Lahana

Genel bakış

Lahana, sıkıca sarılmış, açık yeşil ya da beyazımsı yapraklardan oluşan iri, başlı bir sebze. Türk mutfağında kapuskadan sarmaya, turşudan salataya kadar pek çok yemekte yer alır. Pişince yaprakları yumuşar, tadı da yumuşar; bebeğiniz için en uygun hâli budur.

Lahana, brokoli ve karnabaharla aynı aileden, turpgillerden bir sebze. Bu ailenin sebzeleri iyi bir posa (lif) kaynağıdır ve beta-karoten gibi karotenoidler içerir; çiğ lahananın keskin kokusu ve hafif acı tadı da bu ailede bulunan glukozinolat adlı maddelerden gelir¹. ABD'nin hastalık kontrol merkezi lahanayı, bitkisel besinlerdeki demirin emilimine yardım eden C vitamini yüksek besinler arasında sayıyor².

Lahanaya 6. aydan itibaren başlayabilirsiniz; Sağlık Bakanlığı'nın ek gıda tablosu sebze püresini bu aydan itibaren öneriyor³. İlk haftalarda tatlı olmayan sebzelere yer vermek, bebeğinizin farklı tatlara alışmasına yardım eder⁴.

Nasıl sunulur

Sıkı, eline ağır gelen, yaprakları parlak bir lahana seçin. Dıştaki yaprakları çıkarıp atın; hem Türkiye Beslenme Rehberi hem ABD'nin gıda ve ilaç dairesi lahanada bunu öneriyor^1,5. Ellerinizi sabunla yıkayın, yaprakları akan suyun altında elinizle ovarak durulayın; sabun ya da özel yıkama ürünü gerekmez⁵.

Kalın orta damarı ve sapı kesip çıkarın; lifli besinleri küçük çocuklar küçük parçalara ayırmakta zorlanır⁶. Yaprakları az suda ya da buharda, tamamen yumuşayana kadar pişirin ve ince kıyın⁷. Sebzeyi az suyla ve gereğinden uzun tutmadan pişirmek besin ögesi kaybını azaltır¹. İlk yılda çiğ lahana vermeyin.

Pişirme suyuna da yemeğe de tuz ya da şeker eklemeyin³. Turşu ve yaprak salamurası gibi evde hazırlanan yiyeceklerin tuzu yüksektir¹; ilk yılda lahana turşusunu bebeğinizin tabağına koymayın. Aile için kapuska ya da sarma pişiriyorsanız bebeğin payını tuz eklemeden ayırın.

Pişmiş lahanayı 1–2 saat içinde soğutup buzdolabına koyun ve 2 gün içinde kullanın; dondurduğunuzu buzdolabında çözdürüp 24 saat içinde tüketin, yalnızca bir kez ısıtın⁸. Hangi yaşta nasıl keseceğinizi yaş bölümlerinde bulabilirsiniz.

6 ay +

lahana püresi

Yapraklardan kalın damarı çıkarın, yaprakları tamamen yumuşayana kadar pişirin⁷ ve blenderdan geçirerek pürüzsüz bir püre yapın. Lahana püresi sulu olur; bebeğinizin daha önce sorunsuz yediği patates ya da havuç püresine karıştırarak koyulaştırabilirsiniz. İlk denemede lahanayı o günün tek yeni besini yapın³. Bu dönemde bebeğinizin eline yaprak ya da çiğ damar vermeyin; ince yaprak ağızda dağılmadan tek parça kalabilir⁶.

9 ay +

12 ay +

Bu bölüm İlk Lokma uygulamasında Premium üyelere açık.

• App Store'dan indirin
• Google Play'den indirin

Boğulma riski

Lahananın boğulma riskini orta düzeyde sayıyoruz. Çiğ lahana serttir ve çiğ sebzeler küçük çocuklarda boğulmaya yol açabilir⁹. Yaprak ise ince ve geniştir: çiğnemesi zordur, küçük bir çocuğun soluk yolunu tümüyle kapatabilir⁶. Riski azaltan şey yaprakları yumuşayana kadar pişirip ince kıymaktır⁷; kalın damarı ve sapı ayıklayın. Bebeğiniz küçük parçaları parmaklarıyla almaya başlayınca hiçbir parça 1,3 cm'yi geçmesin⁹. Kıyılmış yaprak damağa yapışıp öğürtebilir; kıymayı ince tutun ve yaprağı yumuşak bir yemeğe karıştırın.

