Pizza

Genel bakış

Pizza, ince açılmış mayalı bir hamurun üzerine domates sosu, peynir ve çeşitli malzemeler konup fırında pişirilmesiyle yapılır. Evde kendiniz hazırlayabilir, fırından ya da paket servisle alabilir, marketten dondurulmuş olarak bulabilirsiniz.

Pizzanın çocuğunuzun tabağındaki yerini tuz belirler. Ekmek, peynir ve salam, sucuk gibi işlenmiş etler, yediğimiz tuzun en çok geldiği yiyecekler arasında; dondurulmuş pizza ise endüstriyel trans yağ içerebilen hazır yiyeceklerden biri⁵. Evde tuz koymadan yaptığınız pizza ile hazır pizza bu yüzden aynı şey değildir.

Pizzaya 12. aydan itibaren başlayabilirsiniz. Sağlık Bakanlığı ilk yılda bebeğin yemeğine tuz eklenmemesini, tuzu yüksek işlenmiş et ürünlerine de ek gıda döneminde yer verilmemesini öneriyor¹. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi de hazır yemekleri ve paket servis yemeklerini bebeklere verilmemesi gereken tuzlu yiyecekler arasında sayıyor². Peynir, ekmek ve domates gibi malzemeleri bu aydan önce ayrı ayrı tanıtabilirsiniz; pizza ise onların tuzlu bir birleşimidir. İlk yaş gününden sonra da pizza ara sıra verilen bir yemek olarak kalsın; tuzlu yiyecekleri sınırlamak öneriliyor⁴.

Nasıl sunulur

Çocuğunuz için en uygun pizza evde yaptığınızdır, çünkü tuzu siz belirlersiniz. Hamuru ince açın ve tuz koymadan yoğurun. Üzerine tuz eklemeden kendi pişirdiğiniz domates sosunu sürün, pastörize sütten yapılmış tuzsuz peyniri ince bir kat serpin¹. Üstlük olarak ince dilimlenmiş mantar, biber, kabak ya da ıspanak gibi fırında yumuşayan sebzeleri seçin. Ailenin yemeğindeki tuzu azaltmak herkese iyi gelir⁴.

Hazır pizza başka bir yiyecektir. Hamuru, peyniri ve sosu çoğu zaman tuzludur; üstünde salam, sucuk ya da sosis de olabilir^3,5. Ara sıra verecekseniz etiketteki tuz miktarlarını karşılaştırıp düşük olanı seçin ve çocuğunuzun payını küçük tutun³. İşlenmiş et üstlüklerini ayıklayın ya da çok az verin; işlenmiş eti seyrek vermek önerilir⁶. Dilime ketçap ya da hazır sos eklemeyin; bu soslar tuzlu olabilir, şeker de içerebilir^2,3. Ayrıca tuz eklemeyin.

Fırından çıkan pizzayı hemen vermeyin. Yüzeyi soğumuş görünse de peynir ve sos bir süre sıcak kalabilir; pizzayı ılıtın ve vermeden önce sıcaklığını kendiniz kontrol edin. Artan pizzayı 1–2 saat içinde soğutup buzdolabına kaldırın, 2 gün içinde kullanın. Yeniden ısıtırken her yeri buharı tütene kadar ısıtın, sonra yeniden ılıtın; mikrodalgada sıcak kalan noktalar olabilir. Yalnızca bir kez ısıtın, çocuğunuzun yarım bıraktığı parçayı saklamayın⁷. Hangi yaşta nasıl keseceğinizi yaş bölümlerinde bulabilirsiniz.

Boğulma riski

Pizzanın boğulma riskini orta sayıyoruz. Risk üç yerden gelir. Hamur iyi çiğnenmezse ekmek gibi boğazda hamur kıvamında bir topak oluşturabilir⁶. Erimiş peynir soğudukça uzar ve yapışkanlaşır; yapışkan, çiğnemesi zor yiyecekler kolayca bütün yutulur¹⁰. Üstlükler de risk taşır: et ve peynir parçaları, sosis ve sucuk küçük çocuklar için riskli yiyecekler arasında⁹.

Riski hazırlıkla azaltın. Pizzayı 1,3 cm'yi geçmeyen lokmalara bölün⁹. Kalın peynir topaklarını ve uzayan peynir şeritlerini ayırın; peynir dolgulu kenarı vermeyin. Zeytinin çekirdeğini çıkarın, uzunlamasına küçük parçalara bölün⁸; çeri domatesi dörde bölün⁶. Sosisin kılıfını soyup boyuna dörde bölün; sucuğu ince kıyın^6,8.

