Makadamya

Genel bakış

Makadamya bir sert kabuklu yemiştir; kabuğu çok serttir. Çarşıda çoğunlukla kabuğundan ayrılmış, krem renkli, iri ve yuvarlak iç olarak bulunur; tadı yumuşak ve tereyağımsıdır. Bebek sofrasında ise bütün tane değil, un gibi öğütülmüş makadamya ya da pürüzsüz ezme yer alır⁴.

Küçük bir miktarı bile tabağa çok şey katar. Sağlık Bakanlığı'nın beslenme rehberi sert kabuklu yemişleri protein ile demir ve çinko gibi minerallerin iyi bir kaynağı sayıyor, doymamış yağ ve E vitamini bakımından da zengin buluyor². İngiltere'nin ulusal sağlık servisi de kuruyemişleri iyi demir kaynakları arasında anıyor¹⁹.

Makadamyaya 6. aydan itibaren başlayabilirsiniz. Sağlık Bakanlığı'nın aylara göre ek gıda tablosunda makadamya ya da başka bir kuruyemiş ayrıca yer almıyor¹; Bakanlığın beslenme rehberi ise alerji yapabilen besinlere 6–12 ay arasında herhangi bir zamanda başlanabileceğini söylüyor². İngiltere'nin ulusal sağlık servisi kuruyemişi, ezilmiş ya da öğütülmüş olarak yemeğe katmak şartıyla, ek gıdanın başladığı 6. ay civarından itibaren veriyor⁴. Biz de 6. ayı izliyoruz.

Bütün ya da doğranmış makadamya ise 5 yaşından önce hiç verilmez^4,9.

Nasıl sunulur

Makadamyayı sade alın. Tuzlu, ballı ya da çikolata kaplı makadamya bebeğinize uygun değil: Sağlık Bakanlığı tuz ya da şekerle kaplanmış yemişlerin tercih edilmemesini söylüyor², ilk yılda bebeğin yemeğine tuz eklenmiyor, şeker ve şeker eklenmiş besinler de önerilmiyor¹. Bal ise 1 yaşından önce hiç verilmez⁴.

Makadamyayı vermeden önce öğütün. Taneleri mutfak robotunda un kıvamına gelene dek çekin; parmaklarınızın arasında ovaladığınızda sert bir kırıntı hissetmemelisiniz. Makadamya iri ve sert olduğu için önce birkaç kez kısa kısa çalıştırıp taneleri kırmak, sonra öğütmek işi kolaylaştırır. Avustralya'nın alerji derneği yemişi bebeğe pürüzsüz ezme, toz ya da ince öğütülmüş olarak tanıtmayı öneriyor⁶. Öğütülmüş makadamyayı bebeğinizin alıştığı bir yemeğe karıştırın⁴.

Ezmeyi kaşıkla tek başına vermeyin, inceltin. Amerikan Pediatri Akademisi fıstık ezmesi için az bir miktarı lapaya, meyve püresine ya da yoğurda karıştırmayı ya da anne sütü veya mamayla açıp kaşıkla vermeyi öneriyor⁵; makadamya ezmesinde de bu yolları kullanabilirsiniz. Ekmeğe sürerken ince ve eşit bir kat bırakın⁹.

Aile için makadamyalı bir yemek hazırlıyorsanız bebeğinizin payını tuz ve şeker eklemeden önce ayırın¹. Hangi yaşta nasıl sunacağınızı yaş bölümlerinde bulabilirsiniz.

Boğulma riski

Boğulma riski orta. Makadamya iri, yuvarlak ve çok sert bir yemiştir. Bütün ya da doğranmış yemiş ve kaşık dolusu ya da topak hâlindeki yemiş ezmesi küçük çocuklarda boğulmaya yol açabilen besinler arasında sayılıyor⁷. Bütün ya da doğranmış makadamyayı 5 yaşından önce hiç vermeyin^4,9. Koyu ezme boğaza ve soluk borusuna yapışıp nefes almayı zorlaştırabilir; ezmeyi inceltin ya da ince ve eşit bir kat sürün⁹.

Bebeğiniz yerken dik otursun; yürürken, emeklerken ya da uzanmışken ağzında yemek olmasın⁷. Araçta, oto koltuğunda ya da pusette yiyecek vermeyin⁹. Yemek sırasında onu bir an bile yalnız bırakmayın⁹. Yanında verdiğiniz yiyeceklerin parçaları da 1,3 cm'yi geçmesin⁸.

