Portakal

Genel bakış

Portakal, kalın ve kokulu kabuğunun altında, ince zarlarla dilimlere ayrılmış sulu bir turunçgil. Kabuğun hemen altında beyaz, süngerimsi bir katman, bazı çeşitlerde dilimlerin içinde çekirdek bulunur. Bebeğinizin payı, bunların hepsinden ayrılmış turuncu ettir.

Portakala 6. aydan itibaren başlayabilirsiniz; Sağlık Bakanlığı'nın ek gıda tablosu da meyve püresine bu aydan itibaren yer veriyor¹. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi de portakalı ek gıdanın ilk aylarında sunulabilecek meyveler arasında sayıyor².

Portakal, C vitamini kaynağı olarak bilinen meyvelerin başında gelir. C vitamini vücudun besinlerdeki demiri emmesine yardım eder; en iyi kaynağı pişmemiş meyvedir³. Portakal aynı zamanda kabızlık yaşayan çocukların beslenmesinde önerilen lifli meyveler arasında sayılıyor⁴.

Nasıl sunulur

Portakalı soymadan önce akan suyun altında hafifçe ovarak yıkayın; sabun ya da özel bir yıkama ürünü gerekmez. Kabuktaki kir ve mikroplar böylece bıçakla ya da parmaklarınızla meyvenin etine geçmez⁵.

Kabuğu ve altındaki beyaz katmanı tamamen ayırın. Dilimleri açıp sulu eti zarından çıkarın, zarı atın. Ya da portakalın kabuğunu bıçakla soyduktan sonra bıçağı her dilimin iki yanındaki zar boyunca gezdirip eti zarın arasından kesip alın. Meyvelerin çekirdeklerini ve sert kabuklarını küçük çocuklara vermeden önce ayıklayın⁶; portakalda bu, her dilimdeki çekirdeği tek tek çıkarmak demek⁷.

Portakal pişirilmez; olgun meyvenin eti zaten yumuşaktır. Kaşıkla beslemek için ayıkladığınız eti çatalla ezin¹. Şeker eklemeyin¹. Taze sıkılmış portakal suyunu biberonla ya da bardakla vermek yerine meyvenin kendisini sunun; ilk 12 ayda meyve suyu önerilmiyor⁸.

Soyduğunuz portakalı en geç iki saat içinde buzdolabına kaldırın⁹; bebeğinizin yemeye başladığı kaptan artanı saklamayın¹⁰. Hangi yaşta nasıl keseceğinizi yaş bölümlerinde bulabilirsiniz.

6 ay +

portakal ezmesi

İlk aylarda portakalı ezme olarak verin. Zarından ayrılan portakal eti dağılır, elde tutulacak uzun ve sağlam bir parça oluşturmaz; zarlı dilim ya da kabuklu dilim ise bu dönem için uygun değil¹¹. Kabuğu soyun, eti zarından ayırın, çekirdekleri çıkarın⁶ ve çatalla ezin¹. Ezmeyi kaşıkla verebilir ya da biraz sade yoğurda karıştırabilirsiniz; Sağlık Bakanlığı'nın tablosu yoğurdu da 6. aydan itibaren sayıyor¹. Elle tutulan küçük, yumuşak lokmalara 9. ayda geçebilirsiniz.

9 ay +

12 ay +

Bu bölüm İlk Lokma uygulamasında Premium üyelere açık.

• App Store'dan indirin
• Google Play'den indirin

Boğulma riski

Boğulma riski orta. Portakalın eti yumuşaktır; riski artıranlar kabuk, dilimleri saran zar ve çekirdeklerdir. Meyve kabukları çiğnemesi zor bir dokudur ve küçük bir çocuğun soluk yolunu tamamen kapatabilir¹¹. Bu yüzden bebeğinize emmesi için kabuklu portakal dilimi vermeyin; kabuğu, zarı ve çekirdekleri ayıklayıp yalnızca eti sunun⁶. Küçük lokmalara geçtiğinizde parçaların en büyük kenarı 1,3 cm'yi geçmesin¹².

Bebeğiniz yerken dik otursun. Yemek sırasında onu bir an bile yalnız bırakmayın¹³. Yürürken, oynarken ya da uzanmışken ağzında yiyecek olmasın¹². Araçta, oto koltuğunda ya da pusette de yiyecek vermeyin¹³.

