Patates

Genel bakış

Patates mutfağımızın en tanıdık sebzelerinden biri: haşlanır, ezilir, fırına girer, sebze yemeklerinin içinde pişer. İyice piştiğinde yumuşar ve çatalın altında kolayca dağılır. Ek gıdanın ilk haftalarında elinizin altında olması bu yüzden işinizi kolaylaştırır.

Patates iyi bir enerji kaynağıdır; lif, B vitaminleri ve potasyum da içerir. Yine de patates daha çok öğünün nişastalı kısmı sayılır ve günlük sebze ve meyve porsiyonlarının yerini tutmaz¹⁰. Tabağa patatesin yanında başka sebzeler de koyun; brokoli, karnabahar ve ıspanak gibi tatlı olmayanlar da bunlara dahil olsun¹.

Patatese 6. aydan itibaren başlayabilirsiniz. Desteksiz oturup başını dik tutabilen, yiyeceği alıp ağzına götürebilen ve onu dışarı itmek yerine yutabilen bebek katı besinlere hazırdır; prematüre doğan bebekte zamanlamayı doktorunuzla belirleyin¹. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi, ilk besinler arasında ezilmiş ya da yumuşak pişmiş çubuk hâlinde patatesi sayıyor¹. Sağlık Bakanlığı'nın ek gıda tablosu da 6. ayda sebze püresine yer veriyor⁶.

Nasıl sunulur

Patatesi seçerken sağlam, yeşillenmemiş ve filiz vermemiş olanları alın. Yeşil kısımları ve gözleri bıçakla cömertçe oyup çıkarın, ardından kabuğunu soyun. Küçük çocukların kabuklu patates yememesi öneriliyor¹¹. Kabuksuz sebze bebeğin yutması için de daha kolaydır².

Patatesi haşlayın ya da buharda pişirin; bıçak hiç direnç görmeden girene kadar yumuşasın². Haşlarken yalnızca üzerini örtecek kadar su kullanın ve gereğinden uzun pişirmeyin, böylece besin öğelerinin daha azı suya geçer¹⁰. Haşlama suyunu ise dökün; püreye ya da başka bir yemeğe katmayın¹¹.

Bebeğinizin yemeğine de haşlama suyuna da tuz, şeker ya da bulyon tablet eklemeyin. Aile için patates yemeği yapıyorsanız onun payını tuzu atmadan önce ayırın. Sıcak patatesi soğutun ve vermeden önce ısısını kendiniz deneyin¹. Hangi yaşta nasıl keseceğinizi yaş bölümlerinde bulabilirsiniz.

6 ay +

püre ve yumuşak çubuk

Bu dönemde patatesi çatalla ezip kaşıkla verebilirsiniz; Sağlık Bakanlığı'nın tablosu 6. ayda sebze püresine yer veriyor⁶. Bebeğiniz eliyle yemeye istekliyse iyice haşlanmış yumuşak çubuklar da sunabilirsiniz. Avucunda tuttuğunda bir ucu dışarıda kalacak uzunluk, yaklaşık bir yetişkin parmağı kadar, iyi iş görür¹. Parmak biçiminde kesin, yuvarlak dilim vermeyin⁵.

9 ay +

12 ay +

Bu bölüm İlk Lokma uygulamasında Premium üyelere açık.

• App Store'dan indirin
• Google Play'den indirin

Boğulma riski

Boğulma riski düşük; ama bu yalnızca iyice pişmiş, yumuşak patates için geçerli. Haşlanmış patates ağızda kolayca dağılır; ezilmiş patates de kaşıkla verilebilecek yumuşak besinlere iyi bir örnektir⁵. Çiğ patates ise serttir. Çiğ sert sebzeler, küçük çocuklarda boğulmaya yol açabilen besinler arasında sayılıyor⁴. Patatesi bu yüzden her seferinde tamamen yumuşayana kadar pişirin².

Riski düşük tutan ikinci şey kesimdir. İlk aylarda parmak biçiminde parçalar hazırlayın; yuvarlak, bozuk para gibi dilimler vermeyin⁵. Bebeğiniz küçük parçaları toplamaya başladığında lokmaların en büyük kenarı 1,3 cm'yi geçmesin⁴. Fırında dışı kuruyup sertleşmiş parçalara dikkat edin; bebeğiniz için fazla sert olduğunu gördüğünüz parçayı tabaktan alın⁵.

