Papatya

Genel bakış

Papatya, sarı göbekli, beyaz taç yapraklı küçük bir çiçek. Çay yapılan türü, çiçek başları kurutularak kullanılan Alman papatyasıdır; bir de Roma papatyası vardır^6,7. Ambrozya, krizantem ve kadife çiçeğiyle aynı aileden, papatyagillerdendir^6,7. Bizim evlerimizde çoğunlukla demlenmiş çay olarak, sık sık da gaz sancısı ya da uyku için başvurulan bir ev ilacı olarak yer alır.

Papatya çayını 12. aydan önce vermeyin. Sağlık Bakanlığı ilk 6 ayda yalnızca anne sütü öneriyor; 6–12 ay arasında yanında biraz kaynatılıp soğutulmuş su yeterli¹. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi bitki içeceklerini bebekler için önermiyor². Bebek botulizmi denen ağır zehirlenme bir yaşından küçük bebeklerde görülür ve kurutulmuş papatyada bu hastalığa yol açan bakterinin sporları bulunmuş⁸. Biz de papatya çayını ilk yılın sonrasına bırakıyoruz.

İlk yıldan sonra da papatya çayı gerekli bir içecek değil; küçük çocuklar için önerilen içecekler su ve süttür⁴. Papatya çayının besin değeri yok denecek kadar azdır; sofraya bir besin olarak değil, ara sıra içilen ılık bir içecek olarak girer.

Nasıl sunulur

Papatya çayı için dökme papatya yerine poşet çay seçin. Kurutulmuş papatya örneklerinde bebek botulizmine yol açan bakterinin sporları bulunmuş; tartıyla satılan açık papatyada bu oran poşet çaylardan belirgin olarak daha yüksek çıkmış⁸.

Poşeti kısa demleyin ve rengi soluk sarı kalsın. Çayı süzün, bardakta çiçek ya da yaprak parçası kalmasın. Şeker ve bal eklemeyin; 24. aydan önce eklenmiş şeker önerilmez⁵, şekerli içecekler diş çürümesine de yol açabilir². Hazır bebek çayları ve bitki içecekleri çoğunlukla şeker içerir ve önerilmez³.

Çayı bardağa döktükten sonra ılımasını bekleyin. Sıcak içecek döküldükten 15 dakika sonra bile çocuğu haşlayabilir¹⁷. Demliği ve sıcak bardakları çocuğunuzun uzanamayacağı yerde tutun, kucağınızda çocuk varken sıcak çay içmeyin¹⁷. Ilık çayı biberonla değil, açık bardakla verin; açık bardak yudumlamayı öğretir ve dişler için de daha iyidir². Hangi yaşta nasıl sunacağınızı yaş bölümlerinde bulabilirsiniz.

Boğulma riski

Papatya çayı bir içecek; süzülmüş, ılık ve açık hazırlandığında boğulma riski yok denecek kadar az. Kılavuzların boğulma tehlikesi listelerinde kuruyemiş, bütün üzüm, çiğ sebze parçaları, patlamış mısır, sert ya da yapışkan şekerler gibi sert, yuvarlak ya da yapışkan yiyecekler yer alır; çay bunlardan biri değil¹³. Bardağa çiçek, yaprak ya da sap parçası kaçmasın diye çayı her zaman süzün.

Çocuğunuz içerken masada ya da sandalyesinde otursun; yürürken, koşarken, oynarken ya da uzanmışken ağzında yiyecek olmasın¹³. Araçta, oto koltuğunda ya da pusette de yiyecek vermeyin¹⁵. Yemek sırasında onu bir an bile yalnız bırakmayın¹⁵.

Öğürme seslidir; yutmayı öğrenen çocuğun doğal bir refleksidir ve bu sırada yüzü kızarabilir¹⁴. Öğüren ya da öksüren çocuğun ağzına parmağınızla lokma aramayın; göremediğiniz bir parçayı parmakla aramak onu daha derine itebilir. Sesli öksürüyorsa öksürmesine fırsat verin ve yanından ayrılmayın¹⁶. Boğulma ise sessizdir. Çocuk nefes alamaz, konuşamaz, ağlayamaz; dudakları ya da tırnakları morarabilir^13,14. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi bu durumu acil durum olarak tanımlar ve hemen acil yardım çağrılmasını önerir¹⁶. Ülkemizde acil yardım numarası 112'dir.

Alerjenler

Papatya yaygın alerjenlerden değil; İlk Lokma'da da alerjen olarak işaretli değil. Yine de papatyaya alerjik tepki görülebiliyor. Ambrozya, krizantem, kadife çiçeği ya da papatyaya alerjisi olan kişilerde papatya çayına tepki görülme olasılığı daha yüksektir⁶. Avrupa İlaç Ajansı, papatyagillerden bir bitkiye alerjisi olanların papatyalı ürün kullanmamasını öneriyor; sıvı papatya ürünleri ağız içine değdikten sonra bazen ağır seyreden alerjik tepkiler bildirilmiş⁷. Polen alerjisi olan bir çocukta ilk papatya çayından sonra ağır bir alerjik tepki yaşandığı da yayımlanmış⁹.

Bebeğinizde egzama ya da bilinen bir alerji varsa papatya çayını denemeden önce doktorunuzla konuşun¹¹; çocuğunuzun polen alerjisi varsa da aynısını yapın. İlk denemeyi gündüz yapın ve o gün başka yeni bir besin vermeyin¹. Birkaç yudum yeter. Tepkiler çoğunlukla birkaç dakika içinde başlar, ama belirtilerin çıkması 2 saati bulabilir¹¹.

Kızarık ve kaşıntılı döküntü, sulanan gözler ya da tek seferlik kusma görürseniz çaya ara verip doktorunuza danışın¹¹. Birden fazla belirti birlikte görülür, kusma ya da ishal tekrarlar ya da kurdeşen vücuda yayılırsa İlk Lokma acil yardım çağırmanızı önerir. Dudakları, yüzü, boğazı ya da dili şişerse, hırıltılı solursa, nefes almakta zorlanırsa ya da gevşeyip her zamanki gibi tepki vermezse beklemeyin, hemen 112'yi arayın¹².

Sık sorulanlar

Papatyayla ilgili soruların çoğu ev ilacı alışkanlığından doğuyor: gaz sancısına, uykusuzluğa ya da huzursuzluğa papatya çayı demlemek. Papatya çayı ilk yılda bebeğin içeceği değil, sonrasında da bir ilaç yerine geçmez. Papatyanın tek başına bebek koliğine iyi geldiği gösterilmemiş, uyku üzerine de bilgi çok az⁶.

Dökme papatya ile poşet çay farkı, bal ya da şekerle tatlandırma ve emziren annenin papatya çayı içmesi de sık soruluyor^8,5,6. Çocuğunuz sık sık ağlıyor, uyumuyor ya da huzursuzsa önce doktorunuza danışın.

İpuçları

Papatya çayı çocuk sofrasında bir zorunluluk değil; ailenin bir alışkanlığı. Küçük çocuklar için önerilen içecekler su ve süttür, eklenmiş şeker içeren içecekler ise sağlığa zararlıdır⁴.

Vermeye karar verirseniz üç şeye dikkat edin. Poşet çay seçin, çünkü dökme papatyada bakteri sporu daha sık bulunmuş⁸. Şeker ve bal eklemeyin⁵. Bardağı ılıdıktan sonra verin; mutfaktaki asıl tehlike çayın kendisinden çok sıcaklığıdır¹⁷.