Soğan

Genel bakış

Soğan, Türk mutfağında neredeyse her tencere yemeğinin başında duran, kat kat bir sebze. Bebeğinizin tabağında da soğan çoğu zaman tek başına bir yemek değil, yemeğe tat veren bir lezzettir: iyice pişmiş, yumuşamış ve ezilmiş olarak sebze püresine ya da ev yemeklerine karışır.

Soğana 6. aydan itibaren başlayabilirsiniz; Sağlık Bakanlığı'nın ek gıda tablosu sebze püresine bu aydan itibaren, iyi ezilmiş sebzeli ev yemeklerine de 8. aydan itibaren yer veriyor¹. Biz de soğanı bu sırayla öneriyoruz: önce püreye karışık, sonra yemeklerin içinde küçük doğranmış.

Çiğ soğan ise sert ve kaygandır. Çiğ sert sebze parçaları küçük çocuklarda boğulmaya yol açabilen besinler arasında sayılıyor²; bu yüzden ilk yılda soğanı her zaman iyice pişmiş verin.

Nasıl sunulur

Sert, kuru kabuklu, filizlenmemiş ve yumuşak yeri olmayan soğan seçin. Dış kabuğu ve altındaki kurumuş katmanı soyun, sonra soğanı akan suyun altında durulayın; sabun gerekmez³.

Soğanı küçük doğrayıp az suda ya da sebzelerle birlikte, tamamen yumuşayıp yarı saydam olana kadar pişirin⁴. İlk aylarda pişmiş soğanı sebze püresiyle birlikte blenderdan geçirin ya da çatalla iyice ezin. Bebeğinizin payına tuz eklemeyin; ilk yılda bebeğin yemeğine tuz girmez¹. Pişirme suyuna da tuz katılmaz⁵. Aile için soğanlı bir yemek yapıyorsanız bebeğinizin payını tuz ve salça eklemeden önce ayırın.

Bebeğinizin payındaki soğanı yağda kızartıp çıtırlaştırmayın; haşlanmış ya da sebzelerle birlikte yumuşamış olsun. Pişirdiğiniz yemeği bir iki saat içinde soğutup buzdolabına koyun ve iki gün içinde kullanın⁶. Hangi yaşta nasıl keseceğinizi yaş bölümlerinde bulabilirsiniz.

6 ay +

püreye karışık soğan

İlk aylarda soğanı tek başına değil, sebze püresinin içinde verin. Soğanı küçük doğrayıp sebzelerle birlikte tamamen yumuşayana kadar pişirin⁴, sonra hepsini blenderdan geçirerek pürüzsüz bir püre yapın; Sağlık Bakanlığı'nın tablosu sebze püresine 6. aydan itibaren yer veriyor¹. Pürede soğan parçası kalmasın. Soğanı ilk kez bebeğinizin daha önce denediği bir sebzenin püresine katın ve o gün başka yeni besin vermeyin¹. Küçük doğranmış soğana 9. ayda geçebilirsiniz.

9 ay +

12 ay +

Bu bölüm İlk Lokma uygulamasında Premium üyelere açık.

• App Store'dan indirin
• Google Play'den indirin

Boğulma riski

Boğulma riski orta. İyice pişmiş soğan yumuşaktır ve ağızda kolayca ezilir; riski yaratan çiğ ya da yarım pişmiş soğandır. Çiğ soğan sert, kaygan katmanlardan oluşur. Çiğ sert sebze parçaları küçük çocuklarda boğulmaya yol açabiliyor²; Amerikan Pediatri Akademisi de çiğ sebzeleri 4 yaşına kadar yüksek riskli besinler arasında sayıyor⁷. Pişmiş soğanın geniş, ince zarlı katmanları da kaygandır; bu yüzden soğanı ilk aylarda ezin, sonra küçük doğrayın. Parçalar 1,3 cm'yi geçmesin. Yahniye ve türlüye konan küçük arpacık soğanını bütün vermeyin: yuvarlak, sıkı besinler ancak küçücük doğrandığında verilebilir⁷. Arpacığı iyice pişirip küçük doğrayın ya da çatalla ezin. Kızartılıp çıtırlaşmış soğanı küçük çocuğunuza vermeyin.

Bebeğiniz yerken dik otursun⁵. Yemek sırasında onu bir an bile yalnız bırakmayın⁸. Yürürken, oynarken ya da uzanmışken ağzında yiyecek olmasın⁷; araçta, oto koltuğunda ya da pusette de yiyecek vermeyin⁸.