Yemek boyunca bebeğiniz mama sandalyesinde dik ve uyanık otursun, siz de yanında olun. Yemek sırasında onu bir an bile yalnız bırakmayın². Yürürken, oynarken ya da uzanmışken ağzına lokma vermeyin⁴.

Katılara yeni geçen bebek sık sık öğürür. Öğürme, yemeyi öğrenirken görülen normal bir reflekstir ve gürültülüdür; gözleri sulanabilir, dilini öne itebilir, hatta biraz kusabilir^1,3. Boğulma ise sessizdir. Bebek nefes alamaz, ağlayamaz, ses çıkaramaz; teni, diş etleri ya da dudaklarının içi morarabilir^3,4. Böyle bir anda yardım çağırın, hemen 112'yi arayın ve ilk yardıma başlayın³.

Alerjenler

Patates yaygın alerjenlerden değil; uygulamada da alerjen olarak işaretli değil. İngiltere'nin ulusal sağlık servisinin alerjik tepkiye yol açabilen besinler listesinde yumurta, inek sütü, yer fıstığı, glutenli tahıllar, balık, susam ve kereviz gibi besinler yer alıyor; patates bu listede yok⁷.

Yine de her yeni besin gibi ilk denemeyi sade tutun. Patatesi o gün tek yeni besin olarak, bebeğiniz açken ve gündüz saatlerinde verin; bir sonraki yeni besine geçmeden önce 3–5 gün bekleyin⁶. Yeni besinleri tek tek tanıtmak, olası bir tepkiyi fark etmeyi kolaylaştırır⁷.

Püreye süt ya da tereyağı katmayı düşünüyorsanız bunun ayrı bir besin olduğunu hesaba katın. İnek sütü, alerjik tepkiye yol açabilen besinler arasındadır⁷.

Dudakta ya da yüzde şişme, kızarık ve kaşınan gözler, kaşıntılı döküntü, kusma ya da ishal görürseniz patatesi bırakın ve doktorunuza danışın. Nefes almakta zorlanma, dilde ya da boğazda şişme acil durumdur: hemen 112'yi arayın⁷. Bebeğinizde egzama ya da tanı konmuş bir besin alerjisi varsa yeni besinlere başlamadan önce doktorunuzla konuşun⁷.

Sık sorulanlar

Patateste ebeveynlerin en çok takıldığı konu yeşillenmiş ve filizlenmiş patatesler. Bu kısımlar doğal olarak oluşan bazı zararlı maddeler birikir; bu yüzden yeşil yerler ve gözler cömertçe çıkarılır, çok yeşillenmiş ya da güçlü filiz vermiş patates kullanılmaz¹¹.

Kabuk, haşlama suyu ve kızartma da sık sorulur. Kısa yanıt: bebeğe soyulmuş patates verin, haşlama suyunu dökün¹¹, tuzlu kızartma ve cipsi sofrasından uzak tutun⁸. Önceden hazırlayıp saklamak da mümkün; püreyi hızla soğutup iki gün içinde kullanmak gerekir⁹. Yanıtlar genel bilgi verir; bebeğinize özgü bir durum varsa son sözü doktorunuz söyler.

İpuçları

Patatesin iyi yanı kolay biçim alması: aynı sebze ilk haftalarda bir püre, kısa süre sonra parmak boyunda yumuşak bir çubuk, daha sonra küçük küpler olabilir¹. Hangi biçimde verirseniz verin, önce yeşil yerleri ve gözleri çıkarıp soyun, sonra tamamen yumuşayana kadar pişirin^2,11.

Fırında ya da tavada pişirdiğinizde patatesi altın sarısında bırakın; uzun süre yüksek ısıda pişen nişastalı besinlerde akrilamid adlı bir kimyasal oluşur¹⁰. Bir kerede fazlasını pişirirseniz hızla soğutup saklayın ve yalnızca bir kez ısıtın⁹.