Zeytin

Genel bakış

Zeytin, zeytin ağacının küçük, oval, ortasında sert bir çekirdek taşıyan meyvesidir. Sofraya ağaçtan geldiği gibi değil, tuzlu suda ya da tuzla olgunlaştırılmış olarak gelir; sofralık zeytin çoğunlukla doğal fermantasyonla üretilir². Siyah sele zeytin, yeşil kırma ve çizik zeytin Türk kahvaltısının tanıdık yüzleridir.

Türkiye Beslenme Rehberi zeytinin yararlı bileşenler içerdiğini, ama yağ ve tuz oranının da yüksek olduğunu hatırlatıyor; siyah ve yeşil zeytini turşuyla birlikte salamura yiyecekler arasında sayıyor ve sınırlı tüketilmesini öneriyor².

Zeytine 12. aydan itibaren başlayabilirsiniz. Sağlık Bakanlığı yüksek tuz içerdikleri için salamura besinlere ek gıda döneminde yer vermiyor¹. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi de bebeklerin tuzlu yiyecek yememesi gerektiğini, çünkü tuzun böbreklerine iyi gelmediğini söylüyor³. Biz de zeytini ilk yaş gününden sonraya bırakıyoruz. 12. aydan sonra da zeytin her gün yenen bir yiyecek değil, ara sıra ve az miktarda verilen tuzlu bir tattır⁴.

Nasıl sunulur

Çocuğunuz için zeytin alırken etikette tuz bilgisine bakın ve az tuzlu yazanı seçin. Türkiye Beslenme Rehberi, az tuzlu zeytinde izin verilen tuz oranının ötekilerin yarısı kadar olduğunu belirtiyor; açıkta satılan zeytinde de tuz bilgisini satıcıya sormayı öneriyor². Acı biberli, baharatlı ya da soslu zeytin yerine sade zeytin alın.

Vermeden önce tuzunu azaltın. Rehber, salamura ürünlerin tuzunu azaltmak için suda yıkamayı ve suda bekletmeyi öneriyor². Zeytinleri akan suda yıkayın, temiz suda bekletin ve suyunu arada değiştirin. Bu yol tuzu yalnızca azaltır; zeytin yine tuzlu bir yiyecek olarak kalır⁴. Ayrıca tuz eklemeyin.

Çekirdeği her seferinde siz çıkarın; sert çekirdekleri meyveden mutlaka ayıklamak öneriliyor⁶. Çekirdeksiz diye satılan zeytinde de çekirdek ya da kırık bir çekirdek parçası kalabilir; her zeytini bıçakla açıp içine bakın. Sonra bütün değil, uzunlamasına dörde bölünmüş olarak verin⁶. Zeytin pişirme gerektirmez; ellerinizi yıkayın, bıçağı ve kesme tahtasını temiz tutun.

Hangi yaşta nasıl keseceğinizi yaş bölümlerinde bulabilirsiniz.

12 ay +

dörde bölünmüş zeytin

İlk denemede birkaç parça yeter. Az tuzlu zeytini yıkayıp temiz suda bekletin, çekirdeğini çıkarın ve uzunlamasına dörde bölün^2,6. 4 yaşına kadar zeytin yüksek riskli bir besindir: parçaların en büyük kenarı 1,3 cm'yi geçmesin, çeyrekler bundan uzunsa bir kez de enine bölün⁸. Parçaları tabağına birkaç tane koyun ya da omlet, makarna gibi tanıdığı bir yemeğe karıştırın. Zeytin bu yaşta da her gün verilen bir yiyecek değil; ara sıra küçük bir tadım olarak kalsın⁴.

4 yaş +

Bu bölüm İlk Lokma uygulamasında Premium üyelere açık.

• App Store'dan indirin
• Google Play'den indirin

Boğulma riski

Zeytinin boğulma riskini yüksek sayıyoruz. Küçük, oval ve kaygan bir meyvedir; ortasında da sert bir çekirdek vardır. Küçük, yuvarlak ya da oval yiyecekler çocukların soluk yoluna oturabilir⁹. İrlanda sağlık servisi çekirdekli meyvelerde çekirdeği çıkarmayı ve meyveyi uzunlamasına, çocuğun küçük parmağının tırnağından büyük olmayan parçalara bölmeyi öneriyor⁷. Çekirdekli zeytini hiçbir yaşta bütün vermeyin. Çekirdeği çıkarılmış zeytini de uzunlamasına dörde bölün; parçaların en büyük kenarı 1,3 cm'yi geçmesin⁸. Yuvarlak halka dilimler kesmeyin.

