Goji meyvesi

Genel bakış

Goji meyvesi, Lycium barbarum bitkisinin küçük, kırmızı meyvesidir. Batı mutfağına son yıllarda girdi¹¹. Türkiye'de çoğunlukla kurutulmuş olarak satılır. Kuru tanesi küçük, uzunca ve kırmızı-turuncudur; kuru üzüm gibi buruşuk, sert ve hafif yapışkandır, tadı tatlı ve biraz ekşidir.

Gojiye 6. aydan itibaren başlayabilirsiniz; Sağlık Bakanlığı'nın ek gıda tablosu meyve püresine bu aydan itibaren yer veriyor¹. Yalnız kuru goji bebek tabağına ancak kaynatılarak yumuşatıldıktan ve ezildikten ya da ince kıyıldıktan sonra girer. Bir yaşından önce kuru meyve hiçbir zaman bütün verilmez².

Küçük, sert ve yapışkan olduğu için pişirilmemiş kuru meyve, küçük çocuklarda boğulmaya yol açabilen besinler arasında sayılıyor³. Kuru meyvedeki şeker dişlere de zarar verebilir; bu yüzden goji atıştırmalık değil, yemeğin bir parçası olmalı¹⁴.

Nasıl sunulur

Kuru gojiyi bir süzgeçte akan suyun altında yıkayın, sap ve kararmış taneleri ayıklayın. Sonra az suda, taneler iki parmağınız arasında kolayca ezilene kadar birkaç dakika kaynatın; sert meyveyi haşlayarak yumuşatmak küçük çocuklar için önerilen bir yol². Yalnızca suda bekletmekle yetinmeyin: pişirilmemiş kuru meyve küçük çocuklarda boğulma riski taşır³.

Yumuşayan taneleri biraz kaynatma suyuyla pürüzsüz ezin ya da blenderdan geçirin; elle tutulan parçalara geçtiğinizde her taneyi bıçakla ince kıyın. Bir yaşından önce kuru meyveyi hiçbir zaman bütün vermeyin, her zaman küçük parçalara bölün². Taze goji bulursanız onu da ilk aylarda ezin, sonra her taneyi uzunlamasına dörde bölün².

Şeker eklemeyin, şekerli ya da kaplamalı goji de almayın; ilk yılda şeker ve şeker eklenmiş besinler önerilmiyor¹. Kaynattığınız gojiyi bir iki saat içinde soğutup buzdolabına koyun ve iki gün içinde kullanın¹⁵. Hangi yaşta nasıl keseceğinizi yaş bölümlerinde bulabilirsiniz.

Boğulma riski

Boğulma riski yüksek. Kuru goji küçük, sert ve yapışkandır; pişirilmemiş kuru meyve, kılavuzların boğulma tehlikesi listelerinde örnek olarak geçiyor³. Tane soluk yoluna oturacak büyüklüktedir ve sert kabuğunu çiğnemek küçük bir çocuk için zordur.

Riski azaltan yol, gojiyi kaynatarak yumuşatmak, ilk aylarda ezmek, sonra ince kıymak. Bir yaşından önce kuru meyveyi hiçbir zaman bütün vermeyin². Amerikan Pediatri Akademisi yüksek riskli besinleri 4 yaşına kadar vermemeyi öneriyor⁴. Biz de bütün kuru gojiyi ve bütün goji içeren granola ya da kuruyemiş karışıklarını 4 yaşına kadar önermiyoruz.

Bebeğiniz yerken dik otursun; yürürken, oynarken ya da uzanmışken yemesin⁴. Yemek sırasında onu bir an bile yalnız bırakmayın⁵. Araçta, oto koltuğunda ya da pusette de yiyecek vermeyin⁵.

