Meyan kökü

Genel bakış

Meyan kökü, Avrupa, Asya ve Orta Doğu'da yetiştirilen çok yıllık bir bitkinin köküdür; şekerlemelere ve başka yiyeceklere tat vermek için kullanılır². Şekerlemelerin yanı sıra şurup ve şerbet gibi içeceklerde ve bitki çaylarında da karşınıza çıkar⁶. Kendine özgü tatlımsı tadını glisirizin (glisirizik asit) adlı bir maddeden alır³.

Meyan kökü tozunu ilk yılda bebeğinizin yemeğine katmayın; 12. aydan itibaren pişmiş aile yemeğine karıştırılmış çok küçük bir tutamla ve arada bir verebilirsiniz. Sağlık Bakanlığı'nın ek gıda tablosunda meyan yer almıyor; tablo 6. ayda başlayan ilk çorbaları da baharatsız öneriyor¹. Norveç'in gıda güvenliği komitesinin değerlendirmesine göre Avrupa İlaç Ajansı, güvenliğini gösteren yeterli veri olmadığı için meyan kökünü çocuklara ve ergenlere bitkisel ilaç olarak önermiyor³. Düzenli alınan glisirizin tansiyonu yükseltebiliyor ve kandaki potasyumu düşürebiliyor⁴. Meyan, bebeğin tanıması gereken bir tat değil; biz de onu ilk yaş gününün sonrasına bırakıyoruz.

Meyan şerbetini, meyan çayını ve meyan şekerlemesini bebeğinize vermeyin; kuru kök çubuğunu da kemirmesi için eline tutuşturmayın. Meyanla ilgili ağır olgular en sık içeceklerle bildiriliyor⁶; şekerleme ise şeker eklenmiş bir besindir⁸.

Nasıl sunulur

Çocuğunuzun payında meyan kökünün yalnızca toz hâlini kullanın ve onu her zaman pişen yemeğe karıştırın. Aile için hazırladığınız sebzeli bir yahniye ya da çorbaya pişmenin sonlarına doğru çok küçük bir tutam katın ve kaşıkla iyice karıştırın; yemek eşit renk alsın, yüzeyde kuru toz kalmasın. Payını tuz ve şeker eklemeden önce ayırın. İlk yılda bebeğin yemeğine tuz da şeker de eklenmez¹; 12. aydan sonra da ayrıca tuz eklemeyin.

Meyanı her gün değil, arada bir kullanın. Glisirizinin etkisi düzenli tüketimde ortaya çıkıyor ve günlük miktar arttıkça tansiyondaki yükselme de artıyor⁴. Duyarlılık kişiden kişiye çok değişiyor; güvenli bir günlük alım düzeyi de henüz belirlenebilmiş değil³.

Kalp, böbrek ya da tansiyon sorunu olan ya da tuzlu beslenen kişilerde küçük miktarlar bile ciddi yan etkilerle ilişkilendirilmiş². Glisirizin prednizolon gibi kortizon türü ilaçlarla da etkileşebiliyor³. Çocuğunuzun böyle bir sağlık sorunu varsa ya da böyle bir ilaç kullanıyorsa meyanı hiç kullanmayın ve doktorunuza danışın.

Toz meyanı kuru, ağzı kapalı bir kavanozda, çocuğun ulaşamayacağı bir rafta saklayın. Hangi yaşta nasıl sunacağınızı yaş bölümlerinde bulabilirsiniz.

Boğulma riski

Pişmiş yemeğe iyice karıştırılmış toz meyanın boğulma riskini düşük sayıyoruz. Risk meyanın öbür biçimlerindedir. Kuru meyan kökü çubuğu sert, odunsu ve liflidir; çiğnendikçe ince, sert lifler ayrılır. Çubuğu diş kaşıyıcı olarak ya da kemirmesi için çocuğunuza vermeyin. Sert, yapışkan ya da sakızımsı şekerlemeler de boğulma tehlikesi taşır: Amerikan Pediatri Akademisi bunları en az 4 yaşına kadar önermiyor¹⁰, İrlanda'nın sağlık servisi küçük sert şekerleri 5 yaşından önce hiç vermemeyi söylüyor¹¹.

Çocuğunuz masada ya da mama sandalyesinde otursun; yürürken, oynarken ya da uzanmışken ağzında yiyecek olmasın¹⁰. Araçta, oto koltuğunda ya da pusette yiyecek vermeyin¹¹. Yemek sırasında onu bir an bile yalnız bırakmayın¹¹.

