Tortilla / lavaş

Genel bakış

Lavaş, buğday unuyla yapılan ince, yassı bir ekmektir; Türkiye'de en çok sevilen yassı ekmeklerden biridir³. Marketlerde yanında duran buğday tortillası da ona benzer. Mısır tortillası ise işlenmiş mısır hamurundan yapılır ve Meksika ile Orta Amerika'nın temel besinlerindendir²¹.

Lavaş nişastalı besinler grubundadır. Bu grup vücuda enerji verir; lif ve B vitaminleri de taşır⁴. Buğday unundan yapıldığı için glüten içerir⁸. Buğday da bebeklerde alerjik tepkiye yol açabilen besinlerden biridir; ilk denemeyi bir alerjen gibi planlayın⁵.

Lavaşa 6. aydan itibaren başlayabilirsiniz. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi, glüten içeren besinlerin 6. ay civarından itibaren tek tek ve az miktarla tanıtılabileceğini söylüyor; çapati gibi pişmiş yassı ekmekleri de bu ayın elle yenen yiyecekleri arasında sayıyor². Avrupa'nın çocuk gastroenteroloji derneği de glütenin ilk yıl içinde verilebileceğini bildiriyor⁷. Sağlık Bakanlığı'nın ek gıda tablosunda lavaş ayrıca geçmiyor; tablonun tuz eklememe ve yeni besinleri tek tek deneme kuralları lavaş için de geçerli¹.

Nasıl sunulur

Bebeğiniz için sade bir lavaş seçin: içinde peynir, tohum ya da baharat olmasın. Hazır lavaşta tuz vardır. Yediğimiz tuzun büyük kısmı ekmek gibi hazır besinlerden gelir ve bebeğin böbrekleri fazla tuzu işleyemez¹³. Lavaşı bu yüzden tabağın küçük bir parçası olarak sunun; bebeğin payına tuz ya da şeker eklemeyin¹.

İnce lavaş ağızda çabuk ıslanır ve hamurlaşır. Yumuşak ekmek iyi çiğnenmezse boğazda hamur kıvamında bir topak oluşturabilir¹². Lavaşı kuru bir tavada her yüzünü birkaç saniye ısıtın, sonra dar şeritler hâlinde kesin¹². Isıtmak lavaşı biraz toparlar, ama kıtırlaştırmayın; şerit iki parmağınız arasında bastırınca kolayca ezilsin¹⁷. Kurumuş, kırılgan lavaşı vermeyin; zor çiğnenen sert parçalar küçük çocuklar için risklidir¹⁴.

Dürümün içindeki her malzeme ayrı bir besindir ve kendi kuralı vardır. İçine yalnızca bebeğinizin daha önce ayrıca denediği besinleri koyun⁵. Sucuk, sosis gibi işlenmiş etler ve hazır yemekler çok tuzludur; bebeklere vermeyin. Lavaşa bal da sürmeyin; bal 1 yaşından önce verilmez¹⁵.

Lavaşı ağzı kapalı paketinde, oda sıcaklığında saklayın ve paketteki tarihe uyun⁴. Hangi yaşta nasıl keseceğinizi yaş bölümlerinde bulabilirsiniz.

6 ay +

ılık lavaş şeritleri

Lavaşı kuru tavada her yüzünü birkaç saniye ısıtın; yumuşak kalsın, kıtırlaşmasın. Sonra dar şeritler hâlinde kesin¹²; her biri yaklaşık 2 cm genişliğinde, 10 cm uzunluğunda olsun. Bu şerit ağzına tümüyle sığmaz, avucundan taşar; bebeğiniz bir ucunu tutup öbür ucunu kemirir^2,16. Dişi olmasa da diş etleriyle parça koparabilir. Bu yüzden şerit iki parmağınız arasında bastırınca kolayca ezilsin¹⁷; kopan yumuşak parçayı diş etleriyle ezer¹⁶. İlk günlerde bir iki şerit yeterli; glüten içerdiği için az miktarla başlayın^6,7.

9 ay +

12 ay +

Bu bölüm İlk Lokma uygulamasında Premium üyelere açık.

• App Store'dan indirin
• Google Play'den indirin

Boğulma riski

Boğulma riski orta. İnce lavaş ağızda ıslanınca damağa yapışabilir. Yumuşak ekmek iyi çiğnenmezse boğazda hamur kıvamında bir topak da oluşturabilir¹². Riski azaltan hazırlıktır: lavaşı kuru tavada hafifçe ısıtın ve dar şeritler hâlinde kesin¹². Büyüdükçe verdiğiniz lokmalar 1,3 cm'yi geçmesin¹¹. Bütün bir lavaş yaprağını ya da sarılmış bütün dürümü küçük çocuğa vermeyin. Kızartılıp çıtırlaşmış lavaş ve mısır cipsi de küçük çocuklar için boğulma tehlikesi taşıyan atıştırmalıklar arasındadır^14,17.

