Şitake mantarı

Genel bakış

Şitake, kahverengi şapkalı, eti sıkı ve kokusu belirgin bir mantar. İlk olarak Japonya'da ve Çin'de yetiştirildi; bugün Avrupa'da da giderek daha çok satılıyor¹. Markette taze, kurutulmuş ya da toz hâlinde bulabilirsiniz. Pişince yumuşar ama kültür mantarına göre daha lastiğimsi kalır; sapı ise şapkadan çok daha serttir.

Mantarlar, besinlerle alınabilen D vitamini kaynakları arasında sayılıyor; markette satılan bazı mantarlar morötesi ışığa tutulduğu için daha fazla D vitamini içerir⁵.

Şitakeye 6. aydan itibaren başlayabilirsiniz. Sağlık Bakanlığı'nın ek gıda tablosu sebze püresini bu aydan itibaren öneriyor⁶; Türkiye Beslenme Rehberi de mantarı sebzeler arasında sayıyor⁷. Tek bir koşulu var: şitake her zaman iyice pişmiş olmalı. Çiğ ya da az pişmiş şitake, bazı kişilerde günlerce süren, kaşıntılı, çizgi çizgi bir döküntüye yol açabiliyor^1,3.

Nasıl sunulur

Şapkası sıkı, kuru ve lekesiz şitake seçin. Mantarı pişirmeden hemen önce temizleyin: ellerinizi sabunla yıkayın, mantarı akan suyun altında hafifçe ovarak durulayın, ezik ya da kararmış yerleri kesip atın, temiz bir bezle kurulayın⁸. Sapı sert ve liflidir, pişince de yumuşamaz; şapkanın hemen altından kesip atın.

Şitakeyi her zaman iyice pişirin. Döküntüden sorumlu tutulan lentinan ısıyla bozulur; çiğ ya da az pişmiş şitakede ise bozulmadan kalır ve bazı kişilerde ciltte tepkiye yol açar¹. Fransa'nın gıda güvenliği kurumu bu kuralın taze, kurutulmuş ve toz şitake için aynı olduğunu, tavada kısa süre çevirmenin yetmeyebileceğini vurguluyor³. İnce kıydığınız mantarı az suda kapağı kapalı haşlayın ya da sulu bir sebze yemeğinin içinde pişirin; baş ve işaret parmağınızın arasında kolayca ezilene kadar ocakta tutun⁹.

Kurutulmuş şitakeyi önce suda bekletip yumuşatın, sapını çıkarın, sonra kıyıp aynı biçimde iyice pişirin. Pişirme suyuna da yemeğe de tuz eklemeyin⁶; bebeğin payını aile yemeğinden tuzu atmadan önce ayırın. Pişmiş mantarı 1–2 saat içinde soğutup buzdolabına koyun ve 2 gün içinde kullanın¹⁰. Hangi yaşta nasıl keseceğinizi yaş bölümlerinde bulabilirsiniz.

6 ay +

şitakeli püre

Sapını ayıkladığınız şitake şapkalarını ince kıyın, yumuşayana kadar iyice pişirin ve bebeğinizin daha önce sorunsuz yediği patates ya da kabak püresiyle blenderdan geçirin; Sağlık Bakanlığı bu ayda sebze püresini öneriyor⁶. Pürede mantar parçası kalmasın. Şitakenin tadı güçlüdür; püreye birkaç şapka yeter. İlk denemede şitakeyi o günün tek yeni besini yapın; sonraki yeni besin için 3–5 gün bekleyin⁶.

9 ay +

12 ay +

Bu bölüm İlk Lokma uygulamasında Premium üyelere açık.

• App Store'dan indirin
• Google Play'den indirin

Boğulma riski

Şitakenin boğulma riskini orta düzeyde sayıyoruz. Pişmiş şapka yumuşar ama kaygan ve lastiğimsidir, ağızda kolay dağılmaz; sap ise sert ve yuvarlaktır. Yuvarlak dilimler boğulma riskini artırabilir¹¹. Bu yüzden sapı her zaman ayıklayın, şapkayı bütün ya da dilim olarak değil, ince kıyarak verin; bebeğiniz küçük parçaları parmaklarıyla almaya başlayınca hiçbir parça 1,3 cm'yi geçmesin¹².

