hâlinde koymayın; eritip yemeğe iyice karıştırın ya da ekmeğe ince bir kat sürün⁶. Tereyağı sürdüğünüz ekmek bebeğinizin damağına yapışabilir; buna dikkat edin⁷.

Bebeğiniz yerken dik otursun. Yemek sırasında onu bir an bile yalnız bırakmayın¹⁶. Yürürken, koşarken, oynarken ya da uzanmışken ağzında yiyecek olmasın¹⁵. Araçta, oto koltuğunda ya da pusette de yiyecek vermeyin¹⁶.

Ek gıdaya yeni başlayan bebek sık sık öğürür. Öğürme seslidir; bebeğin çiğnemeyi ve yutmayı öğrenirken gösterdiği doğal bir reflekstir¹⁴. Öğüren ya da öksüren bebeğin ağzına parmağınızla lokma aramayın; göremediğiniz bir parçayı parmakla aramak onu daha derine itebilir. Sesli öksürüyorsa öksürmesine fırsat verin ve yanından ayrılmayın¹⁷. Boğulma ise sessizdir. Bebek nefes alamaz, ses çıkaramaz; dudaklarının içi, diş etleri ya da tırnakları morarabilir¹⁴. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi bu durumu acil durum olarak tanımlar ve hemen acil yardım çağrılmasını önerir¹⁴. Ülkemizde acil yardım numarası 112'dir.

Alerjenler

Tereyağı sütten yapılır; İlk Lokma'da da süt alerjeni olarak işaretli. Süt alerjisi tanısı konmuş 30 çocukla yapılan bir çalışmada çocukların bir kısmı tereyağını sorunsuz yiyebildi, ama bir çocuk tereyağına alerjik çıktı, birçoğunda da durum netleşmedi¹³.

İlk denemeyi bebeğiniz açken ve gündüz yapın; önceki yeni besinden 3–5 gün geçmiş olsun ve o gün başka yeni besin başlatmayın¹. Tereyağını daha önce denediği bir püreye katın. Sorunsuz giden alerjenler sonra bebeğinizin olağan beslenmesinin parçası olmalı⁹.

Tepki çoğunlukla 2 saat içinde çıkar, ama inek sütünde 3 güne kadar gecikebilir⁹. Kızarık, kaşınan ve sulanan gözler, döküntü, tek seferlik kusma, ishal ya da egzamanın kötüleşmesi görürseniz tereyağına ara verip doktorunuza danışın. Birden fazla belirti birlikte görülür, kusma ya da ishal tekrarlarsa İlk Lokma acil yardım çağırmanızı önerir. Dudakta, dilde ya da boğazda şişme, nefes almakta zorlanma ya da hızla yayılan kabarık, kaşıntılı döküntü acil durumdur: hemen 112'yi arayın¹⁸.

Gecikmeli bir bağırsak tepkisi olan FPIES yemekten 1–4 saat sonra tekrarlayan kusma, solukluk ve halsizlikle görülür; bebeklikte en sık nedeni süttür. Bebeğiniz halsiz ve solgunsa beklemeyin, 112'yi arayın; daha hafif bir durumda doktorunuza danışın¹².

İnek sütü alerjisi olan bebekte keçi, koyun ya da manda sütünden yapılan tereyağı da çoğu zaman tepki yapar. Keçi sütü, inek sütü alerjisi olan çocukların onda dokuzundan fazlasında tepkiye yol açar¹⁰; Dünya Alerji Örgütü'nün kılavuzu da bu sütlerden kaçınmayı öneriyor¹¹. Süt alerjisi olan çocukta tereyağı ve sade yağ ancak alerji uzmanının testinden sonra denenmeli¹³.

Egzama, bilinen bir alerji ya da ailede alerji öyküsü varsa tereyağına başlamadan önce doktorunuzla konuşun⁹.

Bu malzemeyle tarifler

• Bebek omleti
• Mısır unlu pankek
• Muzlu yulaflı pankek
• Pancarlı pankek
• Yayla çorbası

Sık sorulanlar

Tereyağında ebeveynlerin en çok takıldığı iki konu tuz ve miktar. Bebek için tuz eklenmemiş tereyağı seçilir^1,3; miktar küçük tutulur, çünkü tereyağı doymuş yağı yüksek bir yağdır⁵.

Köy tereyağının güvenli olup olmadığı, sade yağın tereyağından farkı ve margarinin onun yerine geçip geçmediği de sık sorulanlar arasında^2,3,4. Kaçıncı ayda başlanacağı konusunda kaynaklar biraz ayrılıyor; biz Sağlık Bakanlığı'nın yağlar için verdiği 7. ayı izliyoruz^1,7. Süt alerjisinden şüpheleniyorsanız ya da bebeğinizde egzama varsa önce doktorunuza danışın⁹.

İpuçları

Tereyağının mutfaktaki işi küçüktür: püreye yumuşak bir tat katar. Tostun üstüne de ince bir kat yeter⁶. Tereyağını zeytinyağıyla dönüşümlü kullanırsanız bebeğiniz iki tadı da tanır, doymuş yağ da sınırlı kalır^4,5.

Bebeğiniz yeni tadı ilk seferde beğenmezse zorlamayın; kısa bir aradan sonra yeniden deneyin¹. Hangi yemekte kullanırsanız kullanın, tuz eklenmemiş tereyağı seçin; ilk yılda bebeğin yemeğine tuz eklenmez^1,3.