Ek gıdaya yeni başlayan bebek sık sık öğürür. Öğürme seslidir; gözleri sulanabilir, dilini öne itebilir, hatta biraz kusabilir. Yemeyi öğrenirken görülen doğal bir reflekstir⁶. Öğüren ya da öksüren bebeğin ağzına parmağınızla lokma aramayın: göremediğiniz bir parçayı parmakla aramak onu daha derine itebilir. Sesli öksürüyorsa öksürmesine fırsat verin⁷.

Boğulma ise sessizdir: bebek nefes alamaz, ses çıkaramaz; teni, dudaklarının içi ya da diş etleri morarabilir⁶. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi bu durumu acil durum olarak tanımlar ve hemen acil yardım çağrılmasını önerir⁷. Ülkemizde acil yardım numarası 112'dir.

Alerjenler

Goji yaygın alerjenlerden değil; İlk Lokma'da da alerjen olarak işaretli değil. Yine de alerjik tepki bildirilmiş bir meyve. Bir çalışmada gojiye duyarlı çıkan kişilerin büyük çoğunluğu şeftaliye de duyarlıydı; domates ve kuruyemişle çapraz tepki gösterildi. Sorumlu tutulan, pek çok bitkisel besinde bulunan lipid transfer proteini (LTP) adlı bir protein¹¹.

Kuru meyvede bilmeniz gereken bir konu daha var: İngiltere'nin ulusal sağlık servisi, alerjik tepkiye yol açabilenler arasında kuru meyvelerde bazen bulunan kükürt dioksiti (bir sülfit) de sayıyor⁸. Sülfit, astımı olanların bir kısmında hırıltı, göğüste sıkışma ve öksürük yapabilir¹⁰.

Gojiyi o gün tek yeni besin olarak verin; bir sonraki yeni besin için 3–5 gün bekleyin¹. Kaşıntılı kızarıklık, kızarık ve sulanan gözler, tek seferlik kusma ya da ishal görürseniz gojiye ara verip doktorunuza danışın⁸. Birden fazla belirti birlikte görülür, kusma ya da ishal tekrarlar ya da kurdeşen vücuda yayılırsa İlk Lokma acil yardım çağırmanızı önerir. Dudakta, dilde ya da boğazda şişme, nefes almakta zorlanma ya da bebeğinizin solgunlaşıp gevşemesi acil durumdur: beklemeyin, 112'yi arayın⁹. Bebeğinizde egzama ya da bilinen bir besin alerjisi, özellikle şeftali, domates ya da kuruyemiş alerjisi varsa gojiyi denemeden önce doktorunuzla konuşun^8,11.

Sık sorulanlar

Kuru goji bir yaşından önce hiçbir zaman bütün verilmez, kaynatılıp ezilir ya da ince kıyılır²; yüksek riskli besinler için önerilen sınır 4 yaştır⁴. Goji suyu ilk yılda verilmez, sonrasında da gerekli değildir; şekerli ya da kaplamalı goji ise 24. aydan önce yoktur, çünkü bu yaştan önce eklenmiş şeker önerilmiyor¹².

Bebeğiniz düzenli ilaç kullanıyorsa gojiyi vermeden önce doktorunuza sorun. Kan sulandırıcı varfarin kullanan bir hastada, bol goji içeren bir içecekten sonra kanama bildirildi¹⁶.

İpuçları

Kaynatılmış goji püresi, sade yoğurdu ya da lapayı şeker eklemeden tatlandırır; ilk yılda şeker ve şeker eklenmiş besinler önerilmiyor¹. Hazırlığın sırrı taneyi kaynatarak iyice yumuşatmak². Alırken etiketi okuyun: içindekiler listesinde şeker, kükürt dioksit ya da E220–E228 arası bir kod olmayan sade kuru gojiyi seçin¹⁰.

Çocuğunuz büyüdükçe de birkaç kural değişmez: gojiyi bütün vermeyin², ara öğün yerine yemekle birlikte sunun¹⁴ ve çocuğunuz yerken yanından ayrılmayın⁵.