Çemen otu

Genel bakış

Çemen otu, baklagil ailesinden bir bitkidir. Mutfakta sarıdan sarımsı kahverengiye uzanan renkteki kurutulmuş tohumları ya da bu tohumların öğütülmüş tozu kullanılır². Yoncaya benzeyen bitki Akdeniz bölgesinin, Güney Avrupa'nın ve Batı Asya'nın yerlisidir; tohumu akçaağaç şurubunu andıran bir koku ve tat taşır³. Bizde en çok pastırmanın dışını saran çemenin malzemesi olarak tanınır⁸. Bebeğinizin tabağına tek başına değil, yemeğin içine karışmış çok küçük bir tutam toz olarak girer.

Çemen otuna 7. aydan itibaren başlayabilirsiniz. Sağlık Bakanlığı'nın ek gıda tablosu 6. aydaki ilk çorbaların tuzsuz ve baharatsız hazırlanmasını öneriyor; mercimek ve nohut gibi baklagiller de sebze pürelerine ve çorbalara 7.–8. aylarda ezilerek giriyor¹. Biz de baharata 7. aydan, bir tutamla geçiyoruz.

Çemen otu tabağa besin değeri için değil, tat için girer. Yemeklerde kullanılan miktarlarda çocuklar için de güvenli kabul ediliyor; bu miktarı aşan kullanımın çocuklarda güvenli olup olmadığını söylemeye yetecek bilgi ise yok³.

Nasıl sunulur

Tek içerikli, sade öğütülmüş çemen otu alın; etikette yalnızca çemen yazsın. Çemen hazır baharat karışımlarında ve baharatlı hazır yemeklerde sık bulunur, ama bu ürünlerin etiketinde her zaman doğru yazılmıyor⁵. Bütün tohum aldıysanız baharat değirmeninde un kıvamına gelene dek öğütün; küçük çocuklara tohumların ezilmiş ya da öğütülmüş verilmesi öneriliyor¹⁵.

Çok küçük bir tutam tozu bebeğinizin daha önce denediği bir sebze ya da mercimek püresine pişerken katın ve iyice karıştırın. Kokusu ve tadı baskındır; tutamı küçük tutun ki sebzenin kendi tadı kaybolmasın. Tabakta toz topağı kalmasın.

Bebeğinizin yemeğine tuz ve şeker eklemeyin; ilk yılda bebeğin besinlerine ikisi de girmez¹. Bulyon tablet de tuz taşır, bebeğin tabağına girmez⁹. Pastırmanın çemeni ise ayrı bir üründür: çemen otu unu, toz kırmızı biber ve sarımsakla yoğrulur, kürlenip kurutulmuş etin dışına sürülür⁸. Pastırma gibi işlenmiş et ürünlerini ilk yılda vermeyin; Sağlık Bakanlığı bu ürünlere tamamlayıcı beslenmede yer vermiyor¹. Çemenli bir aile yemeği pişiriyorsanız bebeğinizin payını tuz atmadan önce ayırın. Hangi yaşta nasıl sunacağınızı yaş bölümlerinde bulabilirsiniz.

Boğulma riski

Öğütülmüş çemen otunun boğulma riskini düşük sayıyoruz. Toz yemeğe karışınca onun bir parçası olur, tek başına bir lokma oluşturmaz; dikkat edilecek yer, karıştırdığınız yemeğin kıvamı ve kesimidir. Kuru tozu kaşıkla tek başına bebeğinizin ağzına koymayın.

Bütün tohum ise küçük ve serttir; pişirince de tabakta sert taneler olarak kalabilir. ABD'nin hastalık kontrol merkezi bütün ya da kırılmış tohumları küçük çocuklarda boğulmaya yol açabilen besinler arasında sayıyor¹³; Amerikan Pediatri Akademisi de tohumları 4 yaşına kadar uzak tutulacak besinler arasında anıyor¹⁴. Bütün tohum kullanacağınız yemekte en güvenlisi, bebeğinizin payını tohum eklenmeden önce ayırmaktır. Tohumu tülbente bağlayıp pişirdiyseniz servisten önce çıkarın; tencereye dağılan taneyi ayıklayamazsınız, taneler serbest kaldıysa o yemekten pay vermeyin.

