Gölevez

Genel bakış

Gölevez, sıcak ve nemli yerlerde yetişen bir bitkinin toprak altındaki nişastalı yumrusudur; dünyada taro adıyla bilinir. Yumrusu, sapları ve yaprakları yenir, ama hepsinin yenmeden önce iyice pişirilmesi gerekir. Haşlanıp yumuşayınca kolayca ezilir; püre yapılır, fırına ya da yemeklere girer¹⁴.

Gölevezin nişastası glütensizdir ve taneleri başka kök sebzelerinkinden küçüktür; bu özellik kolay sindirilmesiyle ilişkilendiriliyor. Yumru lif de içerir¹⁴.

Çiğ gölevezi bebeğinize hiçbir zaman vermeyin. Yumruda kalsiyum oksalat adlı, iğne biçiminde mikroskobik kristaller bulunur. Çiğ ya da yeterince pişmemiş gölevez dudaklarda, ağızda ve boğazda kaşıntı, ağrı ve şişlik yapabilir^14,15.

İyice pişmiş göleveze 6. aydan itibaren başlayabilirsiniz; Sağlık Bakanlığı'nın ek gıda tablosu sebze püresini bu aydan itibaren öneriyor¹. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi de ilk besinler arasında patates ve yam gibi kök sebzelerin ezilmiş ya da yumuşak pişmiş çubuklarını sayıyor².

Nasıl sunulur

Gölevezi alırken sert, lekesiz ve yumuşamamış yumrular seçin. Soymadan önce mutfak eldiveni takın: çiğ yumruyla uğraşmak bazı kişilerin elinde kaşıntı ve şişlik yapabiliyor¹⁵. Kalın kabuğu tümüyle soyun, yumruyu bolca yıkayın. Kabuğu alınmış sebzeyi küçük bebek daha kolay yutar³; kabuğu atmak ağzı kaşındıran etkiyi de azaltıyor¹⁴.

Ardından haşlayın ya da buharda pişirin. Gölevez kısa pişirmeyle yetinmez; uzun süre pişmesi gerekir ve haşlamak kristallerin yol açtığı tahrişi azaltır. Haşlama suyunu dökün, çünkü oksalatın bir kısmı bu suya geçer¹⁴. Bıçak hiç direnç görmeden girmeli, pişen parça da baş ve işaret parmağınız arasında kolayca ezilmeli⁷.

Bebeğinizin payına da haşlama suyuna da tuz, şeker ya da bulyon tablet eklemeyin. Aile için gölevez yemeği yapıyorsanız onun payını tuzu atmadan önce ayırın. Sıcak gölevezi soğutun ve vermeden önce ısısını kendiniz deneyin². Fazlasını 1–2 saat içinde soğutup buzdolabına koyun, 2 gün içinde kullanın ve yalnızca bir kez, buharı tütene kadar ısıtın⁴. Hangi yaşta nasıl keseceğinizi yaş bölümlerinde bulabilirsiniz.

6 ay +

püre ve yumuşak çubuk

Bu dönemde iyice pişmiş gölevezi çatalla ezip pürüzsüz bir püre olarak kaşıkla verin; Sağlık Bakanlığı'nın tablosu 6. ayda sebze püresine yer veriyor¹. Eliyle yemek isterse iri bir yumrudan yaklaşık 6 cm uzunluğunda, 1,5 cm genişliğinde haşlanmış çubuklar kesin; avucunda tuttuğunda bir ucu dışarıda kalsın^2,7. Bu boydaki çubuk ağzına tümüyle sığmaz, bebeğiniz bir ucunu tutup öbürünü kemirir. Dişi olmasa da diş etleriyle parça koparabilir; çubuk parmaklarınız arasında ezilecek kadar yumuşak olursa kopan parça da ağzında dağılır^6,7. Yumru küçükse yalnızca ezerek verin.

9 ay +

12 ay +

Bu bölüm İlk Lokma uygulamasında Premium üyelere açık.

• App Store'dan indirin
• Google Play'den indirin

Boğulma riski

Boğulma riski düşük; ama bu yalnızca iyice pişmiş, yumuşak gölevez için geçerli. Çiğ yumru serttir. Küçük çocuklar çiğ sert sebze parçalarını güvenle yutulacak kadar ısırıp ufalayamaz⁷; Amerikan Pediatri Akademisi de çiğ sebzeleri boğulma riski taşıyan besinler arasında sayıyor⁵. Gölevezi her seferinde parmaklarınız arasında ezilene kadar pişirin⁷.