Bebeğiniz yerken dik otursun; yürürken, oynarken ya da uzanmışken ağzında yiyecek olmasın⁹. Araçta, oto koltuğunda ya da pusette de yiyecek vermeyin. Yemek sırasında onu bir an bile yalnız bırakmayın⁷.

Ek gıdaya yeni başlayan bebek sık sık öğürür. Öğürme, çiğnemeyi öğrenirken görülen doğal bir reflekstir ve seslidir; gözleri sulanabilir, dilini öne itebilir, biraz kusabilir¹⁰. Öğüren ya da öksüren bebeğin ağzına parmağınızla lokma aramayın; göremediğiniz bir parçayı parmakla aramak onu daha derine itebilir. Sesli öksürüyorsa öksürmesine fırsat verin ve yanından ayrılmayın¹¹.

Boğulma ise sessizdir. Bebek nefes alamaz, ağlayamaz, ses çıkaramaz; teni, diş etleri ya da tırnakları morarabilir^9,10. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi bu durumu acil durum olarak tanımlar ve hemen acil yardım çağrılmasını önerir¹⁰. Ülkemizde acil yardım numarası 112'dir.

Alerjenler

Lahana yaygın alerjenlerden değil; İlk Lokma'da da alerjen olarak işaretli değil. İngiltere'nin ulusal sağlık servisinin alerjik tepkiye yol açabilen besinler listesinde yumurta, inek sütü, yer fıstığı, buğday, balık, susam, kereviz ve hardal gibi besinler var; lahana bu listede yer almıyor¹².

Hardal alerjisi olan kişilerde, hardalla aynı bitki ailesinden başka besinlere de duyarlılık ve aralarında çapraz tepki gösterilmiş; bu kişilerin çoğu pelin otu polenine de duyarlıydı¹³. Lahana da bu aileden, turpgillerdendir¹. Bebeğinizde hardala ya da brokoli, karnabahar gibi bu ailedeki bir sebzeye alerji tanısı varsa lahanaya başlamadan önce doktorunuza sorun.

Her yeni besin gibi ilk denemeyi sade tutun. Lahanayı o gün tek yeni besin olarak, bebeğiniz açken ve gündüz verin; sonraki yeni besin için 3–5 gün bekleyin³. Lahanalı börek ya da hazır bir püre gibi karışık bir yemekte içindekilere bakın; buğday, yumurta ya da peynir gibi alerjen bir besin bulunabilir¹².

Gözlerinde kızarıklık ve kaşıntı, ciltte kaşıntılı bir döküntü, tek seferlik kusma ya da ishal görürseniz lahanaya ara verip doktorunuza danışın¹². Birden fazla belirti birlikte görülür, kusma ya da ishal tekrarlar ya da kurdeşen vücuda yayılırsa İlk Lokma acil yardım çağırmanızı önerir. Dudakları, dili ya da yüzü şişerse, nefes almakta zorlanırsa, hırıltılı solursa ya da gevşeyip her zamanki gibi tepki vermezse beklemeyin, hemen 112'yi arayın¹⁴. Bebeğinizde egzama ya da tanı konmuş bir besin alerjisi varsa yeni besinlere başlamadan önce doktorunuzla konuşun¹².

Sık sorulanlar

Lahanayla ilgili soruların başında gaz geliyor. Brokoli ve karnabaharın da içinde olduğu turpgiller gaz yapabilen sebzeler arasında sayılıyor¹⁵; lahana da bu ailedendir¹.

Nitrat da merak ediliyor. Almanya'nın risk değerlendirme kurumunun nitrattan zengin saydığı sebzeler arasında ıspanak, roka, pancar ve alabaş var; lahana bu listede yer almıyor¹⁶. Turşunun, sarmanın ve çiğ lahana salatasının ne zaman verileceği de sık soruluyor.

İpuçları

Lahana dayanıklı ve ucuz bir sebze; Türkiye Beslenme Rehberi'nin mevsim takviminde sonbahar ve kış sebzeleri arasında yer alıyor¹. Tek bir baştan hem bebeğinize ince kıyılmış pişmiş yaprak hem aileye kapuska çıkar.

Kendine özgü kokusu ve tadı ilk günlerde yadırganabilir. Tatlı olmayan sebzeleri sık sık sunmak ve sofrada onunla birlikte yemek, bebeğinizin yeni tatlara alışmasını kolaylaştırır⁴. 7. aydan sonra lahanayı mercimek ya da nohut gibi bitkisel demir içeren besinlerle aynı öğünde vermek, demirin emilimine yardım eder^2,3.