Semizotu

Genel bakış

Semizotu, küçük, etli, parlak yaprakları ve sulu sapları olan bir yaz sebzesi. Türk mutfağında zeytinyağlı, kıymalı ya da yoğurtlu salata olarak sevilir; pişince kısa sürede yumuşar. Yapraklarına hafif kaygan bir doku veren müsilaj adlı maddeler içerir¹.

Türkiye Beslenme Rehberi semizotunu ıspanak ve pazıyla birlikte koyu yeşil yapraklı sebzeler arasında sayıyor². Semizotu potasyum, magnezyum ve kalsiyum içerir; yeşil yapraklı sebzeler arasında bitkisel omega-3 yağ asidi (alfa-linolenik asit) bakımından en zengin olanlardandır¹.

Semizotuna 6. aydan itibaren başlayabilirsiniz; Sağlık Bakanlığı'nın ek gıda tablosu sebze püresini bu aydan itibaren öneriyor³. Semizotu yaprakları oksalattan da zengindir¹; bu yüzden onu küçük porsiyonlarla, başka sebzelerle dönüşümlü sunmanızı öneriyoruz.

Nasıl sunulur

Taze, diri, parlak yapraklı semizotu seçin; solmuş, sararmış ya da çürümüş dalları ayıklayın. Ellerinizi sabunla yıkayın, semizotunu akan suyun altında elinizle ovarak iyice durulayın; sabun ya da özel yıkama ürünü gerekmez. Sonra temiz bir bezle kurulayın⁴.

İlk yıl için yaprakları ve körpe uçları kullanın, kalın sapları ayıklayın; lifli besinleri küçük çocuklar küçük parçalara ayırmakta zorlanır⁵. Yapraklı sebzeleri yumuşayana kadar pişirip ince kıymak öneriliyor⁶. Semizotunu haşlayarak pişirin: haşlama, sebzelerdeki suda çözünen oksalatı belirgin biçimde azaltır ve azalan oksalat pişirme suyuna geçer⁷. Bu yüzden haşlama suyunu dökün. Bebeğinize çiğ semizotu vermeyin. Pişirme suyuna da yemeğe de tuz eklemeyin³; aile için semizotu yemeği yapıyorsanız bebeğin payını tuzu atmadan önce ayırın.

Semizotunu her seferinde taze pişirin. Artanı hemen soğutup buzdolabına kaldırın ve en çok 24 saat içinde, yeniden ısıtmadan kullanın. Almanya'nın risk değerlendirme kurumu bir kez pişmiş ıspanağın yeniden ısıtılmamasını öneriyor⁸; semizotu da ıspanak gibi yapraklı bir sebze, biz onda da aynı kuralı uyguluyoruz. Dondurduysanız buzdolabında çözdürüp 24 saat içinde kullanın⁹. Hangi yaşta nasıl keseceğinizi yaş bölümlerinde bulabilirsiniz.

6 ay +

semizotu püresi

Semizotunun yalnızca yapraklarını ve körpe uçlarını kullanın. Tamamen yumuşayana kadar haşlayın, suyunu dökün⁷ ve pürüzsüz bir püre yapın. Püreyi kaşıkla sunabilir ya da bebeğinizin daha önce denediği patates veya kabak püresine karıştırabilirsiniz; ilk denemede semizotunu o günün tek yeni besini yapın³. Porsiyonu küçük tutun ve püreyi her seferinde taze hazırlayın; semizotu oksalattan zengin bir sebzedir¹.

9 ay +

12 ay +

Bu bölüm İlk Lokma uygulamasında Premium üyelere açık.

• App Store'dan indirin
• Google Play'den indirin

Boğulma riski

Semizotunun boğulma riskini orta düzeyde sayıyoruz. Yaprak ince ve kaygandır, ağızda dağılmadan tek parça kalabilir; besin yaprakları çiğnemesi zor parçalardır ve küçük bir çocuğun soluk yolunu tümüyle kapatabilir⁵. Kalın saplar da liflidir. Bu yüzden yaprakları yumuşayana kadar pişirip ince kıyın⁶, ilk yıl kalın sapı kullanmayın. Bebeğiniz küçük parçaları parmaklarıyla almaya başlayınca hiçbir parça 1,3 cm'yi geçmesin¹⁰. İnce yaprak parçaları damağa yapışıp öğürtebilir; kıymayı ince tutun.

