Üzüm

Genel bakış

Üzüm, salkım hâlinde yetişen, ince kabuklu ve sulu bir yaz–sonbahar meyvesi; çekirdekli ve çekirdeksiz çeşitleri var. Sofralarımızda taze üzümün yanında kuru üzüm ve üzüm pekmezi de yaygın. Üçü bebek mutfağında ayrı ayrı hazırlanır.

Üzüme 6. aydan itibaren başlayabilirsiniz; Sağlık Bakanlığı'nın ek gıda tablosu meyve püresine bu aydan itibaren yer veriyor¹. Yalnız üzüm, küçük çocuklarda boğulmaya yol açan besinlerin başında gelir: bütün tane küçük, yuvarlak ve kaygandır. Amerikan Pediatri Akademisi bütün üzüm gibi yüksek riskli besinleri 4 yaşına kadar vermemeyi öneriyor².

Bu yüzden üzümü ilk aylarda yalnızca kabuğu soyulmuş ezme olarak verin; elle tutulan parçaya geçtiğinizde de taneyi her seferinde uzunlamasına dörde bölün³. Kuru üzüm ise bir yaşından önce hiçbir zaman bütün verilmez³.

Nasıl sunulur

Üzümü salkımdan ayırmadan akan suyun altında, elinizle hafifçe ovarak yıkayın; sabun ya da özel bir yıkama ürünü gerekmez. Ezik ya da bozulmuş taneleri ayırın ve üzümü temiz bir bezle kurulayın⁴. Sonra taneleri saptan koparın; sap ve dal parçası tabağa gitmesin.

Çekirdekli üzümde her taneyi bölüp sert çekirdekleri çıkarın. Kabuğu soymak yutmayı kolaylaştırır, özellikle küçük bebeklerde³. İlk aylarda kabuğu sıyrılmış olgun taneleri çatalla iyice ezin; sert ya da ekşi üzümü az suda yumuşayana kadar pişirip ezebilirsiniz⁵. Elle tutulan parçaya geçtiğinizde üzümü hangi boyda olursa olsun bütün vermeyin: saptan dibe doğru, yani uzunlamasına dörde bölün^3,6. Yuvarlak dilimler kesmeyin⁷.

Kuru üzümü az suda kaynatarak yumuşatın, sonra ezin ya da çok küçük doğrayın; bir yaşından önce bütün vermeyin³. Pişirilmemiş kuru meyve küçük çocuklarda boğulma riski taşır⁹. Üzüme ya da yemeğine şeker eklemeyin; ilk yılda şeker ve şeker eklenmiş besinler önerilmiyor¹. Üzüm pekmezini Sağlık Bakanlığı'nın tablosu az miktarda tatlandırıcı olarak sayıyor¹; İngiltere'nin ulusal sağlık servisi ise küçük çocuklara şurup gibi tatlandırıcıları önermiyor⁸. Hangi yaşta nasıl keseceğinizi yaş bölümlerinde bulabilirsiniz.

6 ay +

üzüm ezmesi

Üzüm tanesi küçük; dörde bölünmüş hâli bile bebeğinizin ağzına bütün sığabilir. Bu yüzden ilk aylarda üzümü yalnızca ezerek verin^1,5. Olgun taneleri seçin, kabuğunu soyun, çekirdekli üzümde çekirdekleri mutlaka çıkarın ve çatalla iyice ezin³. Ezmeyi kaşıkla verebilir ya da yoğurda karıştırabilirsiniz; yoğurt da Sağlık Bakanlığı'nın tablosunda 6. aydan itibaren yer alıyor¹. Elle tutulan bölünmüş tanelere 9. ayda geçebilirsiniz.

9 ay +

12 ay +

Bu bölüm İlk Lokma uygulamasında Premium üyelere açık.

• App Store'dan indirin
• Google Play'den indirin

Boğulma riski

Boğulma riski yüksek. Bütün üzüm, kılavuzların boğulma tehlikesi listelerinde başta gelir: küçük, yuvarlak ve kaygan tane çiğnenmeden kayıp soluk yoluna oturabilir^2,9. İrlanda sağlık servisi üzümü çocuklar için özel bir risk olarak anıyor; taneyi uzunlamasına bölüp daha küçük parçalara ayırmayı öneriyor⁶. İlk aylarda üzümü ezme olarak, 9. aydan itibaren de uzunlamasına dörde bölünmüş tane olarak verin; bütün tane 4 yaşına kadar yok^3,2. Sert çekirdekleri her seferinde çıkarın³. Pişirilmemiş kuru üzüm de sert ve yapışkandır; boğulma riski taşıyan besinler arasında sayılıyor⁹.

