Bektaşi üzümü

Genel bakış

Bektaşi üzümü, dikenli çalılarda tek tek ya da küçük gruplar hâlinde yetişen, yuvarlak ve sulu bir meyve. Frenk üzümüyle aynı bitki cinsindendir; tanesi bezelye iriliğinden küçük bir yumurta büyüklüğüne kadar değişir, rengi de yeşilden pembeye, kırmızıya, mora ve sarıya uzanır. Dalında iyice olgunlaşan tane tatlanır ve çiğ yenebilir; yine de çoğu zaman reçelde, kompostoda ve hamur işlerinde kullanılır¹⁷.

Bektaşi üzümüne 6. aydan itibaren başlayabilirsiniz; Sağlık Bakanlığı'nın ek gıda tablosu meyve püresine bu aydan itibaren yer veriyor¹. Sert meyveler bebeğe verilmeden önce pişirilerek yumuşatılır²; olgunlaşmamış, sert ve ekşi taneleri de böyle hazırlayın.

Tane küçük ve yuvarlak olduğu için onu üzümle aynı grupta sayıyoruz: 4 yaşına kadar bütün tane vermiyoruz^4,5. İlk aylarda pişirip ezin, elle tutulan parçaya geçtiğinizde de her taneyi uzunlamasına dörde bölün^3,6.

Nasıl sunulur

Taneleri akan suyun altında, elinizle hafifçe ovarak yıkayın; sabun ya da özel bir yıkama ürünü gerekmez. Ezik ya da bozulmuş taneleri ayırın, sonra temiz bir bezle ya da kâğıt havluyla kurulayın¹². Her tanenin bir ucundaki sapı, öbür ucundaki kurumuş çiçek kalıntısını tırnağınızla ya da küçük bir bıçakla koparın; ikisi de tabağa gitmesin.

Bektaşi üzümünün kabuğu sıkı, tanesi çoğu zaman serttir. Sert meyveyi pişirerek yumuşatın; meyvedeki çekirdeklerin ve sert kabuğun ayıklanması öneriliyor². Taneleri az suda, kabukları çatlayıp içleri dağılana kadar kaynatın, sonra çatalla iyice ezin. Ezmeyi ince bir süzgeçten geçirirseniz kabuk parçaları ve çekirdekler ayrılır, kıvam pürüzsüzleşir. Elle tutulan parçaya geçtiğinizde taneyi hangi boyda olursa olsun bütün vermeyin, uzunlamasına dörde bölün^3,6; yuvarlak dilimler kesmeyin¹⁶.

Ekşi tadı şekerle bastırmayın. Sağlık Bakanlığı ilk yılda şeker ve şeker eklenmiş besinleri önermiyor¹; ABD'nin hastalık kontrol merkezi de 24 aydan önce eklenmiş şekere yer vermiyor¹¹. Ezmeyi yoğurda ya da lapaya karıştırabilirsiniz. Pişirdiğiniz ezmeyi bir iki saat içinde soğutup buzdolabına koyun ve iki gün içinde kullanın¹⁴. Hangi yaşta nasıl keseceğinizi yaş bölümlerinde bulabilirsiniz.

6 ay +

pişmiş ezme

Bektaşi üzümü tanesi çoğu zaman bebeğinizin ağzına bütün sığacak kadar küçük; bu yüzden ilk aylarda onu yalnızca pişirip ezerek verin^1,2. Taneleri az suda, kabukları çatlayıp yumuşayana kadar kaynatın. Soğuyunca çatalla iyice ezin ya da süzgeçten geçirin; bütün tane ya da sert kabuk parçası kalmasın². Ezmeyi kaşıkla verebilir ya da yoğurda, lapaya karıştırabilirsiniz. Elle tutulan bölünmüş tanelere 9. ayda geçebilirsiniz.

9 ay +

12 ay +

Bu bölüm İlk Lokma uygulamasında Premium üyelere açık.

• App Store'dan indirin
• Google Play'den indirin

Boğulma riski

Boğulma riski yüksek. Bektaşi üzümü küçük, yuvarlak ve çoğu zaman sert bir tanedir; kesilmemiş küçük meyveler ve sert çiğ meyve parçaları küçük çocuklarda boğulmaya yol açabilen besinler arasında⁵. Amerikan Pediatri Akademisi bu tür yüksek riskli besinleri 4 yaşına kadar vermemeyi, yiyecekleri en büyük kenarı 1,3 cm'yi geçmeyen parçalara bölmeyi öneriyor⁴. Biz de taneyi 4 yaşına kadar bütün vermiyoruz.