Çocuğunuz mama sandalyesinde ya da masada otururken yesin; yürürken, koşarken ya da yatakta ağzında yiyecek olmasın. Yemek sırasında onu bir an bile yalnız bırakmayın⁸. Araçta, oto koltuğunda ya da pusette de yiyecek vermeyin⁸. Büyük kardeşler ona kendi dilimlerinden vermesin; lokmaları tabağına birkaç birkaç koyun⁸.

Öğürme seslidir; çiğnemeyi ve yutmayı öğrenirken görülen doğal bir reflekstir¹¹. Öğüren ya da öksüren çocuğun ağzına parmağınızla lokma aramayın; göremediğiniz bir parçayı aramak onu daha derine itebilir. Sesli öksürüyorsa öksürmesine fırsat verin ve yanından ayrılmayın¹². Boğulma ise sessizdir: çocuk nefes alamaz, ses çıkaramaz, dudaklarının içi ya da tırnakları morarabilir¹¹. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi bu durumu acil durum olarak tanımlar ve hemen acil yardım çağrılmasını önerir¹¹. Ülkemizde acil yardım numarası 112'dir.

Alerjenler

Pizza İlk Lokma'da süt ve buğday alerjeni olarak işaretli: hamuru buğday unundan, peyniri sütten yapılır. İnek sütü de, buğday gibi glüten içeren tahıllar da bebeklerde alerjik tepkiye yol açabilir¹³. Çocuğunuz pizzayla tanışmadan önce peyniri ve ekmek gibi buğdaylı bir yiyeceği ayrı ayrı ve sorunsuz denemiş olsun; alerjen olabilecek besinleri tek tek tanıtmak tepkiyi fark etmeyi kolaylaştırır¹³.

Üstlüklere de bakın. Tarife göre pizzada yumurta, ton balığı ya da hamsi, kabuklu deniz ürünleri, pesto gibi soslarda kuruyemiş, susam, soya ya da hardal bulunabilir; her biri ayrı bir alerjendir¹³. Hazır pizzada içindekiler listesini okuyun. İlk denemeyi gündüz ve çocuğunuz açken yapın, o gün başka yeni besin vermeyin; bir sonraki yeni besine geçmeden 3–5 gün bekleyin¹.

Tepki çoğunlukla birkaç dakika ile 2 saat içinde çıkar, ama inek sütünde 3 güne kadar gecikebilir¹³. Döküntü, kaşınan ve sulanan gözler, tek seferlik kusma, karın ağrısı ya da ishal görürseniz pizzaya ara verip doktorunuza danışın¹³. Birden fazla belirti birlikte görülür, kusma ya da ishal tekrarlarsa İlk Lokma acil yardım çağırmanızı önerir. Dudakta, dilde ya da boğazda şişme, nefes almakta zorlanma ya da yaygın kaşıntılı döküntü acil durumdur; beklemeyin, hemen 112'yi arayın¹⁴. Çocuğunuzda egzama ya da tanı konmuş bir besin alerjisi varsa önce doktorunuzla konuşun¹³.

Sık sorulanlar

Pizzada ebeveynlerin ilk sorusu ne zaman verilebileceği. Pizzayı ilk yaş gününden sonra, ara sıra verebilirsiniz; Sağlık Bakanlığı tuzu yüksek işlenmiş ürünlere ek gıda döneminde yer vermiyor¹.

Hazır pizzanın hamuru, peyniri ve üstündeki işlenmiş et çoğu zaman tuzludur; dondurulmuş pizza endüstriyel trans yağ da içerebilir⁵. Salamı ve sucuğu çocuğunuzun payından ayıklayın; ilk yıldan sonra da işlenmiş eti seyrek ve az verin⁶. Artan pizzayı 1–2 saat içinde buzdolabına kaldırdıysanız 2 gün içinde, yalnızca bir kez ve her yeri buharı tütene kadar ısıtarak verebilirsiniz⁷.

İpuçları

Pizzayı çocuğunuzla birlikte evde yapmak, sofraya sebze taşımanın kolay bir yolu. Ev yapımı pizzada tuzu ve üstlükleri siz seçersiniz; ailenin yemeğindeki tuzu azaltmak herkese iyi gelir⁴.

Pizzalı öğünü tabağın tamamı yapmayın. Yanına yaşına uygun kesilmiş sebze ya da meyve koyun; küçük çocuk da ailenin geri kalanı gibi çeşitli yiyecekler yemeli. Hazır pizza yediği bir günde diğer öğünlerdeki tuzlu yiyecekleri azaltın⁴.

Güvenli kesim de alışkanlıktır. Pizzayı her seferinde ılıtıp küçük lokmalara bölerseniz, ailede çocuğunuza yemek veren herkes aynı kurala uyar^7,9.