Safran

Genel bakış

Safran, bir çiğdem türünün (Crocus sativus) çiçeğinden gelir. Her çiçeğin ortasındaki koyu kırmızı dişicik üç ince tele ayrılır; çiçekler elle toplanır, teller ayıklanıp kurutulur². Bu emek yüzünden dünyanın en pahalı baharatı sayılır. Yemeğe altın sarısı bir renk, kendine özgü bir koku ve hafif acımsı bir tat verir². Markette tel ya da toz olarak satılır; bizde zerdede, pilavda ve bazı tatlılarda kullanılır.

Safrana 7. aydan itibaren başlayabilirsiniz. Sağlık Bakanlığı'nın ek gıda tablosu 6. aydaki ilk çorbaların tuzsuz ve baharatsız hazırlanmasını öneriyor; pirinçli sebze çorbasını 6. aydan, pirinç lapasını 7. aydan itibaren sayıyor¹. Biz de baharatlara 7. aydan, çok az bir miktarla geçiyoruz.

Safran tabağa besin değeri için değil, renk ve tat için girer. Yemeğe katkı olarak kullanıldığında genellikle güvenli sayılıyor; aşırı miktarda alındığında ise zehirleyici etkiler yapabiliyor². Bebeğinizin payı için birkaç tel yeter.

Nasıl sunulur

Birkaç tel safranı bir iki yemek kaşığı ılık suda bekletin; su altın sarısına dönünce telleriyle birlikte pişen yemeğe katın ve iyice karıştırın. Bebeğinizin daha önce denediği pirinç lapası ya da sebze püresi iyi bir başlangıçtır. Kuru teli ya da tozu bebeğinizin ağzına tek başına vermeyin.

Tel safranı tercih etmenizin bir nedeni var. Safran pahalı olduğu için en çok hile yapılan baharatlardan biridir: içine aspir gibi başka çiçeklerin parçaları ya da gıdaya katılması yasak yapay boyalar karıştırılabiliyor³. Toz baharatta bu tür hile daha kolay gizlenir³. Açıkta satılan, kaynağı belli olmayan ya da şaşırtıcı derecede ucuz safranı bebeğinizin yemeğine katmayın; etiketinde üreticisi ve içeriği yazan, tek içerikli ürün seçin.

Bebeğinizin yemeğine tuz ve şeker eklemeyin; ilk yılda ikisi de önerilmez¹. Safranlı bir aile yemeği pişiriyorsanız bebeğinizin payını tuz eklemeden önce ayırın. Hangi yaşta nasıl sunacağınızı yaş bölümlerinde bulabilirsiniz.

Boğulma riski

Safranın boğulma riskini düşük sayıyoruz. Suda bekletilmiş teller yemeğe karışır ve onun bir parçası olur, tek başına bir lokma oluşturmaz. Riski taşıyan, safranın katıldığı yemeğin kendisidir: kıvamına ve içindeki parçaların boyutuna dikkat edin. Küçük çocuklar için yemekteki parçalar 1,3 cm'yi geçmemeli⁸. Kuru telleri ya da tozu bebeğinizin ağzına tek başına koymayın.

Bebeğiniz yerken mama sandalyesinde dik otursun; dik oturmak düzgün yutmasına yardım eder¹⁴. Yemek sırasında onu bir an bile yalnız bırakmayın⁷. Araçta, oto koltuğunda ya da pusette yiyecek vermeyin⁷. Yürürken, oynarken ya da uzanmışken ağzında yiyecek olmasın⁸.

Ek gıdaya yeni başlayan bebek sık sık öğürür. Öğürme sesli bir reflekstir; yüzü kızarabilir, gözleri sulanabilir, dilini öne itebilir, öğürüp biraz kusabilir⁹. Öğüren ya da öksüren bebeğin ağzına parmağınızla lokma aramayın; göremediğiniz bir parçayı parmakla aramak onu daha derine itebilir. Sesli öksürüyorsa öksürmesine fırsat verin¹⁰.

Boğulma ise sessizdir. Bebek nefes alamaz, ses çıkaramaz; dudakları, diş etleri ya da tırnakları morarabilir^8,9. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi bu durumu acil durum olarak tanımlar ve hemen acil yardım çağrılmasını önerir¹⁰. Ülkemizde acil yardım numarası 112'dir.

Alerjenler

Safran yaygın alerjenlerden değil; İlk Lokma'da da alerjen olarak işaretli değil. İngiltere'nin ulusal sağlık servisinin alerjik tepkiye yol açabilen besinler listesinde yer almıyor⁵. Baharat alerjisi seyrek görülür. Çocuklarda safrana bağlı bilinen tek olgu, safran yedikten sonra hapşıran, burnu tıkanan ve gözleri iltihaplanan 12 yaşında bir çocuktur⁴. Baharat tozu solunarak ya da deriye değerek de tepki yapabilir⁴.

Baharat tepkilerinin önemli bir kısmı tek bir baharattan değil, karışımlardan kaynaklanıyor ve karışımların içeriği etikette her zaman açık yazılmıyor⁴. Hazır pilav ya da tatlı baharatı yerine sade safran kullanın.

Safranı ilk kez gündüz, bebeğiniz açken ve o gün tek yeni besin olarak verin; sonraki yeni besin için 3–5 gün bekleyin¹. Kaşıntılı kırmızı döküntü, kızarık ve sulanan gözler, hapşırık, tek seferlik kusma ya da ishal görürseniz safrana ara verip doktorunuza danışın⁵. Birden fazla belirti birlikte görülür, kusma ya da ishal tekrarlar ya da kurdeşen vücuda yayılırsa İlk Lokma acil yardım çağırmanızı önerir. Dudakları ya da dili aniden şişerse, nefes almakta zorlanırsa, hırıltılı solursa ya da gevşeyip her zamanki gibi tepki vermezse beklemeyin, hemen 112'yi arayın⁶. Bebeğinizde egzama ya da bilinen bir besin alerjisi varsa ya da ailede alerji öyküsü varsa önce doktorunuzla konuşun⁵.

Sık sorulanlar

Safranla ilgili soruların çoğu miktar, sahte safran, zerde ve safranlı süt üzerine. Safranı bebeğinize 7. aydan itibaren, birkaç teli ılık suda bekletip yemeğe katarak, tuzsuz ve şekersiz verin¹. Az kullanın; aşırı miktarda safran zehirleyici etkiler yapabilir². Etiketinde üreticisi yazan tel safran seçin; toz safranda hile daha kolay gizlenir³. Zerde ve safranlı sütlaç şekerli olduğu için iki yaşından önce verilmez^1,15.

İpuçları

Safran bebeğinizin tabağına bir renk ve hafif bir koku olarak girer. Birkaç tel, alıştığı pirinç lapasını aile sofrasının tadına yaklaştırır. Safranın hafif acımsı bir tadı vardır²; fazlası yemeğin kendi tadını bastırır.

Yeni bir tat ilk denemede geri çevrilebilir. Zorlamayın; birkaç gün sonra aynı yemeği yeniden sunun. Bebeğin yeni bir tada alışması on ya da daha fazla deneme sürebilir. Elinizden geldiğince aynı sofrada birlikte yiyin¹⁴.