Kuru dut

Genel bakış

Kuru dut, yaz başında toplanan dutun güneşte kurutulmuş hâli. Çoğunlukla beyaz duttan yapılır; açık kahverengi, buruşuk, küçük ve çok tatlıdır. Kimi yumuşak ve yapışkan, kimi kuru ve çıtır olur. Kahvaltıda cevizle, pekmezle ya da tek başına yenir.

Kuru duta 6. aydan itibaren başlayabilirsiniz; Sağlık Bakanlığı'nın ek gıda tablosu meyve püresine bu aydan itibaren yer veriyor¹. Yalnız kuru dut bebek tabağına ancak kaynatılarak yumuşatıldıktan ve ezildikten ya da ince kıyıldıktan sonra girer. Bir yaşından önce kuru meyveler hiçbir zaman bütün verilmez².

Pişirilmemiş kuru meyve, küçük çocuklarda boğulmaya yol açabilen besinler arasında sayılıyor³. Kuru meyvenin şekeri de dişlere zarar verebilir; bu yüzden kuru dut atıştırmalık değil, yemeğin bir parçası olmalı¹³.

Nasıl sunulur

Kuru dutu bir süzgeçte akan suyun altında yıkayın; sap, çöp ve kararmış taneleri ayıklayın. Sonra az suda, taneler iki parmağınız arasında kolayca ezilene kadar birkaç dakika kaynatın; sert meyveyi haşlayarak yumuşatmak küçük çocuklar için önerilen bir yol². Pişirilmemiş kuru meyve küçük çocuklarda boğulma riski taşır³.

Yumuşayan dutu biraz kaynatma suyuyla pürüzsüz ezin ya da blenderdan geçirin; elle tutulan parçalara geçtiğinizde her taneyi bıçakla ince kıyın ve yoğurda, lapaya karıştırın. Bir yaşından önce kuru dutu hiçbir zaman bütün vermeyin, her zaman küçük parçalara bölün².

Şeker eklemeyin; ilk yılda şeker ve şeker eklenmiş besinler önerilmiyor¹. Şekerli ya da kaplamalı kuru dut yerine sade olanı seçin. Dut pekmezini Sağlık Bakanlığı'nın tablosu az miktarda tatlandırıcı olarak sayıyor¹; İngiltere'nin ulusal sağlık servisi ise küçük çocuklara şurup gibi tatlandırıcıları önermiyor¹⁴. Pişirdiğiniz dutu bir iki saat içinde soğutup buzdolabına koyun ve iki gün içinde kullanın¹⁵. Hangi yaşta nasıl keseceğinizi yaş bölümlerinde bulabilirsiniz.

6 ay +

kuru dut püresi

Kuru dut tanesi küçük, yapışkan ve bebeğinizin ağzına bütün sığacak boyda; bu yüzden ilk aylarda onu yalnızca püre olarak verin. Sağlık Bakanlığı'nın tablosu meyve püresine 6. aydan itibaren yer veriyor¹. Taneleri yıkayın, az suda kaynatarak yumuşatın ve biraz suyuyla pürüzsüz ezin ya da blenderdan geçirin². Sap, topak ya da bütün tane kalmasın. Bir iki çay kaşığıyla başlayın, tek başına ya da yoğurda, lapaya karıştırarak verin. İnce kıyılmış duta 9. ayda geçebilirsiniz.

9 ay +

12 ay +

Bu bölüm İlk Lokma uygulamasında Premium üyelere açık.

• App Store'dan indirin
• Google Play'den indirin

Boğulma riski

Boğulma riski yüksek. Kuru dut küçük, yapışkan ve kurudukça serttir; pişirilmemiş kuru meyve, kılavuzların boğulma tehlikesi listelerinde örnek olarak geçiyor³. Tane soluk yoluna oturacak büyüklüktedir, yapışkan yüzeyi de onu damağa ya da boğaza tutturabilir.

Riski azaltan yol, dutu kaynatarak yumuşatmak ve ilk aylarda ezmek, sonra ince kıymak. Bir yaşından önce kuru dutu hiçbir zaman bütün vermeyin². Amerikan Pediatri Akademisi yüksek riskli besinleri 4 yaşına kadar vermemeyi öneriyor⁴; biz de bütün kuru dutu 4 yaşına kadar önermiyoruz. Kuru dutu bütün cevizle de vermeyin: bütün kuruyemiş 5 yaşından küçük çocuklara verilmez¹⁴.

