Karanfil

Genel bakış

Karanfil, bir ağacın kurutulmuş çiçek tomurcuklarından elde edilen, güçlü ve sıcak kokulu bir baharattır. Ağacın anavatanı Endonezya'nın Maluku adalarıdır ve ticareti yapılan kısmı bu tomurcuklardır. Kokusunu büyük ölçüde öjenol adlı bir maddeye borçludur³. Mutfağa bütün tane ya da öğütülmüş toz olarak girer. Bebeğinizin tabağında karanfil bir yemek değil, yemeğe karışmış çok küçük bir tutamdır.

Karanfile 7. aydan itibaren bir tutamla başlayabilirsiniz. Sağlık Bakanlığı'nın ek gıda tablosu 6. aydaki ilk çorbaların tuzsuz ve baharatsız hazırlanmasını öneriyor¹; biz de baharatları bu ilk aydan sonraya bırakıyoruz. Tadı keskin olduğu için azı yeter.

Mutfaktaki karanfil ile karanfil yağı aynı şey değildir. Öjenol yağı da denen karanfil yağı bazı diş ağrısı ürünlerinde de bulunur; küçük miktarları bile çocuklarda ciddi zehirlenmeye, özellikle karaciğer yetmezliğine yol açabilir⁴. Bu yüzden karanfil yağını bebeğinize hiçbir biçimde vermeyin, diş etine de sürmeyin.

Nasıl sunulur

Bebeğiniz için tek içerikli, öğütülmüş karanfil kullanın; etikette yalnızca karanfil yazsın. Hazır baharat karışımlarının içeriği etikette her zaman açık yazılmayabilir; baharat alerjisi üzerine yazan uzmanlar da karışım yerine tek içerikli, kaynağı belli baharatı öneriyor⁸.

Çok küçük bir tutamı bebeğinizin daha önce denediği bir meyve ya da sebze püresine katın ve kaşıkla iyice karıştırın; yüzeyde kuru toz kalmasın. Havaya karışan baharat tozu solunduğunda hapşırtıp öksürtebilir⁸. Toz karanfili kaşıkla tek başına ya da kuru olarak vermeyin.

Bütün karanfil tencerede tat vermek için kullanılabilir, ama bebeğin tabağına girmez. Tane küçük, sert ve sivri saplıdır; pişince de yumuşamaz. Kaç tane attığınızı sayın ve yemeği ezmeden önce hepsini çıkarın ya da taneleri küçük bir tülbent kesesine koyup keseyle birlikte alın.

İlk yılda bebeğin yemeğine tuz da şeker de eklenmez¹. Karanfilli komposto ya da ayva tatlısı yapıyorsanız bebeğinizin payını şeker eklemeden önce ayırın. Hangi yaşta nasıl sunacağınızı yaş bölümlerinde bulabilirsiniz.

Boğulma riski

Öğütülüp yemeğe iyice karıştırılmış karanfilin boğulma riskini düşük sayıyoruz: toz, püreye karışınca tek başına bir lokma oluşturmaz. Asıl dikkat edilecek şey bütün tanedir. Küçük, sert ve sivri saplı tane pişince yumuşamaz; yemekte unutulursa bebeğin ağzına girebilir. Bütün taneleri servisten önce mutlaka çıkarın. Kuru tozu da tek başına vermeyin; solunan baharat tozu öksürük ve hırıltıya yol açabilir⁸.

Bebeğiniz yerken masada ya da mama sandalyesinde otursun; yürürken, oynarken ya da uzanmışken ağzında yiyecek olmasın¹⁴. Araçta, oto koltuğunda ya da pusette yiyecek vermeyin¹³. Yemek sırasında onu bir an bile yalnız bırakmayın¹³.

Ek gıdaya yeni başlayan bebek sık sık öğürür. Öğürme seslidir; gözleri sulanabilir, dilini öne itebilir, öğürüp biraz kusabilir¹¹. Öğüren ya da öksüren bebeğin ağzına parmağınızla lokma aramayın; göremediğiniz bir parçayı parmakla aramak onu daha derine itebilir. Sesli öksürüyorsa öksürmesine fırsat verin ve yanından ayrılmayın¹².

Boğulma ise sessizdir. Bebek nefes alamaz; dudaklarının içi, diş etleri ya da tırnakları morarabilir^11,14. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi bu durumu acil durum olarak tanımlar ve hemen acil yardım çağrılmasını önerir¹². Ülkemizde acil yardım numarası 112'dir.

Alerjenler

Karanfil yaygın alerjenlerden değil; İlk Lokma'da da alerjen olarak işaretli değil. İngiltere'nin ulusal sağlık servisinin alerjik tepkiye yol açabilen besinler listesinde yer almıyor⁹. Baharat alerjisi seyrek sayılsa da çocuklarda gözden kaçabildiği düşünülüyor; karanfil yağı diş macunu, ağız gargarası ve dudak kremi gibi ürünlerde de bulunur ve deri ya da ağız yoluyla da temas olur⁸.

Her tepki alerji değildir. Baharatlardaki uçucu yağlar alerji olmadan da ağızda ve deride tahriş yapıp alerjiye benzer bir görüntü verebilir⁸. Yemekten sonra ağız çevresini ılık suyla silin. Tepkilerin önemli bir kısmı tek baharattan değil, içeriği kolay anlaşılmayan karışımlardan geliyor⁸; bebeğiniz için tek içerikli karanfil seçin.

Karanfili ilk kez gündüz ve o gün tek yeni besin olarak verin; sonraki yeni besin için 3–5 gün bekleyin¹. Kaşıntılı kırmızı bir döküntü, kaşınan ve sulanan gözler, tek seferlik kusma ya da ishal görürseniz karanfile ara verip doktorunuza danışın⁹. Birden fazla belirti birlikte görülür, kusma ya da ishal tekrarlar ya da kurdeşen vücuda yayılırsa İlk Lokma acil yardım çağırmanızı önerir. Dudakları ya da dili şişerse, nefes almakta zorlanırsa, hırıltılı solursa ya da gevşeyip her zamanki gibi tepki vermezse beklemeyin, hemen 112'yi arayın¹⁰. Bebeğinizde egzama ya da tanı konmuş bir besin alerjisi varsa önce doktorunuzla konuşun⁹.

Sık sorulanlar

Karanfille ilgili soruların çoğu baharatın kendisinden çok karanfil yağıyla ilgili: diş çıkarırken diş etine sürülüp sürülemeyeceği, yanlışlıkla yutulursa ne yapılacağı. Karanfil yağı bebeğe hiçbir biçimde verilmez ve sürülmez; yutulduğunda çocuklarda karaciğeri ağır biçimde etkileyebilir^4,5.

Karanfilli komposto, karanfilli içecekler ve bütün taneyle pişen yemekler de sık soruluyor. Karanfili bebeğinize 7. aydan itibaren, öğütülmüş ve yemeğe karıştırılmış küçük bir tutamla, şekersiz ve tuzsuz verin¹.

İpuçları

Karanfilin sıcak kokusu, şeker eklemeden pişmiş elmaya, armuda ya da ayvaya tat katar; ilk yılda bebeğin yemeğine şeker girmez¹. Bir tutamdan fazlası gerekmez: karanfil çok baskın bir baharattır ve fazlası meyvenin kendi tadını örter.

Karanfilli püre ilk denemede geri çevrilebilir. Zorlamayın; birkaç gün sonra yeniden sunun. Bebeğin yeni bir tada alışması on ya da daha fazla deneme sürebilir². Aynı yemeği sofrada siz de yerseniz bu, iyi beslenme alışkanlıklarını destekler².