Adaçayı

Genel bakış

Adaçayı, kalın, kadife gibi hafif tüylü, gri-yeşil yaprakları olan, keskin kokulu bir ot. Nane, kekik, fesleğen ve biberiyeyle aynı bitki ailesindendir². Türkiye'de en çok çayıyla bilinir; mutfakta ise taze ya da kuru yaprağı köfteye, tavuğa, kabak ve patates yemeklerine girer. Bebeğinizin tabağında adaçayı bir yemek değil, bir tattır: çok ince kıyılmış ya da ufalanmış küçük bir tutam, tanıdığı bir yemeğin içinde.

Adaçayına 7. aydan itibaren başlayabilirsiniz; taze yaprak için de kurusu için de aynı ay geçerli. Sağlık Bakanlığı'nın ek gıda tablosu 6. aydaki ilk çorbaları tuzsuz ve baharatsız öneriyor¹; biz de ek gıdanın ilk ayını sade geçirmenizi öneriyoruz. Maydanoz ya da dereotu gibi taze otlara 6. ayda başlanabilirken adaçayında bir ay daha beklememizin nedeni, içerdiği tujon adlı madde. Avrupa İlaç Ajansı bu maddenin sinir sistemine zararlı olabildiğini belirtiyor⁴. Bu yüzden adaçayını hem biraz daha geç hem de her zaman küçük bir tutam olarak, yemeğin içinde kullanın.

Adaçayı çayı ve adaçayı yağı bu yolun parçası değil: bitki içecekleri bebeklere önerilmiyor⁶, adaçayı yağının ise yararı riskini karşılamıyor⁵.

Nasıl sunulur

Taze adaçayı alıyorsanız diri, kokulu, sararmamış ve lekesiz yaprakları seçin. Ellerinizi sabunla yıkayın, yaprakları akan suyun altında parmaklarınızla hafifçe ovarak durulayın; sabun ya da özel yıkama ürünü gerekmez. Sonra temiz bir bezle ya da kâğıt havluyla kurulayın⁷.

Yaprakları saplarından ayırın; sapı kullanmayın. Yaprakları üst üste koyup keskin bir bıçakla önce ince şeritlere, sonra şeritleri enine keserek neredeyse toz olana kadar kıyın. Adaçayı yaprağı kalın ve tüylüdür, ağızda kolayca dağılmaz. Kuru adaçayını avucunuzda parmaklarınızla ovarak toz gibi ufalayın, içinden çıkan sert sap parçalarını ayıklayın.

Bir tutam yeter. Adaçayını bebeğinizin daha önce denediği bir püreye ya da yemeğe katıp iyice karıştırın. Bebeğinizin yemeğine tuz ve şeker eklemeyin¹. Paketli adaçayı alırken içindekiler listesinde yalnızca adaçayı yazanı seçin; karışımlarda genel adlar bir alerjeni gizleyebilir². Aile yemeğine adaçayı katıyorsanız bebeğinizin payını tuz eklemeden önce ayırın. Yemeğe aroma için bütün yaprak attıysanız onu servisten önce çıkarın. Hangi yaşta nasıl keseceğinizi yaş bölümlerinde bulabilirsiniz.

7 ay +

püreye karışık adaçayı

Adaçayını 7. aydan itibaren, bebeğinizin daha önce denediği sebze püresinin içinde verin; Sağlık Bakanlığı'nın tablosu 6. aydaki ilk çorbaları baharatsız öneriyor¹. Taze yaprağı sapından ayırıp bıçakla neredeyse toz gibi kıyın; kuru adaçayını parmaklarınızla ufalayıp sert sapları ayıklayın. Küçük bir tutam katın ve iyice karıştırın; yaprak parçası tek başına kalmasın. Bütün yaprak ve sap vermeyin⁸. Yemeği kaşıkla sunun.

12 ay +

Bu bölüm İlk Lokma uygulamasında Premium üyelere açık.

• App Store'dan indirin
• Google Play'den indirin

Boğulma riski

Çok ince kıyılıp ya da toz gibi ufalanıp yumuşak bir yemeğe karıştırılmış adaçayının boğulma riskini düşük sayıyoruz. Riski yaratan bütün yaprak, iri yaprak parçaları ve sert saplardır. Adaçayı yaprağı kalın ve tüylüdür; yapraklar çiğnemesi zor parçalardır ve küçük bir çocuğun soluk yolunu tümüyle kapatabilir⁸. Bu yüzden yaprakları her zaman çok ince kıyın, sapları ayıklayın ve yemeğe aroma için kattığınız bütün yaprağı tabağa koymayın⁹. İnce yaprak parçaları damağa yapışıp bebeğinizi öğürtebilir.

