Börülce

Genel bakış

Börülce, krem renkli küçük tanelerinin ortasındaki siyah lekeyle tanınan bir baklagildir. Dünyada insan beslenmesi için en çok yetiştirilen baklagiller arasında yer alır¹. Mutfağımızda iki biçimde karşınıza çıkar: kuru börülce ıslatılıp haşlanır, zeytinyağlı ya da salata olarak yapılır; taze börülce ise yeşil kabuklarıyla bir sebze gibi pişirilir. Bebeğinize önerdiğimiz biçimler kuru börülceye göredir.

Börülce, öteki kuru baklagiller gibi bebeğinize protein getirir. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi fasulye ve baklagilleri bebeğe sunulacak protein besinleri arasında sayıyor ve bu besinlerin demir ile çinko da içerdiğini belirtiyor². Sağlık Bakanlığı'nın beslenme rehberi de kuru baklagilleri demir, çinko ve magnezyum yönünden zengin besinler arasında sayıyor; posa, yani lif bakımından da zengindirler³.

Börülceye 7. aydan itibaren başlayabilirsiniz. Sağlık Bakanlığı'nın ek gıda tablosu mercimek, nohut ve fasulye gibi baklagilleri 7. ve 8. aylarda sebze püresine ya da çorbaya ezerek eklemeyi öneriyor⁴. Biz de bu takvimi izliyoruz. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi baklagilleri 6. ay civarından itibaren uygun sayıyor²; hangisini seçeceğinizi doktorunuza sorun.

Nasıl sunulur

Kuru börülceyi ayıklayıp yıkayın ve bol soğuk suda ıslatın; Avrupa Gıda Güvenliği Otoritesi kuru baklagiller için 6–12 saat ıslatmayı öneriyor. Islatma suyunu dökün, taneleri taze suda kaynatın ve en az yarım saat kaynar hâlde pişirin. Çiğ ya da az pişmiş baklagillerdeki lektin adlı doğal bir protein bulantı, kusma, karın ağrısı ve ishale yol açabilir; pişme süresi baklagilin çeşidine göre değiştiği için taneler yumuşayana dek pişirin⁵. Islatıp iyi pişirmek gaz yapıcı etkiyi de azaltır³.

Börülce, kuru fasulyeden daha çabuk dağılır; yine de bebeğiniz için taneler tamamen yumuşamalı. Bir tane, iki parmağınızın arasında hafifçe bastırınca kolayca ezilmeli. İlk aylarda püre, sonra ezme olarak verin; bütün tane küçük ve yuvarlak olduğu için tabağa girmez^4,6. Taze börülce pişirecekseniz uçlarını ve kılçıklarını ayıklayın, kabuklarıyla birlikte tamamen yumuşayana dek pişirip ilk aylarda pürüzsüz ezin. İlk yılda konserve börülce yerine kuruyu kendiniz pişirin; Sağlık Bakanlığı konserveleri tuz içerdikleri için ek gıda döneminde önermiyor⁴.

Börülce salatası ve zeytinyağlısı genellikle tuz, limon ve soğanla hazırlanır. Bebeğin payını tuz eklenmeden önce ayırın; haşlama suyuna da tuz, şeker ya da bulyon tableti koymayın⁷. Tuz bebeği susatır ve böbreklerini yorar⁴. Sıcak yemeği soğutun ve vermeden önce ısısını kendiniz deneyin⁷. Hangi yaşta nasıl sunacağınızı yaş bölümlerinde bulabilirsiniz.

7 ay +

börülce püresi

Kuru börülceyi tamamen yumuşayana kadar pişirin, pürüzsüz olana dek ezin ya da blenderdan geçirin ve bebeğinizin daha önce sorunsuz yediği bir sebze püresine ya da çorbaya katın⁴. Püreye bütün ya da yarım tane karışmasın; kaşıkla karıştırıp yoklayın. Bütün fasulye taneleri küçük çocuklarda boğulmaya yol açabilir⁶. Börülceyi denediğiniz günlerde başka yeni besin başlatmayın; yeni bir besine geçmek için 3–5 gün bekleyin⁴.

9 ay +

12 ay +

Bu bölüm İlk Lokma uygulamasında Premium üyelere açık.

• App Store'dan indirin
• Google Play'den indirin

Boğulma riski

Boğulma riski orta. Pişmiş bir tane küçük ve yuvarlaktır; iyi pişmezse sıkı kalır. ABD'nin hastalık kontrol merkezi bütün fasulye tanelerini küçük çocuklarda boğulma riski taşıyan besinler arasında sayıyor⁶. Yuvarlak ve sıkı besinler ancak küçük parçalara bölünerek verilmelidir⁸.

Riski düşüren şey tanenin biçimini bozmaktır. Börülceyi iyice yumuşatın; püre ya da ezme yapın, büyüyen çocukta her taneyi çatalla ezin⁶. Yemekteki parçalar 1,3 cm'yi geçmesin⁸. Salatadaki çiğ soğan ve sert sebze parçalarını bebeğinizin payına katmayın. Yeni Zelanda Sağlık Bakanlığı küçük yuvarlak besinlerin soluk yoluna takılabileceğini söylüyor ve pişmiş bütün bezelyeyi bile kreşlerde ancak 4 yaşından itibaren uygun buluyor¹⁸. Biz de börülce tanelerini 4 yaşına kadar bastırarak ya da ezerek veriyoruz.