Bebeğiniz yerken dik otursun; yürürken, oynarken ya da uzanmışken ağzında yiyecek olmasın¹⁰. Araçta, oto koltuğunda ya da pusette de yiyecek vermeyin. Yemek sırasında onu bir an bile yalnız bırakmayın⁶.

Ek gıdaya yeni başlayan bebek sık sık öğürür. Öğürme, çiğnemeyi öğrenirken görülen doğal bir reflekstir ve seslidir; gözleri sulanabilir, dilini öne itebilir, biraz kusabilir¹¹. Öğüren ya da öksüren bebeğin ağzına parmağınızla lokma aramayın; göremediğiniz bir parçayı parmakla aramak onu daha derine itebilir. Sesli öksürüyorsa öksürmesine fırsat verin ve yanından ayrılmayın¹².

Boğulma ise sessizdir. Bebek nefes alamaz, ağlayamaz, ses çıkaramaz; teni, diş etleri ya da tırnakları morarabilir^10,11. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi bu durumu acil durum olarak tanımlar ve hemen acil yardım çağrılmasını önerir¹¹. Ülkemizde acil yardım numarası 112'dir.

Alerjenler

Semizotu yaygın alerjenlerden değil; İlk Lokma'da da alerjen olarak işaretli değil. İngiltere'nin ulusal sağlık servisinin alerjik tepkiye yol açabilen besinler listesinde yumurta, inek sütü, yer fıstığı, buğday, balık, susam, kereviz ve hardal gibi besinler var; semizotu bu listede yer almıyor¹³.

Yine de her yeni besin gibi ilk denemeyi sade tutun. Semizotunu o gün tek yeni besin olarak, bebeğiniz açken ve gündüz verin; sonraki yeni besin için 3–5 gün bekleyin³. Yoğurtlu semizotunda süt ürünü, börek gibi yemeklerde buğday ya da yumurta bulunabilir¹³; bunları o besinleri ayrıca tanıttıktan sonra verin.

Kaşıntılı bir döküntü, kızarık ve sulanan gözler, tek seferlik kusma ya da ishal görürseniz semizotuna ara verip doktorunuza danışın¹³. Birden fazla belirti birlikte görülür, kusma ya da ishal tekrarlar ya da kurdeşen vücuda yayılırsa İlk Lokma acil yardım çağırmanızı önerir. Dudakları, dili ya da yüzü şişerse, nefes almakta zorlanırsa, hırıltılı solursa ya da gevşeyip her zamanki gibi tepki vermezse beklemeyin, hemen 112'yi arayın¹⁴. Bebeğinizde egzama ya da tanı konmuş bir besin alerjisi varsa yeni besinlere başlamadan önce doktorunuzla konuşun¹³.

Sık sorulanlar

Semizotuyla ilgili soruların başında oksalat geliyor. Semizotu yaprakları oksalattan zengindir¹; çok miktarda semizotu yiyen yaşlı kişilerde oksalata bağlı böbrek hasarı bildirilmiştir¹⁵. Önerimiz semizotunu haşlayıp suyunu dökmek⁷, küçük porsiyonlarla ve başka sebzelerle dönüşümlü vermek.

Yoğurtlu semizotu salatasının ve kıymalı semizotunun ne zaman verileceği, pişmiş semizotunun ertesi gün ısıtılıp ısıtılamayacağı da merak ediliyor.

İpuçları

Semizotu yaz aylarında bol bulunur; Türkiye Beslenme Rehberi'nin mevsim takviminde yaz sebzeleri arasında yer alıyor². Haşlanmış, ince kıyılmış semizotu patates, kabak ya da pilavla kolayca karışır. Onu başka sebzelerle dönüşümlü sunun; sebze türlerini çeşitlendirmek de önerilen bir alışkanlık⁸.

Tatlı olmayan sebzeleri sık sık sunmak ve sofrada onunla birlikte yemek, bebeğinizin bu tada alışmasını kolaylaştırır; yeni bir besini kabul etmesi on ya da daha fazla deneme sürebilir¹⁶.