Bebeğiniz mama sandalyesinde dik otursun; dik oturmak düzgün yutmasına yardım eder⁹. Yemek sırasında onu bir an bile yalnız bırakmayın¹⁵. Araçta, oto koltuğunda ya da pusette yiyecek vermeyin^13,15. Yürürken, oynarken ya da uzanmışken ağzında yiyecek olmasın¹⁴.

Öğürme seslidir; gözleri sulanabilir, dilini öne itebilir, öğürüp kusabilir¹⁶. Öğüren ya da öksüren bebeğin ağzına parmağınızla lokma aramayın; göremediğiniz bir parçayı parmakla aramak onu daha derine itebilir. Sesli öksürüyorsa öksürmeye devam etmesine fırsat verin ve yanından ayrılmayın¹⁷. Boğulma ise sessizdir; bebek düzgün nefes alamaz, dudakları, diş etleri ya da tırnakları morarabilir¹⁶. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi bu durumu acil durum olarak tanımlar ve hemen acil yardım çağrılmasını önerir¹⁷. Ülkemizde acil yardım numarası 112'dir.

Alerjenler

Çemen otu yaygın alerjenlerden değil; İlk Lokma'da da alerjen olarak işaretli değil. Yine de çemen otu alerjisi bildirilmiş ve bazı kişilerde ciddi tepkiler görülmüş³. Çemen otu baklagil ailesindendir²; İngiltere'nin ulusal sağlık servisi baklagilleri alerjik tepkiye yol açabilen besinler arasında sayıyor¹¹.

Yer fıstığına ve başka baklagillere duyarlı hastaların çoğunda çemen otuna karşı da duyarlılık bulunmuş; araştırmacılar bunu yer fıstığıyla çapraz tepkiye bağlıyor⁵. Çemen otuna ağır tepki veren iki hastada nohuda karşı da güçlü duyarlılık görülmüş⁶. Bebeğinizde yer fıstığı, nohut, bezelye ya da başka bir baklagil alerjisi, egzama ya da bilinen bir besin alerjisi varsa çemen otunu denemeden önce doktorunuzla konuşun^4,11.

Çemen tozunun solunmasıyla burun akıntısı ve hırıltıya yol açan bir tepki de bildirilmiş⁶. Baharattaki bazı maddeler ağza ve deriye değince alerji olmadan da alerjiye benzeyen bir tahriş yapabilir²⁰. Tozu bebeğinizin yüzünden uzakta, tencerede karıştırın.

İlk denemeyi gündüz, bebeğiniz açken yapın; o gün başka yeni besin başlatmayın ve sonraki yeni besin için 3–5 gün bekleyin¹. Kaşıntılı kızarık döküntü, gözlerde kızarıklık ve sulanma, tek seferlik kusma ya da ishal görürseniz çemen otuna ara verip doktorunuza danışın¹¹. Birden fazla belirti birlikte görülür, kusma ya da ishal tekrarlar ya da kurdeşen vücuda yayılırsa İlk Lokma acil yardım çağırmanızı önerir. Dudakları ya da dili aniden şişerse, nefes almakta zorlanırsa, hırıltılı solursa ya da gevşeyip her zamanki gibi tepki vermezse beklemeyin, hemen 112'yi arayın¹².

Sık sorulanlar

Çemen otuyla ilgili sorular çoğunlukla çemen çayı, emzirmede süt artırma, pastırma ve çemenden sonra beliren akçaağaç şurubu kokusu üzerine. Bebeğinize çemen otunu çay ya da takviye olarak değil, yalnızca yemeğin içinde bir tutam olarak verin; yemekteki miktarı aşan kullanımın çocuklarda güvenli olup olmadığı bilinmiyor³. Akçaağaç şurubu kokusu çoğu zaman zararsızdır⁴, ama bebeğiniz halsizse ya da beslenemiyorsa doktora başvurun⁷.

Yer fıstığı ya da nohut alerjisi olan bebekler için de soru geliyor; çapraz tepki bildirildiği için önce doktorunuza danışın^5,6.

İpuçları

Çemen otu bebeğinizin tabağına güçlü bir koku ve tat olarak girer. Tohumu akçaağaç şurubunu andıran bir koku taşır³; çok küçük bir tutam, alıştığı mercimekli ya da sebzeli püreye sıcak bir koku katar. Fazlası sebzenin tadını bastırır.

Yeni bir tat ilk denemede geri çevrilebilir. Zorlamayın; birkaç gün sonra aynı yemeği yeniden sunun. Bebeğin yeni bir tada alışması on ya da daha fazla deneme sürebilir⁹.