Bebeğiniz yerken dik otursun; yürürken, oynarken ya da uzanmışken yemesin⁴. Yemek sırasında onu bir an bile yalnız bırakmayın⁵. Araçta, oto koltuğunda ya da pusette de yiyecek vermeyin⁵.

Ek gıdaya yeni başlayan bebek sık sık öğürür. Öğürme seslidir; gözleri sulanabilir, dilini öne itebilir, hatta biraz kusabilir. Yemeyi öğrenirken görülen doğal bir reflekstir⁸. Öğüren ya da öksüren bebeğin ağzına parmağınızla lokma aramayın: göremediğiniz bir parçayı parmakla aramak onu daha derine itebilir. Sesli öksürüyorsa öksürmesine fırsat verin ve yanından ayrılmayın⁹.

Boğulma ise sessizdir: bebek nefes alamaz, ağlayamaz; teni, dudaklarının içi ya da diş etleri morarabilir. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi bu durumu acil durum olarak tanımlar ve hemen acil yardım çağrılmasını önerir⁸. Ülkemizde acil yardım numarası 112'dir.

Alerjenler

Kuru dut yaygın alerjenlerden değil; İlk Lokma'da da alerjen olarak işaretli değil. Yine de kuru meyvede bilmeniz gereken bir konu var: kuru meyvelerde bazen bulunan kükürt dioksit (bir sülfit) de alerjik tepkiye yol açabilenler arasında sayılıyor¹⁰. Sülfit hassasiyeti çoğu zaman gerçek bir alerji değildir, ama astımı olanların bir kısmında hırıltı, göğüste sıkışma ve öksürük yapabilir¹².

Kuru dutu o gün tek yeni besin olarak, gündüz saatlerinde verin; bir sonraki yeni besin için 3–5 gün bekleyin¹. Cevizle birlikte sunmayı düşünüyorsanız cevizi daha önce ayrı bir gün tanıtmış olun. Kaşıntılı kızarıklık, kızarık ve sulanan gözler, tek seferlik kusma ya da ishal görürseniz kuru duta ara verip doktorunuza danışın¹⁰. Birden fazla belirti birlikte görülür, kusma ya da ishal tekrarlar ya da kurdeşen vücuda yayılırsa İlk Lokma acil yardım çağırmanızı önerir. Dudakta, dilde ya da boğazda şişme, nefes almakta zorlanma ya da bebeğinizin gevşeyip her zamanki gibi tepki vermemesi acil durumdur: beklemeyin, 112'yi arayın¹¹. Bebeğinizde egzama ya da bilinen bir besin alerjisi varsa, ailede alerji öyküsü bulunuyorsa yeni besinlere başlamadan önce doktorunuzla konuşun¹⁰.

Sık sorulanlar

Kuru dutla ilgili soruların çoğu sofradaki alışkanlıklar çevresinde: bütün tane ne zaman verilir, cevizle olur mu, dut pekmezi verilebilir mi, dişlere zarar verir mi. Bir yaşından önce kuru meyve hiçbir zaman bütün verilmez²; yüksek riskli besinler için önerilen sınır 4 yaştır⁴. Pekmezi Sağlık Bakanlığı az miktarda tatlandırıcı olarak sayıyor¹. Kuru dutu ara öğün yerine yemekle birlikte verin¹³.

Bebeğinizde astım ya da sülfite karşı bilinen bir hassasiyet varsa kuru duta başlamadan önce doktorunuza danışın.

İpuçları

Kuru dut, kışın elinizin altında duran tatlı bir meyve. Bir çay kaşığı kuru dut püresi sade yoğurdu ya da lapayı şeker eklemeden tatlandırır; ilk yılda şeker ve şeker eklenmiş besinler önerilmiyor¹. Hazırlığın sırrı dutu kaynatarak iyice yumuşatmak².

Çocuğunuz büyüdükçe de birkaç kural değişmez: kuru dutu bütün vermeyin², ara öğün yerine yemekle birlikte verin¹³ ve mümkün olduğunca aile sofrasında birlikte yiyin⁷.