Çocuğunuz mama sandalyesinde ya da masada otururken yesin; yürürken, koşarken ya da yatakta ağzında yiyecek olmasın⁷. Yemek sırasında onu bir an bile yalnız bırakmayın⁷. Araçta, oto koltuğunda ya da pusette de yiyecek vermeyin⁷.

Yeni dokulara alışan çocuk öğürebilir. Öğürme seslidir; çiğnemeyi ve yutmayı öğrenirken görülen doğal bir reflekstir¹⁰. Öğüren ya da öksüren çocuğun ağzına parmağınızla lokma aramayın; göremediğiniz bir parçayı parmakla aramak onu daha derine itebilir. Sesli öksürüyorsa öksürmesine fırsat verin ve yanından ayrılmayın¹¹. Boğulma ise sessizdir. Çocuk nefes alamaz, ses çıkaramaz; dudaklarının içi, diş etleri ya da tırnakları morarabilir¹⁰. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi bu durumu acil durum olarak tanımlar ve hemen acil yardım çağrılmasını önerir¹⁰. Ülkemizde acil yardım numarası 112'dir.

Alerjenler

Zeytin yaygın alerjenlerden değil; İlk Lokma'da da alerjen olarak işaretli değil. İngiltere'nin ulusal sağlık servisinin alerjik tepkiye yol açabilen besinler listesinde zeytin yer almıyor¹².

Zeytin ağacının poleni Akdeniz ülkelerinde mevsimsel solunum alerjisinin önemli nedenlerinden; zeytin meyvesine besin alerjisi ve temasla gelişen deri tepkisi ise seyrek vakalarda bildirilmiş¹³. Çocuğunuzda ya da ailenizde zeytin poleni alerjisi varsa zeytine başlamadan önce doktorunuza danışın.

Her yeni besin gibi ilk denemeyi sade tutun. Zeytini çocuğunuz açken ve gündüz verin, aynı gün başka yeni besin başlatmayın; bir sonraki yeni besine geçmeden önce 3–5 gün bekleyin¹. Zeytin ezmesi ya da soslu zeytin gibi karışık ürünlerde etiketi okuyun; içindeki diğer malzemeler de yeni besin sayılır.

Kızarık, kaşıntılı bir döküntü, kaşınan ve sulanan gözler, tek seferlik kusma, karın ağrısı ya da ishal görürseniz zeytine ara verip doktorunuza danışın¹². Birden fazla belirti birlikte görülür, kusma ya da ishal tekrarlarsa İlk Lokma acil yardım çağırmanızı önerir. Dudakta, dilde ya da boğazda şişme, nefes almakta zorlanma ya da hızla yayılan kabarık, kaşıntılı döküntü acil durumdur; beklemeyin, hemen 112'yi arayın¹⁴. Çocuğunuzda egzama ya da tanı konmuş bir besin alerjisi varsa yeni besinlere başlamadan önce doktorunuzla konuşun¹².

Sık sorulanlar

Zeytinde ebeveynlerin ilk sorusu ne zaman başlanacağı. Zeytine ilk yaş gününden sonra ve tuzunu azaltarak başlayın. Sağlık Bakanlığı salamura besinlere ek gıda döneminde yer vermiyor, Türkiye Beslenme Rehberi de zeytini salamura yiyecekler arasında sayıyor^1,2.

Zeytin, İngiltere'nin ulusal sağlık servisinin daha seyrek ve az miktarda yenmesini önerdiği tuzlu yiyeceklerden biri⁴; çekirdeği de her seferinde siz çıkarmalısınız⁶. Zeytinyağı ise ayrı bir konu: Sağlık Bakanlığı'nın tablosu bitkisel yağları 7. ayda başlatıyor¹.

İpuçları

Zeytini çocuğunuzun tabağına öğünün ana yiyeceği olarak değil, küçük bir tat olarak koyun. Türkiye Beslenme Rehberi zeytin tüketiminde aşırıya kaçılmamasını öneriyor². İnce kıyılmış zeytini omlete, makarnaya ya da sebze yemeğine katmak tuzlu tadı yemeğe dağıtır; yemeğe ayrıca tuz eklemeyin⁵.

Zeytinin keskin tadını ilk seferde sevmeyebilir. Bir çocuğun yeni bir tada alışması on ya da daha fazla deneme sürebilir³; zorlamayın, başka bir gün, başka bir yemeğin içinde yeniden deneyin.