Hindiba

Genel bakış

Hindiba, hafif acımsı tadı olan yapraklı bir sebze. Türkiye'de de kendiliğinden yetişir; yabani hindibanın genç yaprakları taze ya da haşlanarak yenir³. Ege mutfağında çoğunlukla haşlanıp zeytinyağıyla sofraya gelir. Markette ise Belçika hindibasını bulursunuz: karanlıkta bekletilerek ağartıldığı için soluk sarımsı beyaz renkli, sıkı başlı bir çeşittir. Yaprakları A, B ve C vitaminleri ile kalsiyum, potasyum ve magnezyum gibi mineraller içerir³.

Acımsı tat, bitkideki seskiterpen laktonlar denen doğal bileşiklerden gelir; ağartılarak yetiştirilen yaprakların acılığı daha azdır³. Bebeğiniz ilk lokmada yüzünü buruşturabilir; bu, hindibayı sevmeyeceği anlamına gelmez.

Hindibaya 6. aydan itibaren başlayabilirsiniz; Sağlık Bakanlığı'nın ek gıda tablosu sebze püresini bu aydan itibaren öneriyor¹. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi de ilk haftalardan itibaren tatlı olmayan sebzelere yer vermeyi öneriyor². İlk yıl hindibayı çiğ yaprak olarak değil, pişirip ince kıyarak verin^4,11.

Nasıl sunulur

Yaprakları diri, lekesiz hindiba seçin; sararmış, kararmış ya da sümükleşmiş yaprakları ayıklayın, ezik yerleri kesip atın. Ellerinizi sabunla yıkayın, yaprakları akan suyun altında hafifçe ovarak durulayın; sabun ya da özel yıkama ürünü gerekmez. Sonra temiz bir bezle ya da kâğıt havluyla kurulayın¹⁰.

İlk yıl için kalın sapları ve sert alt kısmı çıkarın; nitrat bitkinin sapında, yaprak damarlarında ve dış yeşil yapraklarında daha çok birikir¹³. Yaprakları az suda ya da buharda tamamen sönüp yumuşayana kadar pişirin, sonra keskin bir bıçakla ince kıyın ya da püreye ezin⁴. Yıkanıp pişirilmiş sebze küçük çocuklar için en güvenli seçenektir¹¹. Pişirme suyuna da yemeğe de tuz ya da şeker eklemeyin^1,2; aile için zeytinyağlı hindiba yapıyorsanız bebeğinizin payını tuzu eklemeden önce ayırın.

Hindiba cinsinden bir sebze olan endive, nitratı yüksek sebzeler arasında sayılıyor¹². Bu yüzden hindibayı her seferinde taze pişirin, artanı hemen soğutup buzdolabına kaldırın ve en çok 24 saat içinde, yeniden ısıtmadan kullanın. Almanya'nın risk değerlendirme kurumu bir kez pişmiş ıspanağın yeniden ısıtılmamasını öneriyor¹³; biz hindibada da aynı kuralı uyguluyoruz. Dondurduysanız buzdolabında çözdürüp 24 saat içinde kullanın; bebeğinizin yarım bıraktığı porsiyonu saklamayın¹⁴. Hangi yaşta nasıl keseceğinizi yaş bölümlerinde bulabilirsiniz.

Boğulma riski

Hindibanın boğulma riskini orta düzeyde sayıyoruz. Sorun yaprağın biçiminde: ince, geniş bir yaprak ağızda dağılmadan tek parça kalabilir, damağa yapışabilir. Belçika hindibasının çiğ, kalın ve gevrek yaprakları da bebeğin çiğneyemeyeceği kadar serttir. Çocuk sağlığı kaynakları çiğ salata yapraklarını boğulma riski taşıyan besinler arasında sayıyor ve onları ince kıymayı öneriyor⁴. Bu yüzden ilk yıl bebeğinize bütün yaprak, uzun şerit, sap ya da çiğ yaprak vermeyin. Bebeğiniz küçük parçaları parmaklarıyla almaya başlayınca hiçbir parçanın en büyük kenarı 1,3 cm'yi geçmesin⁵.

Bebeğiniz yerken mama sandalyesinde dik otursun. Yemek sırasında onu bir an bile yalnız bırakmayın⁴. Yürürken, oynarken ya da uzanmışken ağzında yiyecek olmasın⁵; araçta, oto koltuğunda ya da pusette de yiyecek vermeyin⁴.

