Bezelye

Genel bakış

Bezelye, baklagiller ailesinden bir bitkinin tohumudur ve mutfağa iki hâliyle girer: taze ya da dondurulmuş yeşil tane ve olgunlaşıp kurutulmuş tane⁹. Türkiye Beslenme Rehberi taze bezelyeyi patatesle birlikte nişastalı sebzeler arasında, kurusunu ise nohut ve mercimekle birlikte kuru baklagiller arasında sayıyor².

Yeşil bezelye bebeğinizin tabağına bitkisel protein getirir; pişmiş bezelyenin yaklaşık yüzde sekizi proteindir⁹. Lifli bir sebzedir ve çocuklarda kabızlığa iyi gelen lifli besinler arasında yeşil bezelye de sayılıyor¹¹.

Taze ya da dondurulmuş yeşil bezelyeye 6. aydan itibaren başlayabilirsiniz. Sağlık Bakanlığı'nın ek gıda tablosu bezelyeyi adıyla anmıyor; sebze püresini 6. aydan, mercimek, nohut ve fasulye gibi baklagilleri ise 7.–8. aylarda öneriyor¹. Bakanlığın beslenme rehberi taze bezelyeyi sebze saydığı için biz onu sebze püreleriyle birlikte başlatıyoruz². İngiltere'nin ulusal sağlık servisi de bezelyeyi 6. ay civarında verilecek sebzeler arasında anıyor³. Kuru bezelyeyi ise kuru baklagil sayıp onlarla birlikte 7. aydan itibaren, ezerek veriyoruz^1,2.

Nasıl sunulur

Taze bezelyeyi kabuğundan çıkarın; dondurulmuş bezelyeyi çözdürmeden kullanabilirsiniz. Taneleri kaynar suda yaklaşık 5 dakika, yumuşayana kadar pişirin¹³. Hazır olduğunda tane, iki parmağınızın arasında hafifçe bastırınca kolayca ezilmeli⁶. İlk aylarda püre, sonra çatalla ezilmiş olarak verin². Bütün tane küçük ve yuvarlaktır; tabağa ancak çatalla bastırılıp yassılaştırılmış olarak girer⁶.

Konserve bezelye yerine taze ya da dondurulmuşunu seçin; Sağlık Bakanlığı konserveleri yüksek tuz içerdikleri için ek gıda döneminde önermiyor¹. Bebeğinizin yemeğine ve pişirme suyuna tuz, şeker ya da bulyon tablet eklemeyin⁴. İlk yılda tuz bebeği susatır ve böbreklerine zarar verebilir¹. Aile için bezelye yemeği pişiriyorsanız bebeğin payını tuzu eklemeden önce tencereden ayırın.

Sebze püresini taze hazırlayıp bekletmeden verin². Fazla pişirdiyseniz yemeği bir iki saat içinde soğutup buzdolabına ya da dondurucuya kaldırın; buzdolabındakini 2 gün içinde kullanın. Isıtırken yemeğin her yeri iyice ısınsın, sonra ılıtıp verin; bir kez ısıtılmış yemeği yeniden ısıtmayın¹². Hangi yaşta nasıl keseceğinizi yaş bölümlerinde bulabilirsiniz.

6 ay +

bezelye püresi

Bezelyeyi yumuşayana kadar haşlayın ve blenderdan geçirerek pürüzsüz bir püre yapın. Sağlık Bakanlığı'nın rehberi ilk aylarda püre kıvamını, ardından çatal ya da kaşıkla ezilmiş kıvamı öneriyor². Pürede bütün ya da yarım tane kalmasın⁶. İlk günlerde bezelyeyi tek başına ya da bebeğinizin daha önce sorunsuz yediği bir sebze püresiyle verin; yeni bir besine geçmek için 3–5 gün bekleyin¹.

9 ay +

12 ay +

Bu bölüm İlk Lokma uygulamasında Premium üyelere açık.

• App Store'dan indirin
• Google Play'den indirin

Boğulma riski

Boğulma riski orta. Bütün bezelye tanesi küçük ve yuvarlaktır; Yeni Zelanda Sağlık Bakanlığı bezelyeyi soluk yoluna takılabilen küçük, yuvarlak besinler arasında sayıyor⁶. Küçük, yuvarlak nesneler ve besinler çocuklarda boğulmaya bağlı ölümlere en sık yol açanlardandır⁵.

Riski düşüren şey tanenin yuvarlak biçimini bozmaktır. Bezelyeyi iyice yumuşatın; püre yapın ya da her taneyi çatalla bastırıp yassılaştırın. Aynı rehber, pişmiş bütün bezelyeyi kreşlerde ancak 4 yaşından itibaren uygun buluyor⁶. Bezelyeli yemekteki öteki parçalar 1,3 cm'yi geçmesin⁵.