Bebeğiniz yerken dik otursun; yürürken, oynarken ya da uzanmışken ağzında yiyecek olmasın². Yemek sırasında onu bir an bile yalnız bırakmayın⁶. Araçta, oto koltuğunda ya da pusette de yiyecek vermeyin⁶.

Ek gıdaya yeni başlayan bebek sık sık öğürür. Öğürme seslidir; gözleri sulanabilir, dilini öne itebilir, hatta biraz kusabilir. Yemeyi öğrenirken görülen doğal bir reflekstir¹⁰. Öğüren ya da öksüren bebeğin ağzına parmağınızla lokma aramayın: göremediğiniz bir parçayı parmakla aramak onu daha derine itebilir. Sesli öksürüyorsa öksürmesine fırsat verin ve yanından ayrılmayın¹¹.

Boğulma ise sessizdir: bebek nefes alamaz, ağlayamaz; dudakları, diş etleri ya da tırnakları morarabilir. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi bu durumu acil durum olarak tanımlar ve hemen acil yardım çağrılmasını önerir¹⁰. Ülkemizde acil yardım numarası 112'dir.

Alerjenler

Üzüm yaygın alerjenlerden değil; İlk Lokma'da da alerjen olarak işaretli değil. İngiltere'nin ulusal sağlık servisinin alerjik tepkiye yol açabilen besinler listesinde yer almıyor¹².

Nadir de olsa üzüm alerjisi bildirilmiştir. Üzümde, çocuklarda en sık şeftaliyle tanınan lipid transfer proteini (LTP) ailesinden bir alerjen bulunur. Bu protein ısıya dayanıklıdır, pişirmek onu bozmaz; meyvenin kabuğunda etinden daha yoğundur¹³.

Kuru üzümde ayrı bir konu var: sülfit adı verilen koruyucular en çok kuru meyvelerde bulunur. Sülfit hassasiyeti çoğu zaman gerçek bir alerji değildir, ama özellikle astımı olanlarda hırıltı, göğüste sıkışma ve öksürük yapabilir. Etiketteki E220–E228 arası kodlar ya da sülfit ibaresi buna işaret eder¹⁴.

Üzümü o gün tek yeni besin olarak verin; bir sonraki yeni besin için 3–5 gün bekleyin¹. Kaşıntılı kızarıklık, kızarık ve sulanan gözler, tek seferlik kusma ya da ishal görürseniz üzüme ara verip doktorunuza danışın. Birden fazla belirti birlikte görülür, kusma ya da ishal tekrarlar ya da kurdeşen vücuda yayılırsa İlk Lokma acil yardım çağırmanızı önerir. Dudakta, dilde ya da boğazda şişme ya da nefes almakta zorlanma görürseniz beklemeyin, 112'yi arayın¹⁹. Bebeğinizde egzama ya da bilinen bir besin alerjisi varsa, ailede alerji öyküsü bulunuyorsa yeni besinlere başlamadan önce doktorunuzla konuşun¹².

Sık sorulanlar

Üzümle ilgili soruların çoğu boğulma çevresinde dönüyor: bütün tane ne zaman verilir, nasıl kesilir, kuru üzüm ne zaman tabağa girer. Bütün üzüm 4 yaşına kadar yok²; 4 yaşına kadar tane her seferinde uzunlamasına dörde bölünür, kuru üzüm de bir yaşından önce bütün verilmez³.

Üzüm suyu ve pekmez de sık soruluyor. İlk yılda meyve suyu önerilmiyor¹⁵; pekmezi ise Sağlık Bakanlığı az miktarda tatlandırıcı olarak sayıyor¹.

İpuçları

Üzüm, bebeğinizle birlikte biçim değiştiren bir meyve: ilk aylarda kabuğu soyulmuş ezme, 9. aydan itibaren uzunlamasına dörde bölünmüş tane³. Bölünmüş taneleri kendi parmaklarıyla almasına izin verin; parmak besinler kendi kendine yemeyi öğrenmesine yardım eder¹⁶.

Her seferinde tekrarlanan adımlar ise kısa: çekirdek çıkarılır³, şeker eklenmez¹, kuru üzüm ara öğün yerine yemekle birlikte verilir¹⁷, bebeğiniz yerken siz yanında olursunuz¹⁶.