Kıyılmış pişmiş yaprak dile ya da damağa yapışıp bebeğinizi öğürtebilir. Öğürme, çiğnemeyi ve yutmayı öğrenirken görülen doğal bir reflekstir ve seslidir; gözleri sulanabilir, dilini öne itebilir, biraz kusabilir⁶. Öğüren ya da öksüren bebeğin ağzına parmağınızla lokma aramayın; göremediğiniz bir parçayı parmakla aramak onu daha derine itebilir. Sesli öksürüyorsa öksürmesine fırsat verin⁷.

Boğulma ise sessizdir. Bebek nefes alamaz, ağlayamaz, ses çıkaramaz; teni, diş etleri ya da tırnakları morarabilir^5,6. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi bu durumu acil durum olarak tanımlar ve hemen acil yardım çağrılmasını önerir⁷. Ülkemizde acil yardım numarası 112'dir.

Alerjenler

Hindiba yaygın alerjenlerden değil; İlk Lokma'da da alerjen olarak işaretli değil. İngiltere'nin ulusal sağlık servisinin alerjik tepkiye yol açabilen besinler listesinde yumurta, inek sütü, yer fıstığı, balık, susam, kereviz ve hardal gibi besinler var; hindiba bu listede yer almıyor⁸.

Hindiba alerjisi seyrek görülür; son yüz yılda yirmi kadar vaka bildirilmiş, tepkilerin çoğu yaprağa dokunmakla ya da tozunu solumakla başlamış. Papatyagillerden bir bitkiye ya da huş polenine alerjisi olanların ve atopik dermatiti (egzaması) olanların hindibaya dikkatle yaklaşması öneriliyor³. Marul da aynı ailedendir. Huş poleni alerjisi olan kişilerde hindiba ağız alerjisi sendromuna yol açabiliyor¹⁵; dudakta, ağızda, dilde ya da boğazda kaşıntı ve şişme görülür. Yüksek ısı bu tepkiye yol açan proteinleri bozar¹⁶. Bebeğinizde egzama ya da tanı konmuş bir besin alerjisi varsa hindibaya başlamadan önce doktorunuzla konuşun⁸.

İlk denemeyi sade tutun: hindibayı gündüz, bebeğiniz açken, o gün tek yeni besin olarak verin; bir sonraki yeni besin için 3–5 gün bekleyin¹. Kaşıntılı kızarık bir döküntü, kızarık ve sulanan gözler, tek seferlik kusma ya da ishal görürseniz hindibaya ara verip doktorunuza danışın⁸. Birden fazla belirti birlikte görülür, kusma ya da ishal tekrarlar ya da kurdeşen vücuda yayılırsa İlk Lokma acil yardım çağırmanızı önerir. Dudakları, dili ya da boğazı şişerse, nefes almakta zorlanırsa, hırıltılı solursa ya da gevşeyip her zamanki gibi tepki vermezse beklemeyin, hemen 112'yi arayın⁹.

Sık sorulanlar

Hindibayla ilgili soruların başında çiğ yaprak geliyor. Çiğ salata yaprakları boğulma riski taşır⁴, yıkanıp pişirilen sebze ise küçük çocuklar için en güvenli seçenektir¹¹; biz bu yüzden ilk yıl hindibayı pişirip ince kıyıyor, çiğ yaprağı 12. aydan sonraya bırakıyoruz.

Acı tat, yabani hindiba toplamak ve kıvırcık hindibayla farkı da sık soruluyor. Yabani bitki toplarken yenebilir bir otun zehirli bir bitkiyle karıştırılması ağır zehirlenmelere yol açabiliyor¹⁷.

İpuçları

Hindiba bebeğinizin tabağına ana yemek olarak değil, sebze püresine, pilava ya da yoğurda karışan acımsı bir yeşil olarak girer. Onu hafta içinde başka sebzelerle dönüşümlü sunun; Almanya'nın risk değerlendirme kurumu sebzeyi azaltmak yerine çeşitlendirmeyi öneriyor¹³.

Acı tat ilk günlerde yadırganabilir. Tatlı olmayan sebzeleri sık sık sunmak ve sofrada onunla birlikte yemek alışmasını kolaylaştırır; yeni bir tadı kabul etmesi 10 denemeyi ya da daha fazlasını bulabilir².