Kivi

Genel bakış

Kivi, kahverengi, tüylü kabuğunun altında parlak yeşil ve sulu bir eti, ortasında da küçük siyah tohumları olan bir meyve. Olgunlaştıkça yumuşar; olgun kivi soyulduktan sonra pişirmeden ezilebilir ya da parça olarak tabağa gelebilir.

Kivi, C vitamini yüksek meyveler arasında sayılıyor. C vitamini vücudun demiri emmesine yardım eder; en iyi kaynağı pişmemiş meyvedir, bu yüzden olgun kiviyi çiğ vermek iyi bir seçim¹. Kiviyi demir içeren bir öğünün yanında sunmak bu emilime katkı sağlar².

Kiviye 6. aydan itibaren başlayabilirsiniz. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi kiviyi 6. ay civarında sunulabilecek meyveler arasında sayıyor³; Sağlık Bakanlığı'nın ek gıda tablosu da meyve püresini 6. aydan itibaren sayıyor⁴. Kivi alerjisi seyrek görülse de çocuklarda ilk denemede ortaya çıkabiliyor⁵; ilk denemeyi az miktarla, gündüz yapın.

Nasıl sunulur

Olgun kivi seçin: avucunuzda hafifçe bastırdığınızda biraz esnemeli. Ham kivi serttir; birkaç gün oda sıcaklığında bekletip yumuşamasını bekleyin. Bebeğinize yalnızca diş etleriyle ezebileceği kadar yumuşak kivi verin⁶.

Ellerinizi sabunla yıkayın. Kiviyi soymadan önce akan suyun altında ovarak yıkayın ki kabuktaki kir ve mikroplar bıçakla meyvenin etine geçmesin; sabun ya da özel yıkama ürünü gerekmez⁷. Sonra kabuğunu soyun: soymak yutmayı kolaylaştırır⁸, meyve kabukları da çiğnemesi zor bir yapıdadır⁹. Ortadaki küçük siyah tohumları ayıklamanız gerekmez.

Soyulmuş kivi kaygandır. İlk aylarda ezerek ya da bebeğinizin avucundan taşacak uzun parçalar hâlinde verin. Kesilmiş kiviyi hemen kullanmayacaksanız buzdolabında saklayın⁷. Kiviye şeker eklemeyin⁴; kivi suyu yerine kivinin kendisini verin¹⁰. Hangi yaşta nasıl keseceğinizi yaş bölümlerinde bulabilirsiniz.

6 ay +

uzun kivi parçaları

Olgun kiviyi soyun ve uzunlamasına dörde bölün. Her parça en az 6 cm uzunluğunda olsun; bebeğiniz avucuyla kavradığında bir ucu dışarıda kalır, parça ağzına tümüyle sığmaz¹². Dişi olmasa da diş etleriyle parça koparabilir; bu yüzden kivi baş ve işaret parmağınız arasında kolayca ezilecek kadar olgun olmalı, kopan parça da ağzında dağılır⁶. Kiviniz küçükse ve parça bu boyu tutmuyorsa çatalla ezerek verin³. Yuvarlak dilimler kesmeyin⁶.

9 ay +

12 ay +

Bu bölüm İlk Lokma uygulamasında Premium üyelere açık.

• App Store'dan indirin
• Google Play'den indirin

Boğulma riski

Kivinin boğulma riskini orta düzeyde sayıyoruz. Olgun kivi yumuşaktır ve diş etleriyle kolayca ezilir; bebeklere önerilen yumuşak besinlere uyar⁶. Ama soyulmuş kivi kaygandır: parça elden kolayca kayar, ağızda da çiğnenmeden geriye kayabilir. Ham kivi ise serttir; çiğ ve sert meyve parçaları küçük çocuklarda boğulmaya yol açabilir¹¹. Riski azaltan şey olgunluk ve kesimdir. Yuvarlak dilimler kesmeyin⁶. Küçük lokmalara geçtiğinizde kiviyi küp yerine ince, yassı parçalar hâlinde kesin⁸; parçaların en büyük kenarı 1,3 cm'yi geçmesin¹¹.

Bebeğiniz yerken dik otursun¹². Yemek sırasında onu bir an bile yalnız bırakmayın¹³. Yürürken, oynarken ya da uzanmışken ağzında yiyecek olmasın¹¹; araçta, oto koltuğunda ya da pusette de yiyecek vermeyin¹³.

