Tuz

Genel bakış

Tuz, sodyum ve klorürden oluşan bir çeşnidir. Deniz suyunun buharlaştırılmasıyla ya da topraktan çıkarılan kaya tuzundan elde edilir; deniz tuzunda, kaya tuzunda ve sofra tuzunda sodyum klorür içeriği aynıdır². Tuz yalnızca tuzluktan gelmez: ekmek, peynir, zeytin, salça ve turşu gibi günlük besinler de onu taşır².

Bebeğinizin yemeğine ilk yılda tuz eklemeyin. Sağlık Bakanlığı, tuzun bebeği susattığını, vücudun su kaybetmesine yol açabileceğini ve böbreklere zarar verebileceğini belirtiyor; bu yüzden yaşamın ilk yılında bebeğin besinlerine tuz eklenmemesini öneriyor¹. Dünya Sağlık Örgütü de ek gıdalara tuz ve şeker katılmamasını öneriyor³.

Çocuğunuz 12. aydan itibaren aile yemeğinden pay alabilir; payını tencereye tuz atmadan önce ayırın, tabağına da ayrıca tuz eklemeyin⁵. Besinlerin çoğu zaten yeterince tuz içerir; fazlası tuzlu tada alışmaya, ileride de yüksek tansiyona katkıda bulunabilir⁷.

Nasıl sunulur

Bebeğinizin yemeğini tuzsuz pişirin; haşlama suyuna da tuz atmayın. Bulyon tablet ve hazır sos da tuz taşıdığı için bebeğin yemeğine girmez⁴. Aynı yemeği aileye de pişiriyorsanız bebeğinizin payını tuz eklemeden önce ayırın⁵.

Hazır ürünlerde tuz gizlidir. Konserve, salamura, hazır çorba ve sucuk, salam, sosis gibi işlenmiş et ürünleri yüksek tuzları nedeniyle ek gıda döneminde yer almaz; peynir de bu dönemde tuzsuz olanından seçilir¹. Paketli bir ürün alırken etiketi okuyun ve tuzsuz ya da tuzu azaltılmış olanı tercih edin. Evde yapılan salça, tarhana ve turşu da tuzludur².

Yemeğe tat katmak için tuz yerine soğan, sarımsak, limon ve nane kullanabilirsiniz²; kuru baharatı ise 7. aydan bir tutamla katabilirsiniz.

Aile sofrası için evde iyotlu tuz kullanın. Türkiye Beslenme Rehberi, iyotlu tuzu güneş görmeyen, hava almayan kapalı bir kapta saklamayı ve yemeğe pişme bittikten sonra eklemeyi öneriyor². Hangi yaşta nasıl sunacağınızı yaş bölümlerinde bulabilirsiniz.

Boğulma riski

Tuzun kendisi boğulma riski taşımaz: yemeğe karışınca çözünür ve tek başına bir lokma oluşturmaz. Risk, tuzun birlikte verildiği yiyecekten gelir; yemeğin kıvamına ve kesimine dikkat edin.

Asıl dikkat edilecek yer tuzlu atıştırmalıklardır. Tuzlu kuruyemiş, çekirdek ve patlamış mısır hem tuzlu hem boğulma riski yüksek yiyeceklerdir; Amerikan Pediatri Akademisi bu tür yiyecekleri en az 4 yaşına, çocuğun gelişimine göre daha sonrasına kadar vermemeyi öneriyor¹⁰. 5 yaşından küçük çocuklara bütün kuruyemiş vermeyin⁹.

Çocuğunuz mama sandalyesinde ya da masada otururken yesin; yürürken, koşarken ya da uzanmışken ağzında yiyecek olmasın¹⁰. Yemek sırasında onu bir an bile yalnız bırakmayın⁹. Araçta, oto koltuğunda ya da pusette yiyecek vermeyin⁹.

Yeni dokulara alışan bebek sık sık öğürür. Öğürme seslidir; gözleri sulanabilir, dilini öne itebilir¹¹. Öğüren ya da öksüren bebeğin ağzına parmağınızla lokma aramayın; göremediğiniz bir parçayı parmakla aramak onu daha derine itebilir. Sesli öksürüyorsa öksürmesine fırsat verin ve yanından ayrılmayın¹². Boğulma ise sessizdir; dudaklarının içi, diş etleri ya da tırnakları morarabilir¹¹. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi bu durumu acil durum olarak tanımlar ve hemen acil yardım çağrılmasını önerir¹². Ülkemizde acil yardım numarası 112'dir.

Alerjenler

Tuz yaygın alerjenlerden değil; İlk Lokma'da da alerjen olarak işaretli değil. Tuz, kılavuzların alerjik tepkiye yol açabilen besinler listesinde yer almıyor¹³.

Dikkat edilecek yer, tuzlu hazır ürünlerin içindekilerdir. Kraker, hazır çorba, sos ve atıştırmalıklar süt, yumurta, buğday, susam, soya ya da hardal gibi alerjen içerebilir. Bebeğinizde bir besin alerjisi varsa etiketi dikkatle okuyun; içinde ne olduğundan emin olmadığınız ürünü vermeyin¹³.

Tuz tek başına tanıtılan bir besin değildir; 12. aydan sonra aile yemeğinin içinde gelir. O yemekte daha önce denemediği bir malzeme varsa onu yeni besin sayın: gündüz, tek başına deneyin ve sonraki yeni besin için 3–5 gün bekleyin¹.

Kaşıntılı kızarık bir döküntü, kaşınan ve sulanan gözler, tek seferlik kusma ya da ishal görürseniz o yemeğe ara verip doktorunuza danışın¹³. Birden fazla belirti birlikte görülür, kusma ya da ishal tekrarlar ya da kurdeşen vücuda yayılırsa İlk Lokma acil yardım çağırmanızı önerir. Dudakları ya da dili şişerse, nefes almakta zorlanırsa, hırıltılı solursa ya da gevşeyip her zamanki gibi tepki vermezse beklemeyin, hemen 112'yi arayın¹⁴. Bebeğinizde egzama ya da tanı konmuş bir besin alerjisi varsa yeni besinlere başlamadan önce doktorunuzla konuşun¹³.

Sık sorulanlar

Tuzla ilgili soruların çoğu ilk yılla ilgili: yemeğe hiç mi tuz konmayacağı, tuzsuz yemeğin bebeğe tatsız gelip gelmeyeceği. İlk yılda bebeğin yemeğine tuz eklenmez¹. 12. aydan sonra da çocuğunuzun tabağına ayrıca tuz eklemeyin⁷.

İyotlu tuz aile sofrası içindir; bebeğinize iyot için tuz eklemeniz gerekmez^1,2. Deniz tuzu, kaya tuzu ve sofra tuzunun sodyum klorür içeriği aynıdır². 12. aydan sonra peynir, zeytin ve turşu gibi tuzlu yiyecekleri seyrek ve az verin⁶.

İpuçları

Tuzu azaltmanın en kolay yolu tencerede başlar. Bebeğinizin payını tuz atmadan ayırmak, ayrı bir yemek pişirmeden onu aile sofrasına katar⁵. Tuz tercihi sonradan kazanılan bir alışkanlıktır; az tuza ısrarla alışan bir aile bir süre sonra farkı aramaz².

Tuzlu tadı başka tatlarla dengeleyin. Soğan, sarımsak, limon ve nane yemeğe tuz eklemeden lezzet katar². Bütün aile yemekteki tuzu yavaş yavaş azalttığında bundan herkes yarar görür⁷.