Turşu

Genel bakış

Turşu, sebzelerin tuzlu suda, yani salamurada, çoğu zaman da sirkeyle bekletilerek uzun süre saklanabilir hâle getirilmiş biçimidir. Salatalık, lahana, biber, havuç ve karışık turşu sofralarımızın tanıdık tatlarıdır. Sebze fermantasyonunda laktik asit bakterileri rol oynar; ekşimsi tat buradan gelir².

Turşuya 12. aydan itibaren başlayabilirsiniz. Sağlık Bakanlığı yüksek tuz içerdikleri için salamura besinlere ek gıda döneminde yer vermiyor¹. Türkiye Beslenme Rehberi de evde hazırlanan turşunun tuzunun fazla olduğunu hatırlatıyor ve turşuyu sınırlı tüketilecek yiyecekler arasında sayıyor². İngiltere'nin ulusal sağlık servisi bebeklerin tuzlu yiyecek yememesi gerektiğini, çünkü tuzun böbreklerine iyi gelmediğini söylüyor³.

Biz de turşuyu ilk yaş gününden sonraya bırakıyoruz. 12. aydan sonra da turşu her gün yenen bir yiyecek değil; suda bekletilip tuzu azaltılmış, ara sıra verilen küçük bir tattır^2,4.

Nasıl sunulur

Turşu seçerken acısız ve sade olanı alın; acı biberli, bol sarımsaklı ya da baharatlı turşuyu çocuğunuzun tabağına koymayın. Hazır turşuda etiketteki tuz bilgisine bakın ve tuzu daha düşük olanı seçin⁴.

Vermeden önce tuzunu azaltın. Türkiye Beslenme Rehberi salamura ürünlerin tuzunu azaltmak için suda yıkamayı ve suda bekletmeyi öneriyor². Turşuyu akan suyun altında yıkayın, temiz suda bekletin ve suyunu arada değiştirin. Bu yol tuzu yalnızca azaltır; turşu yine tuzlu bir yiyecek olarak kalır⁴. Ayrıca tuz eklemeyin⁵.

Salatalık turşusunun sert kabuğunu soyun, çekirdekli ortasını çıkarın; sert kabukları ve çekirdekleri ayıklamak boğulma riskini azaltır¹⁰. Turşu suyunu içecek olarak vermeyin; suyu salamuranın kendisidir ve tuzludur¹.

Ev turşusunda kavanozun kapağı kabarmışsa, kavanoz sızdırıyorsa, açarken köpüklü sıvı fışkırıyorsa ya da turşu küflü, rengi bozuk ve kötü kokuluysa tadına bakmadan atın⁷. Açtığınız kavanozu buzdolabında saklayın⁶.

Hangi yaşta nasıl keseceğinizi yaş bölümlerinde bulabilirsiniz.

Boğulma riski

Turşunun boğulma riskini orta düzeyde sayıyoruz. Turşu sertliği hazırlanışına göre değişen, çoğu zaman gevrek ve kaygan bir sebzedir. Amerikan Pediatri Akademisi çiğ sebze parçalarını küçük çocuklar için yüksek riskli yiyecekler arasında sayıyor ve bu tür yiyecekleri 4 yaşına, gelişime göre daha sonrasına kadar vermemeyi öneriyor⁹.

Turşuyu bütün, kalın çubuk, küp ya da yuvarlak halka dilim olarak vermeyin. Çiğ ve gevrek sebzelerde ince dilim, kısa şerit ya da küçük parça öneriliyor; yuvarlak yerine uzunlamasına kesilen parçalar daha güvenlidir¹⁰. Parçaların en büyük kenarı 1,3 cm'yi geçmesin⁹. Turşuyu ince kıymak da riski azaltır⁸.

Çocuğunuz mama sandalyesinde ya da masada otururken yesin; yürürken, koşarken, oynarken ya da uzanmışken ağzında yiyecek olmasın⁹. Yemek sırasında onu bir an bile yalnız bırakmayın⁸. Araçta, oto koltuğunda ya da pusette yiyecek vermeyin⁸.