Ek gıdaya yeni başlayan bebek sık sık öğürür. Öğürme, çiğnemeyi ve yutmayı öğrenirken görülen doğal bir reflekstir ve seslidir; gözleri sulanabilir, dilini öne itebilir, biraz kusabilir¹⁴. Öğüren ya da öksüren bebeğin ağzına parmağınızla lokma aramayın; göremediğiniz bir parçayı parmakla aramak onu daha derine itebilir. Sesli öksürüyorsa öksürmesine fırsat verin ve yanından ayrılmayın¹⁵. Boğulma ise sessizdir. Bebek nefes alamaz, ağlayamaz, ses çıkaramaz; teni, dudaklarının içi ya da diş etleri morarabilir^14,11. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi bu durumu acil durum olarak tanımlar ve hemen acil yardım çağrılmasını önerir¹⁴. Ülkemizde acil yardım numarası 112'dir.

Alerjenler

Kivi İlk Lokma'da alerjen olarak işaretli değil; İngiltere'nin ulusal sağlık servisinin alerjiye sık yol açan besinler listesinde de yer almıyor¹⁶. Yine de kivi alerjisi giderek daha sık tanınıyor. Çocuklar kiviyi ilk kez yediklerinde tepki vermeye erişkinlerden daha yatkın ve ciddi tepkiler çocuklarda daha sık görülüyor. Başlıca alerjen, aktinidin adlı bir enzim⁵.

Kivi polen ve lateksle de bağlantılı. Huş ağacı ya da çayır poleni alerjisi olanlarda ağızda kaşıntı yapabilir¹⁷; daha büyük çocuklarda tepki çoğu zaman dudakta, dilde ve ağızda kaşıntı ve karıncalanmayla sınırlı kalır⁵. Lateks alerjisi olan bazı kişiler de kiviye tepki verebilir¹⁸.

Yalnızca ağız çevresinde kalan kızarıklık çoğu zaman alerji değildir; pek çok besin bebeklerde bunu yapabilir. Alerjide daha çok yüzde kurdeşen, hafifçe şişen dudak ya da kusma görülür¹⁹.

İlk denemeyi az miktarla, evde, gündüz ve o gün tek yeni besin olarak yapın; sonraki yeni besin için 3–5 gün bekleyin⁴. Kaşıntılı döküntü, kızarık gözler, tek seferlik kusma ya da ishal görürseniz kiviye ara verip doktorunuza danışın. Birden fazla belirti birlikte görülür, kusma ya da ishal tekrarlarsa İlk Lokma acil yardım çağırmanızı önerir. Dudakta, dilde ya da yüzde şişme, nefes almakta zorlanma, yaygın kurdeşen ya da bebeğin gevşeyip her zamanki gibi tepki vermemesi acil durumdur: hemen 112'yi arayın²⁰. Bebeğinizde lateks alerjisi, egzama ya da başka bir besin alerjisi varsa kiviye başlamadan önce doktorunuzla konuşun^16,18.

Bu malzemeyle tarifler

• Kivili yoğurt

Sık sorulanlar

Kiviyle ilgili soruların çoğu alerji ve hazırlık üzerine. Kivi alerjisi seyrek ama çocuklarda ilk denemede ortaya çıkabiliyor⁵; bu yüzden ilk denemeyi az miktarla ve gündüz yapın⁴. Hazırlıkta asıl soru kabuk: bebeğe verirken kiviyi soyun, soymadan önce de yıkayın^8,7.

Ağız çevresindeki kızarıklık ve kivi suyu da sık soruluyor. İlk yılda meyve suyu yerine meyvenin kendisini verin¹⁰. Lateks alerjisi olan bebekte kiviye başlamadan önce doktorunuza sorun; lateks alerjisi olan bazı kişiler kiviye de tepki verir¹⁸.

İpuçları

Kivinin püf noktası olgunluğu. Diş etiyle ezilecek kadar yumuşak, olgun kivi seçin⁶; ham kiviyi birkaç gün bekletip yumuşatın. Pişirmeden verildiğinde C vitamini de daha iyi korunur¹. Aynı kividen ilk aylarda uzun, yumuşak parçalar ya da ezme, sonraki aylarda küçük, yassı lokmalar çıkar.

Biçim değişse de kurallar aynı kalır. Kivi soymadan önce yıkanır⁷, kabuğu soyulur⁸, yuvarlak dilimler yerine uzun parça ya da küçük, yassı lokmalar kesilir⁶, bebeğin payına şeker girmez⁴.