Bebeğiniz yerken dik otursun; yürürken, oynarken ya da uzanmışken ağzında yemek olmasın^5,6. Yemek sırasında onu bir an bile yalnız bırakmayın⁴.

Katı besinlere geçen bebek sık sık öğürür. Bu, çiğnemeyi ve yutmayı öğrenirken çıkan normal bir reflekstir. Öğürme gürültülüdür; gözler sulanabilir, dil öne itilebilir, bebek kusabilir⁷. Boğulma ise sessizdir. Bebek nefes alamaz, ağlayamaz ya da ses çıkaramaz; dudakları ve cildi morarabilir^5,7. Böyle bir durumda hemen 112'yi arayın ve ilk yardıma başlayın⁷.

Alerjenler

Bezelye en sık bilinen alerjenlerden değildir, ama İngiltere'nin ulusal sağlık servisi fasulye, mercimek ve bezelyeyi alerjik tepkiye yol açabilen besinler arasında sayıyor⁸. Bu alerji en çok Akdeniz bölgesinde bildirilir; Türkiye'de baklagil alerjisi olan çocukların yaklaşık dörtte birinde bezelye de sorumlu bulunmuştur. Bezelye, mercimek ve nohut arasında çapraz tepki görülebilir; bezelye alerjisi olan çocukların çoğunda başka bir baklagile, en sık da yer fıstığına alerji eşlik eder. Haşlamak bezelyenin alerji yapma özelliğini azaltmaz⁹.

İlk denemeyi sade tutun. Bezelyeyi az miktarla, gündüz saatinde ve o gün tek yeni besin olarak verin; sonraki yeni besine geçmek için 3–5 gün bekleyin^1,8. Sorun çıkmazsa bezelyeyi sofradan kaldırmayın; sorunsuz tanıtılan besinlerin olağan beslenmede kalması alerji riskini azaltmaya yardımcı olabilir⁸.

Hazır ürünlerde bezelye proteini gizli olabilir. Bitkisel süt alternatiflerinde, işlenmiş et ürünlerinde, glutensiz ve vegan ürünlerde kullanılır ve etikette yalnızca bitkisel protein diye geçebilir⁹. Alerji varsa etiketi dikkatle okuyun, emin olmadığınız ürünü vermeyin⁸.

Kaşıntılı ve kızarık gözler, kızarık ve kaşıntılı döküntü, kusma, karın ağrısı ya da ishal görürseniz bezelyeyi bırakın ve doktorunuza danışın⁸. Dudakta, dilde ya da boğazda şişme, nefes almakta zorlanma, vücuda yayılan kabarık ve kaşıntılı döküntü acil durumdur: hemen 112'yi arayın^8,10. Bebeğiniz gevşer, başını tutamaz ya da size her zamanki gibi tepki vermezse de aynısını yapın¹⁰.

Bebeğinizde egzama ya da bilinen bir besin alerjisi varsa, ya da ailede alerji, astım veya saman nezlesi öyküsü bulunuyorsa bezelyeye başlamadan önce doktorunuzla konuşun⁸.

Sık sorulanlar

Bezelyede ebeveynlerin en çok sorduğu şey, bütün tanenin ne zaman verilebileceği. Bütün tane küçük ve yuvarlaktır; küçük çocuklarda her taneyi çatalla bastırıp yassılaştırmak gerekir⁶. Başlangıç ayı da sık soruluyor, çünkü bezelye hem sebze hem baklagil gibi görünür: Sağlık Bakanlığı'nın beslenme rehberi taze bezelyeyi sebze, kurusunu kuru baklagil sayıyor².

Dondurulmuş bezelye, alerji ve kabızlık da merak edilen konular. Bezelye baklagil alerjisine yol açabilir⁹; lifli yapısı nedeniyle kabızlıkla ilgili sorular da geliyor¹¹. Yanıtlar genel bilgi verir; bebeğinize özgü bir durumda son sözü doktorunuz söyler.

İpuçları

Bezelyenin kolaylığı, dondurucudan çıkıp birkaç dakikada pişmesi¹³. Aynı tencereden bebeğiniz büyüdükçe önce pürüzsüz bir püre, sonra çatalla ezilmiş bir ezme, en sonunda da tek tek bastırılmış taneler çıkar². Püreden ezilmiş ve elle yenen yiyeceklere geçmek bebeğinizin çiğnemeyi öğrenmesine yardım eder⁴.

Biçim değişse de kurallar aynı kalır. Bebeğin payına tuz, şeker ve bulyon girmez⁴; bütün tane tabağa konmaz⁶. Küçük porsiyonlar hâlinde dondurmak da işinizi kolaylaştırır⁴.