Bebeğiniz yerken dik otursun; yürürken, oynarken ya da uzanmışken ağzında yiyecek olmasın¹⁰. Araçta, oto koltuğunda ya da pusette de yiyecek vermeyin⁹. Yemek sırasında onu bir an bile yalnız bırakmayın⁹.

Ek gıdaya yeni başlayan bebek sık sık öğürür. Öğürme seslidir; gözleri sulanabilir, dilini öne itebilir, öğürüp biraz kusabilir¹¹. Öğüren ya da öksüren bebeğin ağzına parmağınızla lokma aramayın; göremediğiniz bir parçayı parmakla aramak onu daha derine itebilir. Sesli öksürüyorsa öksürmesine fırsat verin ve yanından ayrılmayın¹².

Boğulma ise sessizdir. Bebek nefes alamaz, ağlayamaz, ses çıkaramaz; teni, diş etleri ya da dudaklarının içi morarabilir^10,11. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi bu durumu acil durum olarak tanımlar ve hemen acil yardım çağrılmasını önerir¹². Ülkemizde acil yardım numarası 112'dir.

Alerjenler

Adaçayı yaygın alerjenlerden değil; İlk Lokma'da da alerjen olarak işaretli değil. İngiltere'nin ulusal sağlık servisinin alerjik tepkiye yol açabilen besinler listesinde yer almıyor¹³. Yine de ot ve baharat alerjileri seyrek olsa da çocuklarda görülüyor. Adaçayı; nane, kekik, fesleğen ve oreganoyla aynı ailedendir, bu otlar ortak alerjen bileşenler taşır ve adaçayı ağır alerjik tepkilerle anılan otlar arasında da geçiyor². Bebeğiniz bu otlardan birine tepki verdiyse adaçayını tanıtmadan önce doktorunuza danışın.

Adaçayını ilk kez gündüz, bebeğiniz açken ve o gün tek yeni besin olarak verin; sonraki yeni besin için 3–5 gün bekleyin¹. Adaçayılı hazır karışımların etiketinde baharat gibi genel adlar bir alerjeni gizleyebilir; tek bileşenli adaçayı seçin².

Kaşıntılı kızarık döküntü, kızarık ve sulanan gözler, tek seferlik kusma ya da ishal görürseniz adaçayına ara verip doktorunuza danışın¹³. Birden fazla belirti birlikte görülür, kusma ya da ishal tekrarlar ya da kurdeşen vücuda yayılırsa İlk Lokma acil yardım çağırmanızı önerir. Dudakları, dili ya da boğazı şişerse, nefes almakta zorlanırsa, hırıltılı solursa ya da gevşeyip her zamanki gibi tepki vermezse beklemeyin, hemen 112'yi arayın¹⁴. Bebeğinizde egzama ya da bilinen bir besin alerjisi varsa yeni besinlere başlamadan önce doktorunuzla konuşun¹³.

Sık sorulanlar

Adaçayıyla ilgili soruların çoğu yemekteki yapraktan çok çayla ilgili. Türkiye'de adaçayı en çok çayıyla bilinir; ama bebek için yanıt nettir. Adaçayını bebeğinize yalnızca yemeğin içinde, ince kıyılmış ya da ufalanmış bir tutam olarak verin. Avrupa İlaç Ajansı adaçayı yaprağından hazırlanan ilaçların 18 yaşından küçüklerde güvenli kullanımının yeterli veriyle gösterilmediğini belirtiyor⁴; bitki içecekleri de bebeklere önerilmiyor⁶.

Yemeğe katılan adaçayındaki tujon, emzirirken adaçayı çayı içmek ve bebeğin adaçayılı yemeği geri çevirmesi de merak ediliyor.

İpuçları

Adaçayının kokusu keskin ve hafif acımsıdır; bebeğinizin tabağına ancak küçük bir tutamı girer. Onu tek başına denemek yerine zaten sevdiği bir sebze püresine katın; tanıdık tat yeni kokuyu yumuşatır. İlk kaşıkta yüzünü buruşturursa ısrar etmeyin, birkaç gün sonra yeniden deneyin; yeni bir tada alışmak on ya da daha fazla deneme sürebilir¹⁵.

Taze adaçayını her seferinde yıkayıp kuruladıktan sonra kıyın⁷, kurusunu da kullanacağınız anda ufalayın. Adaçayılı yemeği ailece aynı sofrada yiyin; birlikte yemek iyi beslenme alışkanlıklarını destekler¹⁵.