Bebeğiniz yerken dik otursun; yürürken, oynarken ya da uzanmışken ağzında yemek olmasın^6,8. Araçta, oto koltuğunda ya da pusette de yiyecek vermeyin⁹. Yemek sırasında onu bir an bile yalnız bırakmayın⁷.

Ek gıdaya yeni başlayan bebek sık sık öğürür. Bu, çiğnemeyi ve yutmayı öğrenirken çıkan doğal bir reflekstir. Öğürme seslidir; gözler sulanabilir, dil öne itilebilir, bebek kusabilir¹⁰. Öğüren ya da öksüren bebeğinizin ağzına parmağınızla lokma aramayın; göremediğiniz bir parçayı parmakla aramak onu daha derine itebilir. Sesli öksürüyorsa öksürmesine fırsat verin ve yanından ayrılmayın¹¹.

Boğulma ise sessizdir. Bebek nefes alamaz, ağlayamaz, ses çıkaramaz; dudakları ya da cildi morarabilir^10,8. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi bu durumu acil durum olarak tanımlar ve hemen acil yardım çağrılmasını önerir¹⁰. Ülkemizde acil yardım numarası 112'dir.

Alerjenler

Börülce en sık bilinen alerjenlerden değildir, ama fasulye, mercimek ve bezelye alerjik tepkiye yol açabilen besinler arasında sayılıyor¹². Baklagil alerjisi olan çocuklarla yapılan bir çalışmada çocukların çoğunun börülceye de duyarlı olduğu görüldü; börülce proteinleri bezelye ve yer fıstığıyla çapraz tepki verebiliyor¹³. Bebeğinizin yer fıstığı, bezelye, mercimek ya da nohut alerjisi varsa börülceye başlamadan önce doktorunuzla konuşun. Bir baklagile alerji, bütün baklagillerden uzak durmak gerektiği anlamına gelmez; hangilerinin güvenle yenebileceğini doktorunuz belirler¹.

İlk denemeyi sade tutun. Börülceyi az miktarla, gündüz saatinde ve o gün tek yeni besin olarak verin; sonraki yeni besine geçmek için 3–5 gün bekleyin^4,12. Sorun çıkmazsa börülceyi sofradan kaldırmayın; sorunsuz tanıtılan besinlerin olağan beslenmede kalması alerji riskini azaltmaya yardımcı olabilir¹².

Döküntü, kaşıntılı ve sulanan gözler, öksürük, bulantı ya da tek seferlik ishal görürseniz börülceye ara verip doktorunuza danışın¹². Birden fazla belirti birlikte görülür, kusma ya da ishal tekrarlarsa İlk Lokma acil yardım çağırmanızı önerir. Az pişmiş baklagilin yol açtığı kusma ve ishal ise alerjiden farklıdır; börülceyi her zaman iyice pişirin⁵. Dudakta, dilde ya da boğazda şişme, nefes almakta zorlanma, vücuda yayılan kabarık ve kaşıntılı döküntü acil durumdur: hemen 112'yi arayın¹⁴. Bebeğiniz gevşer, başını tutamaz ya da size her zamanki gibi tepki vermezse de aynısını yapın¹⁴.

Bebeğinizde egzama ya da bilinen bir besin alerjisi varsa, ya da ailede alerji, astım veya alerjik nezle öyküsü bulunuyorsa börülceye başlamadan önce doktorunuzla konuşun¹².

Sık sorulanlar

Börülcede ebeveynlerin aklını en çok kuru ile taze arasındaki fark karıştırıyor. Kuru börülce bir baklagildir ve Sağlık Bakanlığı'nın takvimi baklagilleri 7. ayda, ezilerek başlatıyor⁴. Bütün tanenin ne zaman verilebileceği de sık soruluyor; bütün tane küçük ve yuvarlaktır, küçük çocuklarda biçimini ezerek bozmak gerekir^6,8.

Islatma, gaz ve başka baklagillere alerjisi olan bebekler de merak edilen konular arasında. Börülceyi ıslatıp iyice kaynatmak az pişmiş baklagilin yol açabileceği mide şikâyetlerini önler⁵; baklagil alerjisi olan bebekte ise önce doktorunuzla konuşun¹³.

İpuçları

Börülcenin kolaylığı, öteki kuru baklagillerden daha çabuk pişip yumuşamasıdır. Bir kez pişirip bebeğiniz büyüdükçe aynı tencereden önce pürüzsüz bir püre, sonra kaba bir ezme, en sonunda da çatalla bastırılmış taneler çıkarabilirsiniz^4,2.

Biçim değişse de kurallar aynı kalır. Börülce ıslatılıp tamamen yumuşayana dek kaynatılır⁵; bebeğin payına tuz, şeker ve bulyon girmez⁷; bütün tane tabağa konmaz⁶. Börülceyi domates ya da biber gibi C vitamini içeren sebzelerle birlikte sunmak bitkisel demirden daha iyi yararlanılmasına yardım eder¹⁵.