Bebeğiniz yerken mama sandalyesinde dik otursun; emeklerken ya da yürürken yemesin^12,14. Yemek sırasında onu bir an bile yalnız bırakmayın¹⁸. Araçta, oto koltuğunda ya da pusette de yiyecek vermeyin¹⁸. Küçük kesilmiş olsa bile çocuk ağzına bir anda fazla yiyecek doldurabilir; lokmaları tabağa azar azar koyun¹⁸.

Ek gıdaya yeni başlayan bebek sık sık öğürür. Öğürme normal bir reflekstir ve sesli olur¹⁰. Öğüren ya da öksüren bebeğin ağzına parmağınızla lokma aramayın; göremediğiniz bir parçayı aramak onu daha derine itebilir. Sesli öksürüyorsa öksürmesine fırsat verin ve yanında kalın¹⁹.

Boğulma ise sessizdir. Bebek nefes alamaz, ağlayamaz, ses çıkaramaz; dudakları ya da cildi morarabilir^10,11. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi bu durumu acil durum olarak tanımlar ve hemen acil yardım çağrılmasını önerir¹⁹. Ülkemizde acil yardım numarası 112'dir.

Alerjenler

Lavaş buğday unundan yapılır ve glüten içerir^3,8. Buğday, çocuklarda en sık görülen besin alerjilerinden biridir²⁰ ve bebeklerde alerjik tepkiye yol açabilen besinler arasında sayılır^5,6. İlk denemeyi gündüz yapın, o gün başka yeni besin vermeyin; bir sonraki yeni besine geçmeden önce 3–5 gün bekleyin¹. Küçük bir parçayla başlayın, sorun çıkmazsa miktarı yavaş yavaş artırın⁶.

Mısır, alerjik tepkiye yol açabilen besinler listesinde yer almıyor⁵. Mısır unu glütensizdir, ama glütenli unlarla aynı yerde hazırlanan ürüne glüten bulaşabilir⁹. Glütensiz ya da karışık unlu tortillalarda süt, soya ya da kuruyemiş bulunabilir; içindekiler listesini okuyun, emin değilseniz o ürünü vermeyin⁵.

Lavaşı sorunsuz yedikten sonra ona sofrada düzenli yer verin; tolere edilen alerjenin olağan beslenmede kalması alerji riskini azaltmaya yardımcı olabilir^5,6. Şiddetli egzaması ya da bilinen bir besin alerjisi olan bebekte başlamadan önce doktorunuzla konuşun⁶.

Kaşıntılı döküntü, ishal ya da tek seferlik kusma görürseniz lavaşa ara verip doktorunuza danışın^5,6. Birden fazla belirti birlikte görülür, kusma ya da ishal tekrarlarsa İlk Lokma acil yardım çağırmanızı önerir. Dilde ya da boğazda şişme, nefes almakta zorlanma ya da yaygın kurdeşen acil durumdur: beklemeyin, 112'yi arayın²².

Buğday alerjisi çölyakla aynı şey değildir. Çölyakta bağışıklık sistemi glüten yenince kendi dokularına saldırır ve ince bağırsak zarar görür⁸. Buğday alerjisi çoğu çocukta zamanla geçer; bir çalışmada çocukların yarısından fazlasında 8 yaşına kadar geçti²⁰. Çölyağın ise tedavisi yoktur, glütensiz beslenmeyle kontrol altında tutulur⁸.

Sık sorulanlar

Lavaşla ilgili sorular çoğunlukla üç konuda toplanır: glüten, tuz ve dürüm. Lavaş buğdaydan yapıldığı için glüten içerir⁸. Glütene ilk yılın hangi ayında başlandığı, çocuklukta çölyak görülme oranını değiştirmiyor; yine de ilk haftalarda büyük miktarlardan kaçınmanız öneriliyor⁷.

Hazır lavaşta tuz vardır ve bebeklerin böbrekleri fazla tuzu işleyemez¹³. Dürüm ise tek bir besin değildir; içine konan her malzeme ayrı bir denemedir⁵.

Ebeveynler mısır tortillasıyla buğday lavaşı arasındaki farkı da merak eder: mısır unu glütensizdir⁹.

İpuçları

Lavaşın kolaylığı, birkaç saniyede hazırlanmasıdır. Aynı yapraktan bebeğinize önce ısıtılmış dar şeritler, sonra küçük lokmalar ayırabilirsiniz¹². Büyüdükçe değişen şey kesim ve lokma büyüklüğüdür¹¹.

Bebeğinizin şeridi kendi eliyle tutmasına izin verin². Bir kez geri çevirdiği lavaşı sonraki günlerde yeniden sunun². Hazır lavaş alırken içerik listesine ve tuz bilgisine bakın¹³. Bebeğin yemeğine tuz ya da şeker eklemeyin¹.