Ek gıdaya yeni başlayan bebek sık sık öğürür. Sulu portakal ağızda bol su bırakır; ilk denemelerde öksürük ve öğürme daha sık olabilir. Öğürme seslidir; gözler sulanabilir, dil öne çıkabilir, bebek kusabilir¹⁴. Öğüren ya da öksüren bebeğinizin ağzına parmağınızla lokma aramayın; göremediğiniz bir parçayı parmakla aramak onu daha derine itebilir. Sesli öksürüyorsa öksürmesine fırsat verin ve yanından ayrılmayın¹⁵.

Boğulma ise sessizdir. Bebek nefes alamaz, ağlayamaz; yüzü, dudaklarının içi, diş etleri ya da tırnakları morarabilir^14,12. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi bu durumu acil durum olarak tanımlar ve hemen acil yardım çağrılmasını önerir¹⁴. Ülkemizde acil yardım numarası 112'dir.

Alerjenler

Portakal yaygın alerjenlerden değil ve İlk Lokma'da alerjen olarak işaretli değil; İngiltere'nin ulusal sağlık servisinin alerjiye sık yol açan besinler listesinde de yer almıyor¹⁶.

Ot poleni alerjisi olan çocuklarda portakal ağızda, dudakta ve boğazda kaşıntıya yol açabilir; buna polen-besin alerjisi sendromu denir^17,18. Portakal çekirdeğinde ise kaju ve antep fıstığındaki alerjenlere çok benzeyen bir protein tanımlanmış; bu kuruyemişlere çok duyarlı kişiler turunçgil çekirdeklerine de tepki verebiliyor¹⁹.

Asitli meyvelerde sık görülen bir durum da ağız çevresindeki kızarıklık. Turunçgiller, domates ve çilek gibi besinler bebeklerde dokundukları yerde kızarıklık yapabilir; bu alerji sayılmaz ve portakalı bırakmanızı gerektirmez²⁰. Ek gıdaya geçince bazı bebeklerde bez pişiği de başlar; temiz ve kuru tutulduğu hâlde geçmeyen pişikte doktorunuza danışın²¹.

İlk denemeyi sade tutun. Portakal o gün tek yeni besin olsun; yeni besinleri gündüz saatlerinde ve 3–5 gün arayla başlayın¹.

Kaşıntılı döküntü, kızarık ve sulanan gözler, tek seferlik kusma ya da ishal görürseniz portakala ara verip doktorunuza danışın. Birden fazla belirti birlikte görülür, kusma ya da ishal tekrarlar ya da kurdeşen vücuda yayılırsa İlk Lokma acil yardım çağırmanızı önerir. Dudakta, dilde ya da yüzde şişme, nefes almakta zorlanma ya da bebeğin gevşeyip her zamanki gibi tepki vermemesi acil durumdur: beklemeyin, 112'yi arayın²². Bebeğinizde egzama, tanı konmuş bir besin alerjisi ya da kaju veya antep fıstığı alerjisi varsa portakala başlamadan önce doktorunuzla konuşun^16,19.

Sık sorulanlar

Portakalla ilgili soruların başında portakal suyu geliyor. Taze sıkılmış da olsa ilk yıl meyve suyu önerilmiyor; meyvenin kendisi lif ve başka besin ögeleri de taşır⁸. Kabızlık için de suyun değil meyvenin kendisi akla gelmeli; turunçgil sularının kabızlığa yardımı yok²³.

Kabuk, zar ve çekirdekler de sık sorulur. Bebeğe yalnızca bunlardan ayrılmış eti verin⁶. Portakaldan sonra ağız çevresinde görülen kızarıklık çoğu zaman alerji değildir; yemekten sonra ağız çevresini ıslak bir bezle silmek işe yarayabilir²⁰. Alerji belirtisi görürseniz doktorunuza danışın¹⁶.

İpuçları

Portakal ilk aylarda ezilmiş et olarak tabağa girer; ardından zarından ayrılmış küçük parçalara, bir yaştan sonra da aile sofrasındaki küçük parçalara geçersiniz. Yeni bir tada alışmak on denemeyi bulabilir; ekşi bulup yüzünü buruşturursa birkaç gün sonra yeniden sunun²⁴.

Hangi dönemde olursanız olun, portakalı soymadan önce yıkayın⁵, kabuğu, zarı ve çekirdekleri ayıklayın⁶, şeker eklemeyin¹ ve bebeğiniz yerken yanından ayrılmayın¹³.