Ek gıdaya yeni başlayan bebek sık sık öğürür. Öğürme, çiğnemeyi ve yutmayı öğrenirken görülen doğal bir reflekstir ve seslidir; gözleri sulanabilir, dilini öne itebilir, biraz kusabilir⁹. Öğüren ya da öksüren bebeğin ağzına parmağınızla lokma aramayın; göremediğiniz bir parçayı parmakla aramak onu daha derine itebilir. Sesli öksürüyorsa öksürmesine fırsat verin ve yanından ayrılmayın¹⁰. Boğulma ise sessizdir. Bebek nefes alamaz, ağlayamaz, ses çıkaramaz; teni, dudaklarının içi ya da diş etleri morarabilir^9,7. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi bu durumu acil durum olarak tanımlar ve hemen acil yardım çağrılmasını önerir⁹. Ülkemizde acil yardım numarası 112'dir.

Alerjenler

Soğan yaygın alerjenlerden değil; İlk Lokma'da da alerjen olarak işaretli değil. İngiltere'nin ulusal sağlık servisinin alerjik tepkiye yol açabilen besinler listesinde yer almıyor¹¹. Yine de seyrek tepkiler bildirilmiş. Lipid transfer proteini (LTP) adı verilen, ısıya dayanıklı bir proteine bağlı alerjide çocuklarda sarımsak ve soğana karşı tepkiler de görülmüş; bu alerjisi olan kişiler hazır yemeklerdeki soğan ve sarımsağa da tepki verebiliyor¹².

Soğanı ilk kez gündüz ve o gün tek yeni besin olarak verin; bir sonraki yeni besin için 3–5 gün bekleyin¹. Soğanı, bebeğinizin daha önce denediği bir sebzenin püresine katın; iki yeni besini aynı anda verirseniz bir tepki olduğunda hangisinden olduğunu ayıramazsınız.

Kaşıntılı döküntü, kızarık ve sulanan gözler, tek seferlik kusma ya da ishal görürseniz soğana ara verip doktorunuza danışın¹¹. Birden fazla belirti birlikte görülür, kusma ya da ishal tekrarlarsa İlk Lokma acil yardım çağırmanızı önerir. Dudakta, dilde ya da yüzde şişme, nefes almakta zorlanma, vücuda yayılan kurdeşen ya da bebeğin gevşeyip her zamanki gibi tepki vermemesi acil durumdur: hemen 112'yi arayın¹³. Bebeğinizde egzama ya da bilinen bir besin alerjisi varsa yeni besinlere başlamadan önce doktorunuzla konuşun¹¹.

Bu malzemeyle tarifler

• Bebek sebze çorbası
• Brokoli çorbası
• Etli ıspanak yemeği
• Ezogelin çorbası
• Fırın köfte
• Havuç çorbası
• Ispanaklı mercimek çorbası
• İlikli bulgur çorbası
• Karnıyarık
• Kıymalı pirinç çorbası
• Mercimek çorbası
• Patatesli omlet
• Patlıcan musakka
• Tavuk suyu çorbası
• Zeytinyağlı taze fasulye

Sık sorulanlar

Soğanla ilgili sorular çoğunlukla üç konuda toplanıyor: çiğ soğanın ne zaman verilebileceği, soğanın gaz yapıp yapmadığı ve soğanlı aile yemeklerinden bebeğe pay ayırmak. İlk yılda soğanı iyice pişmiş verin, çünkü çiğ sert sebze parçaları küçük çocuklar için boğulma riski taşır². Soğan bağırsakta gaz yapabilen besinlerden biridir¹⁴. Aile yemeğinden bebeğinizin payını da tuz eklenmeden önce ayırın¹.

İpuçları

Soğan bebeğinizin tabağına kendi başına değil, tat olarak girer. İyice pişmiş soğanı sebze püresine ve sebzeli yemeklere karıştırdığınızda yemek aile sofrasının tadına yaklaşır. Kuru soğan, kırmızı soğan ya da taze soğan arasında seçim yapmanıza gerek yok; hepsi iyice pişince yumuşar ve tatlanır.

Kurallar sade. Soğan her zaman tamamen yumuşayana kadar pişirilir⁴, bebeğin payına tuz girmez¹, fazlası küçük porsiyonlar hâlinde dondurulabilir⁶.