Bebeğiniz yerken dik otursun; yürürken, oynarken ya da uzanmışken ağzında yiyecek olmasın¹². Araçta, oto koltuğunda ya da pusette de yiyecek vermeyin. Yemek sırasında onu bir an bile yalnız bırakmayın¹³.

Ek gıdaya yeni başlayan bebek sık sık öğürür. Öğürme, çiğnemeyi öğrenirken görülen doğal bir reflekstir ve seslidir; gözleri sulanabilir, dilini öne itebilir, biraz kusabilir¹⁴. Öğüren ya da öksüren bebeğin ağzına parmağınızla lokma aramayın; göremediğiniz bir parçayı parmakla aramak onu daha derine itebilir. Sesli öksürüyorsa öksürmesine fırsat verin ve yanından ayrılmayın¹⁵.

Boğulma ise sessizdir. Bebek nefes alamaz, ağlayamaz, ses çıkaramaz; teni, diş etleri ya da tırnakları morarabilir^12,14. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi bu durumu acil durum olarak tanımlar ve hemen acil yardım çağrılmasını önerir¹⁴. Ülkemizde acil yardım numarası 112'dir.

Alerjenler

Şitake yaygın alerjenlerden değil; İlk Lokma'da da alerjen olarak işaretli değil. İngiltere'nin ulusal sağlık servisinin alerjik tepkiye yol açabilen besinler listesinde yumurta, inek sütü, yer fıstığı, buğday, balık, susam ve hardal gibi besinler var; mantar bu listede yer almıyor¹⁶.

Şitakeye özgü bir tepki ise bilinmeli. Çiğ ya da az pişmiş şitake yiyen bazı kişilerde gövdede, kollarda ve bacaklarda kırbaç izine benzeyen, kızarık, çizgi çizgi ve çok kaşıntılı bir döküntü çıkabiliyor; döküntü birkaç saat ile birkaç gün içinde başlıyor ve haftalarca sürebiliyor^1,3. Bazı olgularda ateş ve ishal de görülmüş; tablo genellikle kendiliğinden geçiyor⁴. Çiğ şitakeye dokunmak da bazı kişilerde ciltte tepkiye yol açabilir². Yetersiz pişirme bu tepkinin başlıca nedeni olarak görülüyor; bu yüzden şitakeyi her zaman iyice pişirin¹.

İlk denemeyi sade tutun: şitakeyi o gün tek yeni besin olarak, gündüz verin; sonraki yeni besin için 3–5 gün bekleyin⁶. Döküntü, tek seferlik kusma ya da ishal görürseniz şitakeye ara verip doktorunuza danışın¹⁶. Birden fazla belirti birlikte görülür, kusma ya da ishal tekrarlar ya da kurdeşen vücuda yayılırsa İlk Lokma acil yardım çağırmanızı önerir. Dudakları, dili ya da yüzü şişerse, nefes almakta zorlanırsa ya da gevşeyip her zamanki gibi tepki vermezse beklemeyin, hemen 112'yi arayın¹⁷. Bebeğinizde egzama ya da tanı konmuş bir besin alerjisi varsa yeni besinlere başlamadan önce doktorunuzla konuşun¹⁶.

Sık sorulanlar

Şitakeyle ilgili soruların başında çiğ ya da az pişmiş mantar geliyor. Çiğ şitake bazı kişilerde haftalarca kaşıntı yapan bir döküntüye yol açıyor; bu yüzden taze, kurutulmuş ya da toz, her biçimi iyice pişirilmeli³.

Kurutulmuş şitakenin nasıl hazırlanacağı, sapın ne olacağı ve doğadan toplanan mantar da sık merak ediliyor. Doğada yetişen pek çok mantar zehirlidir ve zehir pişirmekle yok olmaz⁷.

İpuçları

Şitake güçlü, derin bir lezzete sahip; çok az miktarı bile tuzsuz bir sebze yemeğine ya da çorbaya tat katar. Bu yüzden bebeğin tabağında az şitake yeter: ince kıyılmış birkaç şapka, alıştığı bir püreye karıştırılınca yeni bir tat olur. Yeni bir tada alışmak on ya da daha fazla deneme sürebilir; ilk seferde geri çevirirse başka bir gün yeniden sunun¹⁸.

Şitakeyi güvendiğiniz bir yerden alın, pişirmeden hemen önce yıkayıp kurulayın⁸ ve her seferinde iyice pişirin³.