Pazı

Genel bakış

Pazı, geniş, koyu yeşil yaprakları ve kalın, etli sapıyla tanınan bir yaprak sebzesi. Pişince yaprakları ıspanak gibi söner ve yumuşar; sapı ise lifli kalır ve daha uzun pişer. Türkiye Beslenme Rehberi pazıyı ıspanak ve semizotuyla birlikte koyu yeşil yapraklı sebzeler arasında sayıyor¹.

Koyu yeşil yapraklı sebzeler, bebeklerin demir aldığı bitkisel besinler arasında. Bu tür bitkisel demirden daha iyi yararlanması için pazıyı C vitamini yüksek bir besinle aynı öğünde sunun².

Pazıya 6. aydan itibaren başlayabilirsiniz. Sağlık Bakanlığı'nın ek gıda tablosu sebze püresini bu aydan itibaren öneriyor; yeni besinleri de 3–5 gün arayla, birer birer başlatmayı öğütlüyor³. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi ilk haftalarda ıspanak gibi tatlı olmayan sebzelere yer vermeyi öneriyor⁴.

Nasıl sunulur

Diri, parlak yapraklı pazı seçin; sararmış, ezilmiş ya da çürümüş yaprakları ayıklayın. Ellerinizi sabunla yıkayın, yaprakları ve sapları akan suyun altında elinizle ovarak iyice durulayın; sabun ya da özel yıkama ürünü gerekmez. Sonra temiz bir bezle kurulayın⁵.

İlk yıl için yaprakları sapından ayırın, kalın orta damarı da kesip çıkarın. Sap lifli ve serttir; lifler, çocuğun lokmayı küçük parçalara ayırmasını zorlaştırır⁶. Sapı ve yaprak damarlarını ayıklamak, yapraklı sebzelerde doğal olarak bol bulunan nitratı da azaltır⁷.

Yaprakları az suda ya da buharda tamamen yumuşayana kadar pişirin, sonra ince kıyın ya da püre yapın⁸. Bebeğinize çiğ pazı vermeyin. Pişirme suyuna da yemeğe de tuz ya da şeker eklemeyin^4,3; aile için pazı yemeği yapıyorsanız bebeğinizin payını tuzu atmadan önce ayırın.

Pazıyı her seferinde taze pişirmeyi alışkanlık edinin. Pişmiş yapraklı sebzeyi oda sıcaklığında uzun süre bekletmek nitratın nitrite dönüşmesine yol açabilir; püre yapmak da bu dönüşümü hızlandırır⁹. Artanı hemen soğutup buzdolabına kaldırın ve en çok 24 saat içinde, yeniden ısıtmadan kullanın. Almanya'nın risk değerlendirme kurumu bir kez pişmiş ıspanağın yeniden ısıtılmamasını öneriyor⁷; pazı da ıspanak gibi yapraklı bir sebze, biz onda da aynı kuralı uyguluyoruz. Dondurduysanız çözdürdükten sonra 24 saat içinde kullanın. Hangi yaşta nasıl keseceğinizi yaş bölümlerinde bulabilirsiniz.

6 ay +

pazı püresi

Pazının yalnızca yapraklarını kullanın: kalın sapı ve orta damarı çıkarın⁷, yaprakları tamamen yumuşayana kadar pişirin ve pürüzsüz bir püre hâline getirin⁸. Püreyi kaşıkla sunabilir ya da bebeğinizin daha önce denediği patates veya kabak gibi yumuşak bir sebze püresine karıştırabilirsiniz; ilk denemede pazıyı o günün tek yeni besini yapın³. Porsiyonu küçük tutun ve püreyi her seferinde taze hazırlayın; bekleyen püre nitrat açısından daha risklidir⁹.

9 ay +

12 ay +

Bu bölüm İlk Lokma uygulamasında Premium üyelere açık.

• App Store'dan indirin
• Google Play'den indirin

Boğulma riski

Pazının boğulma riskini orta düzeyde sayıyoruz. Yaprak ince ve geniştir, ağızda dağılmadan tek parça kalabilir; çiğnemesi zor yapraklar küçük çocuklarda soluk yolunu tümüyle kapatabilir⁶. Sap ise lifli ve serttir. Bu yüzden yaprakları yumuşayana kadar pişirip ince kıyın⁸, ilk yıl sapı kullanmayın. Bebeğiniz küçük parçaları parmaklarıyla almaya başladığında hiçbir parça 1,3 cm'yi geçmesin¹⁰. İnce yaprak parçaları damağa yapışıp öğürtebilir; kıymayı ince tutun.