Kesim de riski belirler. İlk aylarda ezin ya da parmak biçiminde uzun çubuklar kesin; yuvarlak dilimler vermeyin⁶. Küçük lokmalara geçtiğinizde parçaların en büyük kenarı 1,3 cm'yi geçmesin⁵. Yaprağını verecekseniz iyice pişirip ince kıyın; yapraklar zor çiğnenir ve soluk yolunu tümüyle kapatabilir⁷.

Bebeğiniz mama sandalyesinde dik otursun; yürürken, oynarken ya da uzanmışken ağzında yiyecek olmasın⁵. Yemek sırasında onu bir an bile yalnız bırakmayın⁸. Araçta, oto koltuğunda ya da pusette de yiyecek vermeyin⁸.

Katılara yeni geçen bebek sık sık öğürür. Öğürme normal bir reflekstir ve seslidir; gözleri sulanabilir, dilini öne itebilir, biraz kusabilir⁹. Öğüren ya da öksüren bebeğin ağzına parmağınızla lokma aramayın; göremediğiniz bir parçayı parmakla aramak onu daha derine itebilir. Sesli öksürüyorsa öksürmesine fırsat verin ve yanından ayrılmayın¹⁰.

Boğulma ise sessizdir. Bebek nefes alamaz, ağlayamaz, ses çıkaramaz; teni, diş etleri ya da dudaklarının içi morarabilir^5,9. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi bu durumu acil durum olarak tanımlar ve hemen acil yardım çağrılmasını önerir¹⁰. Ülkemizde acil yardım numarası 112'dir.

Alerjenler

Gölevez yaygın alerjenlerden değil; İlk Lokma'da da alerjen olarak işaretli değil. İngiltere'nin ulusal sağlık servisinin alerjik tepkiye yol açabilen besinler listesinde yumurta, inek sütü, yer fıstığı, glütenli tahıllar, balık, susam, kereviz ve hardal gibi besinler var; gölevez bu listede yok¹¹.

Yine de gölevez alerjisi görülür. Tayvan'da çocuklarla yapılan geniş bir taramada gölevez, en sık alerji yapan sebzelerin başında geldi¹⁶. Polen alerjisi olan kişilerde ağızda kaşıntıyla seyreden polen-besin alerjisine yol açan besinler arasında da sayılıyor¹⁷. İlk denemeyi bu yüzden sade tutun: gölevezi o gün tek yeni besin olarak, gündüz verin ve sonraki yeni besine geçmeden önce 3–5 gün bekleyin¹.

Çiğ ya da az pişmiş gölevezin ağızda yaptığı kaşıntı ve yanma her zaman alerji değildir. Yumrudaki kristallerle ve onlara bağlı bir proteinle ilişkilendirilen bir tahriştir; iyi pişirmek bu etkiyi büyük ölçüde giderir^14,15. İyice pişmiş gölevezden sonra bebeğiniz ağzını kaşıyor gibi huzursuzlanırsa göleveze ara verip doktorunuza danışın.

Kaşıntılı kızarık bir döküntü, kızarık ve sulanan gözler, tek seferlik kusma ya da ishal görürseniz göleveze ara verip doktorunuza danışın¹¹. Birden fazla belirti birlikte görülür, kusma ya da ishal tekrarlar ya da kurdeşen vücuda yayılırsa İlk Lokma acil yardım çağırmanızı önerir. Dudakta, dilde ya da boğazda şişme, nefes almakta zorlanma, hırıltılı soluma, solukluk ya da baygınlık görürseniz beklemeyin, hemen 112'yi arayın¹². Bebeğinizde egzama ya da tanı konmuş bir besin alerjisi varsa yeni besinlere başlamadan önce doktorunuzla konuşun¹¹.

Sık sorulanlar

Gölevezde ebeveynlerin en çok sorduğu konu, çiğ hâlinin ağızda ve elde yaptığı kaşıntı. Yumru, sap ve yaprak çiğ yenmez, iyice pişirilir¹⁴; soyarken eldiven takmak da elinizi korur¹⁵.

Yaprağın nasıl verileceği, gölevez cipsi ve önceden pişirip saklama da merak ediliyor. Yaprağı iyice pişirip ince kıyın^7,14, tuzlu cipsi bebeğinize vermeyin¹³, pişmiş gölevezi 2 gün içinde kullanın⁴.

İpuçları

Gölevez patates gibi kolay biçim alır: aynı yumru ilk haftalarda bir püre, kısa süre sonra elde tutulan yumuşak bir çubuk, daha sonra küçük lokmalar olabilir². Hangi biçimde verirseniz verin, önce eldivenle soyun, sonra tamamen yumuşayana kadar uzun süre pişirin^14,15.

Yeni bir tadı ilk denemede sevmeyebilir. Reddederse zorlamayın, birkaç gün sonra yeniden sunun; bebeğinizin yeni bir besine ya da kıvama alışması on ya da daha fazla deneme sürebilir².