Yeni dokulara alışan çocuk öğürebilir. Öğürme seslidir; gözleri sulanabilir, dilini öne itebilir¹¹. Öğüren ya da öksüren çocuğun ağzına parmağınızla lokma aramayın; göremediğiniz bir parçayı parmakla aramak onu daha derine itebilir. Sesli öksürüyorsa öksürmesine fırsat verin ve yanından ayrılmayın¹². Boğulma ise sessizdir: çocuk düzgün nefes alamaz, dudaklarının içi, diş etleri ya da tırnakları morarabilir¹¹. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi bu durumu acil durum olarak tanımlar ve hemen acil yardım çağrılmasını önerir¹². Ülkemizde acil yardım numarası 112'dir.

Alerjenler

Turşu yaygın alerjenlerden değil; İlk Lokma'da da alerjen olarak işaretli değil. Yine de turşu tek bir besin değil, bir karışımdır: içindeki sebzeler, sarımsak, dereotu, baharat ve sirke de çocuğunuz için yeni olabilir. Turşuyu o gün tek yeni besin olarak, gündüz verin; bir sonraki yeni besine geçmeden önce 3–5 gün bekleyin¹.

Etiketi okuyun. Bazı turşularda hardal tohumu bulunur; hardal, İngiltere'nin ulusal sağlık servisinin alerjik tepkiye yol açabilen besinler listesinde yer alıyor¹³. Sirkede ve bazı turşularda koruyucu olarak sülfit kullanılabilir; sülfit, astımı olan kişilerde hırıltı, göğüste sıkışma ve öksürüğe yol açabilir. Etikette sülfit sözcüğünü ya da E220–E228 arasındaki katkı kodlarını arayın¹⁴. Çocuğunuzun astımı varsa sülfitli ürünleri doktorunuza sorun. Egzama ya da tanı konmuş bir besin alerjisi varsa yeni besinlere başlamadan önce doktorunuzla konuşun¹³.

Kızarık, kaşıntılı bir döküntü, kaşınan ve sulanan gözler, tek seferlik kusma, karın ağrısı ya da ishal görürseniz turşuya ara verip doktorunuza danışın¹³. Birden fazla belirti birlikte görülür, kusma ya da ishal tekrarlarsa İlk Lokma acil yardım çağırmanızı önerir. Boğazda ya da dilde şişme, nefes almakta zorlanma, hırıltılı soluma ya da şişkin, kabarık bir döküntü acil durumdur; beklemeyin, hemen 112'yi arayın¹⁵.

Sık sorulanlar

Turşuda ebeveynlerin ilk sorusu ne zaman başlanacağı. Turşuyu ilk yaş gününden sonra, suda bekletilip tuzu azaltılmış olarak ve az miktarda verebilirsiniz. Sağlık Bakanlığı salamura besinlere ek gıda döneminde yer vermiyor¹; Türkiye Beslenme Rehberi de turşuyu tuzu yüksek, sınırlı tüketilecek yiyecekler arasında sayıyor².

Turşu, İngiltere'nin ulusal sağlık servisinin seyrek ve az yenmesini önerdiği tuzlu yiyeceklerden⁴. Ev turşusunda bozulma belirtilerini tanımak da güvenliğin bir parçası⁷.

İpuçları

Turşuyu çocuğunuzun tabağına öğünün ana yiyeceği olarak değil, küçük bir tat olarak koyun. Türkiye Beslenme Rehberi turşu gibi tuzlu yiyeceklerin tüketiminin azaltılmasını öneriyor². İnce kıyılmış turşuyu yoğurda, bulgur pilavına ya da sebze yemeğine katmak ekşi tadı yemeğe dağıtır; o yemeğe ayrıca tuz eklemeyin⁵.

Çocuğunuz turşuyu sevmezse ısrar etmeyin; turşu alıştırılması gereken bir yiyecek değildir. Mümkün olduğunca aile sofrasında birlikte yiyin; birlikte yemek iyi beslenme alışkanlıklarını destekler³.