İlk aylarda taneyi pişirip iyice ezin, 9. aydan itibaren de olgun ve yumuşak taneyi uzunlamasına dörde bölün^3,6. Sert, olgunlaşmamış taneyi çiğ olarak bölüp vermeyin; önce pişirin². Kurutulmuş bektaşi üzümü de sert ve yapışkandır; pişirilmemiş kuru meyve boğulma riski taşır⁵.

Bebeğiniz yerken dik otursun; yürürken, oynarken ya da uzanmışken ağzında yiyecek olmasın⁴. Yemek sırasında onu bir an bile yalnız bırakmayın⁶. Araçta, oto koltuğunda ya da pusette de yiyecek vermeyin⁶.

Ek gıdaya yeni başlayan bebek sık sık öğürür. Öğürme seslidir; gözleri sulanabilir, dilini öne itebilir, hatta biraz kusabilir. Yemeyi öğrenirken görülen doğal bir reflekstir⁷. Öğüren ya da öksüren bebeğin ağzına parmağınızla lokma aramayın: göremediğiniz bir parçayı parmakla aramak onu daha derine itebilir. Sesli öksürüyorsa öksürmesine fırsat verin ve yanından ayrılmayın⁸.

Boğulma ise sessizdir: bebek nefes alamaz, ağlayamaz; dudakları, diş etleri ya da tırnakları morarabilir. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi bu durumu acil durum olarak tanımlar ve hemen acil yardım çağrılmasını önerir⁷. Ülkemizde acil yardım numarası 112'dir.

Alerjenler

Bektaşi üzümü yaygın alerjenlerden değil; İlk Lokma'da da alerjen olarak işaretli değil. İngiltere'nin ulusal sağlık servisinin alerjik tepkiye yol açabilen besinler listesinde yer almıyor⁹. Yine de her yeni besin gibi ilk denemelerde bebeğinizi gözleyin.

Bektaşi üzümü yerken bebeğinizin ağzının çevresi kızarabilir. Çilek, domates ve turunçgiller gibi bazı besinler bebeklerde ağız çevresinde böyle bir kızarıklık yapabilir; bu durumda besini bırakmanız gerekmez, lokmanın ağzın çevresine değil içine gitmesine özen gösterin¹⁰.

Bektaşi üzümünü o gün tek yeni besin olarak verin; bir sonraki yeni besin için 3–5 gün bekleyin¹. Kaşıntılı kızarıklık, kızarık ve sulanan gözler, tek seferlik kusma ya da ishal görürseniz bektaşi üzümüne ara verip doktorunuza danışın. Birden fazla belirti birlikte görülür, kusma ya da ishal tekrarlar ya da kurdeşen vücuda yayılırsa İlk Lokma acil yardım çağırmanızı önerir. Dudakta, dilde ya da boğazda şişme ya da nefes almakta zorlanma görürseniz beklemeyin, 112'yi arayın¹⁹. Bebeğinizde egzama ya da bilinen bir besin alerjisi varsa, ailede alerji öyküsü bulunuyorsa yeni besinlere başlamadan önce doktorunuzla konuşun⁹.

Sık sorulanlar

Bektaşi üzümüyle ilgili soruların çoğu iki konuda toplanıyor: bütün tane ne zaman verilir ve ekşi tadı nasıl yumuşatılır. Bütün tane 4 yaşına kadar yok⁴, o zamana kadar her tane uzunlamasına dörde bölünür³; şeker ise 24 aydan önce eklenmez¹¹.

Reçel ve komposto, dondurulmuş paket, ağız çevresindeki kızarıklık ve frenk üzümüyle akrabalığı da sık sorulanlar arasında. Reçeli ve şekerli kompostoyu 24. aya kadar bekletin; bu aydan önce eklenmiş şeker önerilmiyor¹¹.

İpuçları

Bektaşi üzümünün ekşi tadı bebeğinizi ilk lokmada şaşırtabilir; yüzünü buruşturması tadı sevmediği anlamına gelmez. Yeni bir tada alışmak 10 denemeyi ya da daha fazlasını bulabilir; zorlamayın, birkaç gün sonra yeniden sunun¹⁵.

Aynı tane ilk aylarda pişmiş ezme, 9. aydan itibaren uzunlamasına dörde bölünmüş, elle tutulan küçük parça olur³. Bölünmüş taneleri kendi parmaklarıyla almasına izin verin; parmak besinler kendi kendine yemeyi öğrenmesine yardım eder¹⁵.