Öğürme seslidir; gözleri sulanabilir, dilini öne itebilir, öğürüp biraz kusabilir¹³. Öğüren ya da öksüren çocuğun ağzına parmağınızla lokma aramayın; göremediğiniz bir parçayı parmakla aramak onu daha derine itebilir. Sesli öksürüyorsa öksürmesine fırsat verin ve yanından ayrılmayın¹².

Boğulma ise sessizdir. Çocuk nefes alamaz, ses çıkaramaz; dudakları, diş etleri ya da tırnakları morarabilir^10,13. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi bu durumu acil durum olarak tanımlar ve hemen acil yardım çağrılmasını önerir¹². Ülkemizde acil yardım numarası 112'dir.

Alerjenler

Meyan kökü yaygın alerjenlerden değil; İlk Lokma'da da alerjen olarak işaretli değil. İngiltere'nin ulusal sağlık servisinin alerjik tepkiye yol açabilen besinler listesinde yer almıyor¹⁴. Baharat ve ot alerjisi çocuklarda seyrek sayılsa da olgular bildiriliyor. Bazı tepkiler de alerji olmadan, bitkideki maddelerin tahriş etmesiyle ortaya çıkıp alerjiye benzeyebiliyor¹⁶.

Hazır meyanlı ürünlerin içindekiler listesini okuyun. Meyan tadındaki her ürün gerçek meyan içermez; bazılarında aynı kokuyu veren anason yağı kullanılır².

Meyanı ilk kez gündüz ve o gün tek yeni besin olarak deneyin; sonraki yeni besin için 3–5 gün bekleyin¹. Çocuğunuzun daha önce denediği bir yemeğe katın ki bir tepki olursa nereden geldiğini ayırabilesiniz. Kaşıntılı kızarık döküntü, kızarık ve sulanan gözler, tek seferlik kusma ya da ishal görürseniz meyan köküne ara verip doktorunuza danışın¹⁴. Birden fazla belirti birlikte görülür, kusma ya da ishal tekrarlar ya da kurdeşen vücuda yayılırsa İlk Lokma acil yardım çağırmanızı önerir. Dudakları, yüzü, dili ya da boğazı şişerse, hırıltılı solursa, nefes almakta zorlanırsa ya da baygınlaşırsa beklemeyin, hemen 112'yi arayın¹⁵. Çocuğunuzda egzama ya da bilinen bir besin alerjisi varsa, ailede alerji, egzama ya da astım öyküsü varsa önce doktorunuzla konuşun¹⁴.

Sık sorulanlar

Meyan kökü hakkındaki soruların çoğu içecekler ve şekerlemelerle ilgili: kabızlık ya da gaz için demlenen meyan çayı, meyan şerbeti, meyan şekeri, diş çıkaran bebeğe verilen kök çubuğu. Bunların hiçbiri bebeğe uygun değil. Meyanla ilgili ağır olgular en sık içeceklerle bildiriliyor⁶; meyan şekerlemesi ise iki yaşından önce önerilmeyen, şeker eklenmiş bir besin⁸.

Meyanın tansiyon ve potasyumla ilişkisi de sık soruluyor. Düzenli tüketimde tansiyon yükselebiliyor, potasyum düşebiliyor; bu durum özellikle kalp ve damar hastalığı olanlar için önem taşıyor⁴. Çocuğunuzun kalp, böbrek ya da tansiyon sorunu varsa doktorunuza danışın.

İpuçları

Meyanın tatlımsı, anasonu andıran tadı güçlüdür; bir tutamdan fazlası yemeğin kendi tadını bastırır. Çocuğunuzun sebzenin ve etin tadını tanıyabilmesi için meyanı arada bir, küçük bir dokunuş olarak kullanın. Glisirizinin etkileri en çok düzenli ve uzun süreli tüketimde görülüyor^4,6.

Meyanın tadını tatlıyla bağdaştırmayın. İki yaşından küçük çocukların beslenmesinde şeker eklenmiş besine yer yok⁸; meyan şekerlemesi de bu gruptadır. Meyanlı içecekleri ise bebek ve küçük çocuk içeceği olarak düşünmeyin; bitki içecekleri bebeklere önerilmiyor⁹.