Sütlaç (şekersiz)

Genel bakış

Sütlaç, pirincin sütte uzun uzun pişirilmesiyle yapılan, sofralarımızın en tanıdık sütlü tatlısıdır. Bazen pirinç unuyla koyulaştırılır, bazen fırında üstü kızartılır. Aile sütlacı şekerle pişer; bebeğinizinki ise şekersizdir. Türkiye Beslenme Rehberi sütlü tatlıları eklenmiş şeker kaynakları arasında sayıyor², Sağlık Bakanlığı da ilk yılda şeker ve şeker eklenmiş besinleri önermiyor¹.

Şekersiz sütlaca 8. aydan itibaren başlayabilirsiniz. Sağlık Bakanlığı'nın ek gıda tablosu 6. ayda sütle hazırlanan tek yemek olarak süt ve pirinç unuyla pişen şekersiz muhallebiyi sayıyor; inek sütüne ise 8. aydan sonra, temel içecek olmamak şartıyla az miktarda başlanabileceğini söylüyor¹. Biz de sütle pişen diğer yemekler gibi sütlacı 8. aya koyuyoruz. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi sütün 6. ay civarından itibaren yemeğe katılabileceğini söylüyor³; hangisini seçeceğinizi doktorunuza sorun.

Sütlaç süt içerir; süt, bebeklerde alerjik tepkiye yol açabilen besinlerdendir¹³. Bebeğiniz sütlaçtan önce süt ürünlerini ve pirinci ayrı ayrı denemiş olsun.

Nasıl sunulur

Sütlacı pastörize ya da uzun ömürlü (UHT) sütle pişirin; kaynağı bilinmeyen açık sütü ve köyde sağılan çiğ sütü kullanmayın². Çiğ süt çocukları hasta edebilecek mikroplar taşıyabilir⁵.

Pirinci önce bol suda haşlayıp suyunu süzün, sonra süte ekleyin. Pirinci makarna gibi bol suda pişirip süzmek, içindeki inorganik arseniği türüne göre yüzde 40–60 azaltabilir; pişirmeden önce yıkamanın ise arseniğe etkisi azdır⁶. Süzdüğünüz pirinci sütte, kısık ateşte ve sık sık karıştırarak taneler iyice yumuşayıp dağılana kadar pişirin. Koyulaştırmak isterseniz biraz pirinç ununu soğuk sütte topaksız açıp ekleyin.

Şeker, tuz ve bal eklemeyin. İlk yılda bebeğe şeker ve şeker eklenmiş besin önerilmez¹; bal ise bir yaşından önce hiç verilmez⁴. Aile için sütlaç yapıyorsanız bebeğin payını şeker girmeden önce ayırın. Fırın sütlacı yapıyorsanız bebeğinizin payından üstteki kızarmış kabuğu ve zarı alın.

Pirinçli yemekleri 1 saat içinde soğutup buzdolabına kaldırın ve 24 saat içinde tüketin; ısıtacaksanız yalnızca bir kez ısıtın⁸. Hangi yaşta nasıl sunacağınızı yaş bölümlerinde bulabilirsiniz.

8 ay +

pürüzsüz sütlaç

Pirinç taneleri sütte iyice yumuşayıp dağılana kadar şekersiz bir sütlaç pişirin, ardından blenderdan geçirip pürüzsüz hâle getirin³. Kaşıktan yavaşça akan, topaksız bir kıvam hedefleyin ve ılık ya da oda sıcaklığında sunun. Başlangıçta birkaç çay kaşığı yeter. Doldurduğunuz kaşığı bebeğinize uzatın, ağzını açınca verin ya da kaşığı kendisi tutsun³. Bu ayda bebeğinizin asıl sütü hâlâ anne sütü ya da mamadır¹.

9 ay +

12 ay +

Bu bölüm İlk Lokma uygulamasında Premium üyelere açık.

• App Store'dan indirin
• Google Play'den indirin

Boğulma riski

Boğulma riski düşük. İyice pişmiş sütlaç yumuşak ve kaşıkla yenen bir kıvamdadır; çocuk sağlığı kaynaklarının boğulma listelerindeki sert, yuvarlak ya da yapışkan yiyeceklerden değildir⁹. Riski azaltan şey kıvamdır: ilk haftalarda sütlacı pürüzsüz hâle getirin, sonra taneleri çatalla bastırılmış, ezilmiş bir kıvama geçin³. Fırın sütlacının üstündeki kuru kabuğu ve soğuyunca oluşan süt zarını bebeğinize vermeyin.

