Frenk soğanı

Genel bakış

Frenk soğanı, ince, içi boş, çimen gibi uzun yaprakları olan taze bir ot. Kokusu ve tadı soğanı andırır ama ondan çok daha hafiftir. Soğan ve sarımsakla aynı bitki grubundandır¹⁰. Mutfakta yeşil yaprakları kullanılır: ince ince kıyılıp yumurtaya, yoğurda, patates püresine ya da çorbanın üstüne serpilir.

Frenk soğanına 6. aydan itibaren başlayabilirsiniz. Sağlık Bakanlığı'nın ek gıda tablosu yoğurdu ve sebze püresini bu aydan itibaren öneriyor¹; kıyılmış frenk soğanı da bu yemeklerin içinde sunulur. Bebeğinize verilen miktar bir tutamdır; frenk soğanı tabağa besin değerinden çok tadıyla katkı sağlar.

Bu tat da bir kazanç. Bebekleri yalnızca tatlı sebzelerle değil, farklı tatlarla tanıştırmak öneriliyor². Alıştığı yoğurda karışan biraz frenk soğanı, ona soğanın hafif bir tadını erkenden tanıtır.

Nasıl sunulur

Canlı yeşil, diri, dik duran frenk soğanı seçin; sararmış, pörsümüş ya da ucu kararmış sapları ayıklayın. Ellerinizi sabunla yıkayın, demeti akan suyun altında parmaklarınızla hafifçe ovarak durulayın; sabun ya da özel yıkama ürünü gerekmez. Sonra temiz bir bezle ya da kâğıt havluyla iyice kurulayın⁹.

Frenk soğanının uzun, ince sapları bebeğin ağzında dolanabilir. Bu yüzden sapları demet hâlinde tutup keskin bir bıçakla enine, olabildiğince ince halkalar hâlinde kıyın. Lifli besinler liflerine dik ve ince kesilmeli¹³. Kıyılmış frenk soğanını yoğurda, ezilmiş patatese ya da sebze püresine karıştırın. İnce tadı uzun pişirmede kaybolur; pişen bir yemeğe katacaksanız son dakikalarda ekleyin.

Bebeğinizin payına tuz eklemeyin; ilk yılda bebeğin yemeğine tuz girmez¹. Bulyon tablet ve hazır sos da tuz taşır, bebeğin tabağına girmez². Frenk soğanlı bir aile yemeği yapıyorsanız bebeğinizin payını tuz atmadan önce ayırın. Hangi yaşta nasıl keseceğinizi yaş bölümlerinde bulabilirsiniz.

Boğulma riski

Frenk soğanının boğulma riskini düşük sayıyoruz. Enine çok ince kıyılıp yoğurda ya da püreye karıştırılan frenk soğanı yemeğin içine dağılır ve kolayca yutulur. Riski yaratan uzun saptır. Lifleri yüzünden çocuklar uzun bir sapı küçük parçalara ayırmakta zorlanır¹³; ince yaprak gibi dokular çiğnemesi zor parçalardır ve küçük bir çocuğun soluk yolunu tümüyle kapatabilir³. Bu yüzden bebeğinize bütün sap ya da uzun parça vermeyin, sapları enine çok ince kıyın. Bazı frenk soğanlarında mor, top biçiminde çiçekler olur; bütün çiçeği de tabağa koymayın.

Bebeğiniz yerken dik otursun². Yemek sırasında onu bir an bile yalnız bırakmayın³. Yürürken, oynarken ya da uzanmışken ağzında yiyecek olmasın⁴; araçta, oto koltuğunda ya da pusette de yiyecek vermeyin³.

Ek gıdaya yeni başlayan bebek sık sık öğürür. Öğürme doğal bir reflekstir ve seslidir; gözleri sulanabilir, dilini öne itebilir, biraz kusabilir⁵. Damağa yapışan ince bir yeşil parça da onu öğürtebilir. Öğüren ya da öksüren bebeğin ağzına parmağınızla lokma aramayın; göremediğiniz bir parçayı parmakla aramak onu daha derine itebilir. Sesli öksürüyorsa öksürmesine fırsat verin ve yanından ayrılmayın⁶.

Boğulma ise sessizdir. Bebek nefes alamaz, ağlayamaz, ses çıkaramaz; dudaklarının içi, diş etleri ya da teni morarabilir^4,5. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi bu durumu acil durum olarak tanımlar ve hemen acil yardım çağrılmasını önerir⁵. Ülkemizde acil yardım numarası 112'dir.

Alerjenler

Frenk soğanı yaygın alerjenlerden değil; İlk Lokma'da da alerjen olarak işaretli değil. İngiltere'nin ulusal sağlık servisinin alerjik tepkiye yol açabilen besinler listesinde kereviz ve hardal var, frenk soğanı yok⁷. Yine de seyrek tepkiler bildirilmiş. Çocuklarda baharat ve ot alerjilerini inceleyen bir derleme, sarımsak, soğan ve frenk soğanını solunum belirtileriyle ilişkilendirilen bitkiler arasında anıyor¹⁰. Binlerce hastanın tarandığı bir alerji kliniği çalışmasında da besin alerjisi saptanan çocuk ve yetişkinlerin küçük bir bölümünde neden sarımsak ya da soğandı¹¹. Bebeğiniz soğana ya da sarımsağa tepki verdiyse frenk soğanını tanıtmadan önce doktorunuza danışın.

Frenk soğanını ilk kez gündüz, bebeğiniz açken ve o gün tek yeni besin olarak verin; sonraki yeni besin için 3–5 gün bekleyin¹. Onu bebeğinizin daha önce denediği bir yoğurda ya da püreye katın.

Kaşıntılı kırmızı bir döküntü, kızarık ve sulanan gözler, tek seferlik kusma ya da ishal görürseniz frenk soğanına ara verip doktorunuza danışın⁷. Birden fazla belirti birlikte görülür, kusma ya da ishal tekrarlar ya da kurdeşen vücuda yayılırsa İlk Lokma acil yardım çağırmanızı önerir. Dudakları, dili ya da boğazı aniden şişerse, nefes almakta zorlanırsa, hırıltılı solursa ya da gevşeyip her zamanki gibi tepki vermezse beklemeyin, hemen 112'yi arayın⁸. Bebeğinizde egzama ya da tanı konmuş bir besin alerjisi varsa yeni besinlere başlamadan önce doktorunuzla konuşun⁷.

Sık sorulanlar

Frenk soğanıyla ilgili sorular çoğunlukla biçim ve miktar üzerine: çiğ mi pişmiş mi verileceği, kurutulmuşunun ne zaman kullanılacağı, frenk soğanlı hazır peynir ve soslar, soğana duyarlı bebekler. Frenk soğanı bebeğinizin tabağına enine çok ince kıyılmış bir tutam olarak girer^3,13, tuzsuz bir yemeğin içinde sunulur¹. Bebeğiniz soğana ya da sarımsağa tepki verdiyse önce doktorunuza sorun; frenk soğanı onlarla aynı bitki grubundandır¹⁰.

İpuçları

Frenk soğanı bebeğinizin tabağına tat olarak girer. İnce kıyılmış bir tutam, yoğurdun ya da patates püresinin tadını değiştirir ve yemeği aile sofrasının tadına yaklaştırır. Kıyımı ince tutmak tadı yemeğe yayar ve uzun parçaların ağızda kalmasını önler¹³.

Bebeğiniz yeni bir tadı ilk denemede geri çevirebilir. Zorlamayın, birkaç gün sonra yeniden sunun; bir tada alışmak on ya da daha fazla deneme sürebilir².