Bebeğiniz yerken dik otursun⁴. Yemek sırasında onu bir an bile yalnız bırakmayın⁸. Yürürken, oynarken ya da uzanmışken ağzında yiyecek olmasın¹⁰; araçta, oto koltuğunda ya da pusette de yiyecek vermeyin⁸.

Ek gıdaya yeni başlayan bebek sık sık öğürür. Öğürme, çiğnemeyi ve yutmayı öğrenirken görülen doğal bir reflekstir ve seslidir; gözleri sulanabilir, dilini öne itebilir, biraz kusabilir¹¹. Öğüren ya da öksüren bebeğin ağzına parmağınızla lokma aramayın; göremediğiniz bir parçayı parmakla aramak onu daha derine itebilir. Sesli öksürüyorsa öksürmesine fırsat verin ve yanından ayrılmayın¹². Boğulma ise sessizdir. Bebek nefes alamaz, ağlayamaz, ses çıkaramaz; teni, dudaklarının içi ya da diş etleri morarabilir^11,10. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi bu durumu acil durum olarak tanımlar ve hemen acil yardım çağrılmasını önerir¹¹. Ülkemizde acil yardım numarası 112'dir.

Alerjenler

Pazı yaygın alerjenlerden değil; İlk Lokma'da da alerjen olarak işaretli değil. İngiltere'nin ulusal sağlık servisinin alerjik tepkiye yol açabilen besinler listesinde yumurta, inek sütü, yer fıstığı, buğday, balık, susam, kereviz ve hardal gibi besinler var; pazı bu listede yer almıyor¹³.

Yine de her yeni besin gibi ilk denemeyi sade tutun. Pazıyı o gün tek yeni besin olarak, bebeğiniz açken ve gündüz saatlerinde verin; bir sonraki yeni besine geçmeden önce 3–5 gün bekleyin³. Pazılı hazır bir püre ya da börek gibi karışık bir yemek veriyorsanız içindekilere bakın; yanında peynir, yumurta ya da buğday gibi alerjen bir besin bulunabilir¹³.

Kaşıntılı bir döküntü, kızarık ve sulanan gözler, tek seferlik kusma ya da ishal görürseniz pazıya ara verip doktorunuza danışın¹³. Birden fazla belirti birlikte görülür, kusma ya da ishal tekrarlarsa İlk Lokma acil yardım çağırmanızı önerir. Dudakları, dili ya da yüzü şişerse, nefes almakta zorlanırsa, vücuduna kabarık ve kaşıntılı döküntü yayılırsa ya da gevşeyip her zamanki gibi tepki vermezse beklemeyin, hemen 112'yi arayın¹⁴. Bebeğinizde egzama ya da tanı konmuş bir besin alerjisi varsa ya da ailede alerji öyküsü bulunuyorsa yeni besinlere başlamadan önce doktorunuzla konuşun¹³.

Sık sorulanlar

Pazıyla ilgili soruların çoğu nitrat çevresinde dönüyor. Nitrat yapraklı sebzelerde doğal olarak bulunur; yanlış saklanan pişmiş sebzede nitrite dönüşebilir ve yüksek miktarda alındığında kanın oksijen taşımasını bozabilir^7,9. Yine de sebze yemeyi azaltmak gerekmiyor; önerilen, sebzeleri çeşitlendirmek⁷.

Diğer sorular sapın ne zaman verileceği, ishalli bebek ve pazının demir değeri üzerine. Bebeğin yeni bir tada alışması 10 denemeyi ya da daha fazlasını bulabilir; ilk seferde reddederse vazgeçmeyin⁴.

İpuçları

Pazının püf noktası yaprakla sapı ayırmak ve her seferinde taze pişirmek. İlk yıl yalnızca yaprakları kullanın, sapları aile yemeğine ayırın; sapı ve damarları çıkarmak nitratı da azaltır⁷.

Pazıyı haftanın her günü değil, başka sebzelerle dönüşümlü sunun; sebze çeşitliliği nitrat alımını dengelemenin en kolay yolu⁷. Demirinden daha iyi yararlanması için C vitamini yüksek bir besinle aynı tabakta verin². Tatlı olmayan sebzeleri sık sık sunmak, bebeğinizin bu tada alışmasını kolaylaştırır⁴.