Ek gıdaya yeni başlayan bebek sık sık öğürür. Öğürme seslidir; çiğnemeyi ve yutmayı öğrenirken görülen doğal bir reflekstir, gözleri sulanabilir, dilini öne itebilir ya da kusabilir¹¹. Öğüren ya da öksüren bebeğin ağzına parmağınızla lokma aramayın; göremediğiniz bir parçayı parmakla aramak onu daha derine itebilir. Sesli öksürüyorsa öksürmesine fırsat verin ve yanından ayrılmayın¹⁰. Boğulma ise sessizdir; cildi, dudaklarının içi ya da diş etleri morarabilir¹¹. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi bu durumu acil durum olarak tanımlar ve hemen acil yardım çağrılmasını önerir^10,11. Ülkemizde acil yardım numarası 112'dir.

Alerjenler

Makadamya bir sert kabuklu yemiştir ve İlk Lokma'da alerjen olarak işaretli. Yemiş alerjisi çoğu zaman ömür boyu sürer; sert kabuklu yemiş alerjisinden kurtulanlar yaklaşık onda birdir¹³. Makadamya alerjisinde ağır tepki (anafilaksi) riski yüksek kabul ediliyor¹⁴.

Alerjen besinleri birer birer tanıtın³. İlk denemeyi gündüz yapın, o gün başka yeni besin başlatmayın, sonraki yeni besin için 3–5 gün bekleyin¹. Çok az bir miktarı bebeğinizin alışık olduğu bir yemeğe karıştırarak başlayın; tepki yoksa sonraki seferlerde miktarı yavaş yavaş artırın. Sorun çıkmazsa makadamyayı en az haftada bir sunun⁶; tolere edilen alerjenin olağan beslenmede kalması alerji riskini azaltmaya yardımcı olabilir³.

Bebeğinizde egzama, bilinen bir besin alerjisi ya da ailede alerji öyküsü varsa makadamyaya başlamadan önce doktorunuzla konuşun^3,4. Şiddetli ve uzun süren egzama ya da bir besine hemen tepki vermiş olmak yüksek risk sayılır⁵.

Testlerde makadamyaya duyarlılık ile hindistancevizine duyarlılık sık birlikte görülüyor^15,16. Yer fıstığına alerjisi olan pek çok kişi sert kabuklu yemişlere de alerjiktir. Yemiş alerjisi olanların bir kısmı bütün yemişlerden uzak durur, bir kısmı belli yemişleri yiyebilir; hangilerinin uygun olduğuna alerji doktorunuzla birlikte karar verin¹³.

Kaşıntılı kızarık döküntü, gözlerde sulanma, tek seferlik kusma ya da ishal görürseniz makadamyaya ara verip doktorunuza danışın³. Birden fazla belirti birlikte görülür, kusma ya da ishal tekrarlar ya da kurdeşen vücuda yayılırsa İlk Lokma acil yardım çağırmanızı önerir. Dudakta, dilde ya da boğazda şişme, nefes almakta zorlanma, hırıltı, solukluk ya da bebeğinizin gevşeyip size her zamanki gibi tepki vermemesi acil durumdur: beklemeyin, hemen 112'yi arayın¹².

Sık sorulanlar

Makadamyada ebeveynlerin ilk sorusu biçimle ilgili: bütün ve doğranmış makadamya küçük çocuklara verilmez, bebeğin tanıştığı makadamya un gibi öğütülmüş toz ya da inceltilmiş ezmedir^4,7. Çikolata kaplı ve tuzlu çerez makadamyayı da vermeyin: içlerinde bütün yemiş, üstlerinde şeker ya da tuz var^2,9.

Makadamya alerjisinde ağır tepki riski yüksek kabul ediliyor¹⁴; hindistancevizine duyarlılık, yemişler arasında en çok makadamya duyarlılığıyla birlikte görülüyor^15,16. Makadamya sütünü 12. aydan önce içecek olarak vermeyin¹⁸.

İpuçları

Öğütülmüş makadamya, yumuşak tadıyla hemen her yemeğe karışır. Bir tutam tozu lapaya, yoğurda ya da meyve püresine katmak yeter; ezme ise inceltilip karıştırılır^5,6.

Biçim değişse de kurallar aynı kalır. Bütün ya da doğranmış makadamya, kaşık dolusu ezme verilmez^4,7; bebeğin payına tuz ve şeker girmez¹. Makadamya bir alerjen olduğu için sorunsuz tanıttıktan sonra düzenli sunmak işe yarar⁶.