Bebeğiniz yerken dik otursun. Yemek sırasında onu bir an bile yalnız bırakmayın¹⁰. Yürürken, oynarken ya da uzanmışken ağzında yemekle dolaşmasına izin vermeyin⁹. Araçta, oto koltuğunda ya da pusette de yiyecek vermeyin¹⁰.

Ek gıdaya yeni başlayan bebek sık sık öğürür; ağzına dağılan pirinç taneleri de onu öğürtebilir. Öğürme seslidir; gözler sulanabilir, dil öne itilebilir¹¹. Öğüren ya da öksüren bebeğin ağzına parmağınızla lokma aramayın; göremediğiniz bir parçayı parmakla aramak onu daha derine itebilir. Sesli öksürüyorsa öksürmesine fırsat verin¹². Boğulma ise sessizdir. Bebek nefes alamaz, ses çıkaramaz ve rengi morarabilir^11,9. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi bu durumu acil durum olarak tanımlar ve hemen acil yardım çağrılmasını önerir¹¹. Ülkemizde acil yardım numarası 112'dir.

Alerjenler

Sütlaç inek sütü içerir; inek sütü, bebeklerde alerjik tepkiye yol açabilen besinlerdendir ve İlk Lokma'da süt alerjeni olarak işaretli¹³. Bebeğiniz süt ürünleriyle henüz tanışmadıysa sütlaçla değil, sade yoğurt ya da şekersiz muhallebiyle başlayın¹. Yeni besini gündüz saatinde, o gün tek yeni besin olarak verin ve sonrakine geçmek için 3–5 gün bekleyin¹. Sorunsuz giden süt ürünlerini sofradan kaldırmayın; düzenli sunmak alerji riskini azaltmaya yardımcı olabilir¹³.

Tepki çoğunlukla birkaç dakika ile 2 saat içinde çıkar, ama inek sütünde 3 güne kadar gecikebilir¹³. Döküntü, kaşınan ve sulanan gözler, tek seferlik kusma ya da ishal görürseniz sütlaca ara verip doktorunuza danışın¹³. Birden fazla belirti birlikte görülür, kusma ya da ishal tekrarlar ya da kurdeşen vücuda yayılırsa İlk Lokma acil yardım çağırmanızı önerir. Dudakta, dilde ya da boğazda şişme, nefes almakta zorlanma, hırıltı ya da solukluk acil durumdur; bebeğiniz gevşer ya da size her zamanki gibi tepki vermezse beklemeyin, hemen 112'yi arayın¹⁴.

Sütlacın iki malzemesi de döküntü yapmayan, gecikmeli bir tepkiye yol açabilir. Besin proteinine bağlı enterokolit sendromu (kısaca FPIES) yemekten 1–4 saat sonra bol ve tekrarlayan kusma, solukluk ve halsizlikle görülür; inek sütü bu tepkiye en sık yol açan sıvı besindir, pirinç de en sık tetikleyen ek gıdaların başında gelir¹⁵. Bebeğiniz halsiz ve solgunsa 112'yi arayın; daha hafif bir durumda doktorunuza danışın. Bebeğinizde egzama ya da bilinen bir besin alerjisi varsa önce doktorunuzla konuşun¹³.

Sık sorulanlar

Sütlaçta ebeveynlerin ilk sorusu zamanlama: muhallebi 6. ayda sofraya giriyorsa sütlaç neden bekliyor. Sağlık Bakanlığı'nın tablosu 6. ayda sütle pişen tek yemek olarak şekersiz muhallebiyi sayıyor, inek sütünü ise 8. aya bırakıyor¹.

Sütlaca şeker ve bal eklenmez^1,4. Hazır ve pastane sütlaçları şekerle yapılır; Türkiye Beslenme Rehberi sütlü tatlıları eklenmiş şeker kaynakları arasında sayıyor². Pirinci bol suda haşlayıp süzmek arseniği azaltır⁶.

İpuçları

Şekersiz sütlaç, bebeğinize sütün ve pirincin kendi hafif tadını tanıtmanın güzel bir yoludur. Bebeğiniz ilk kaşıkları yadırgarsa zorlamayın; yeni bir tada alışmak on denemeyi bulabilir³. Kıvamı bebeğinizin ayına göre ayarlayın: önce pürüzsüz, sonra ezilmiş, en sonunda taneli.

Pirinci her gün sofraya koymayın. Pirinç bebeğin tek tahılı olmamalı; yulaf ve arpa gibi tahıllarla dönüşümlü verin^7,6. Hazırladığınız sütlacı 1 saat içinde soğutup buzdolabına kaldırın ve 24 saat içinde tüketin⁸.