Siyah mercimek

Genel bakış

Siyah mercimek, küçük ve parlak siyah taneleriyle tanınır. Mercimeğin kabuk rengi türüne göre yeşil, kahverengi, gri, mor ya da siyah olabilir; siyah mercimek kabuğuyla satılan bu türlerden biridir⁵. Kırmızı ve sarı mercimeğin aksine pişince dağılmaz, tanesi şeklini korur. Bebeğe uygun kıvamı bu yüzden çatal ya da blenderla siz verirsiniz.

Bebeğinize protein getirir. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi mercimeği bebeğin tabağına girecek protein besinleri arasında sayıyor ve bu besinlerin demir ile çinko da içerdiğini belirtiyor¹⁴. ABD'nin hastalık kontrol merkezi de fasulye ve mercimeği bebekler için bitkisel demir kaynakları arasında anıyor. Bitkisel demir etteki kadar kolay emilmez; C vitamini içeren bir sebzeyle birlikte sunmak emilime yardım eder³.

Siyah mercimeğe 7. aydan itibaren başlayabilirsiniz. Sağlık Bakanlığı'nın ek gıda tablosu mercimek, nohut ve fasulye gibi baklagilleri 7. ve 8. aylarda sebze püresine ya da çorbaya ezerek eklemeyi, sonra doğal biçimiyle vermeyi öneriyor^1,13. Biz de bu takvimi izliyoruz. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi baklagilleri 6. ay civarından itibaren uygun sayıyor¹⁴; hangisini seçeceğinizi doktorunuza sorun.

Nasıl sunulur

Siyah mercimeği geniş bir tabağa yayın; taşları ve kırık taneleri ayıklayıp soğuk suda birkaç kez yıkayın. Islatmak şart değildir, ama bir gece önceden soğuk suda bekletip iyi pişirmek baklagillerin gaz yapıcı etkisini azaltır¹³. Islatma suyunu dökün ve mercimeği taze, bol suda pişirin. Kabuğu sağlam kaldığı için piştiğini gözle anlamak zordur: bir taneyi iki parmağınızın arasında bastırın, kolayca ezilmeli ve içi yumuşacık olmalı. İçi diri tane kalan mercimeği bebeğinize vermeyin.

Taneler pişince dağılmadığı için siyah mercimeği ilk yıl her zaman ezerek verin: önce blenderdan geçirilmiş bir püre, sonra çatalla ezilmiş, birbirine tutunan bir ezme^1,13. Pişirme suyunu dökmeyin, püreyi açmak için kullanın; Sağlık Bakanlığı'nın beslenme rehberi baklagillerin pişirme suyunun dökülmemesini öneriyor¹³.

Bebeğinizin yemeğine ve pişirme suyuna tuz, şeker ya da bulyon tablet eklemeyin². Tuz bebeği susatır ve böbreklerine zarar verebilir¹. Aile için mercimek yemeği pişiriyorsanız bebeğin payını tuzu atmadan önce ayırın. Ellerinizi yıkayın, sıcak yemeği soğutun ve vermeden önce ısısını kendiniz deneyin². Hangi yaşta nasıl sunacağınızı yaş bölümlerinde bulabilirsiniz.

Boğulma riski

Boğulma riski düşük. İyi pişmiş siyah mercimek yumuşaktır ve parmakla kolayca ezilir; çocuk sağlığı kaynaklarının boğulma açısından yüksek riskli saydığı besinler arasında yer almaz⁷. Riski düşük tutan şey kıvamdır. Tanesi küçük ve kabuğu sağlam olduğu için az pişmiş, kuru ve dağınık taneler bebeği öksürtebilir. Taneleri tamamen yumuşayana kadar pişirin, ilk yıl ezin ve sebze püresine karıştırıp birbirine tutunan bir kıvamda sunun¹. Yemeğe kattığınız sebze parçaları 1,3 cm'yi geçmesin⁷.

Bebeğiniz yerken dik otursun. Yemek sırasında onu bir an bile yalnız bırakmayın¹¹. Yürürken, oynarken ya da uzanmışken ağzında yemekle dolaşmasına izin vermeyin⁷. Araçta, oto koltuğunda ya da pusette de yiyecek vermeyin¹¹.

Ek gıdaya yeni başlayan bebek sık sık öğürür. Bu, çiğnemeyi ve yutmayı öğrenirken çıkan doğal bir reflekstir. Öğürme seslidir; gözler sulanabilir, dil öne itilebilir, bebek kusabilir⁶. Öğüren ya da öksüren bebeğinizin ağzına parmağınızla lokma aramayın; göremediğiniz bir parçayı parmakla aramak onu daha derine itebilir. Sesli öksürüyorsa öksürmesine fırsat verin ve yanından ayrılmayın¹².

Boğulma ise sessizdir⁶. Bebek nefes alamaz, ağlayamaz, ses çıkaramaz; rengi morarabilir⁷. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi bu durumu acil durum olarak tanımlar ve hemen acil yardım çağrılmasını önerir⁶. Ülkemizde acil yardım numarası 112'dir.

Alerjenler

Siyah mercimek en sık bilinen alerjenlerden değildir, ama mercimek, fasulye ve bezelyeyle birlikte alerjik tepkiye yol açabilen besinler arasında sayılıyor⁴. Akdeniz ülkelerinde çocuklarda baklagil alerjisinin en sık nedeni mercimektir; Türkiye'de de baklagil alerjisi olan çocuklarda en sık suçlanan besin mercimek olmuştur. Araştırmalarda siyah mercimeğe karşı duyarlılık da görülmüştür. Haşlamak mercimeğin alerji yapma özelliğini neredeyse hiç değiştirmez; seyrek de olsa pişerken çıkan buharı solumak bile duyarlı çocuklarda kurdeşen, şişme ya da astım alevlenmesine yol açabilir⁵.

Mercimeğe alerjisi olan çocukta nohut ve bezelyeye de tepki görülebilir, ama testte görülen ortak duyarlılık her zaman gerçek bir tepki anlamına gelmez. Bütün baklagilleri kendi başınıza kesmeyin; hangilerinin güvenle yenebileceğini doktorunuz belirler⁵.

İlk denemeyi sade tutun. Siyah mercimeği az miktarla, gündüz saatinde ve o gün tek yeni besin olarak verin; sonraki yeni besine geçmek için 3–5 gün bekleyin^1,2,4. Sorun çıkmazsa sofradan kaldırmayın; sorunsuz tanıtılan besinlerin olağan beslenmede kalması alerji riskini azaltmaya yardımcı olabilir⁴.

Döküntü, kaşıntılı ve sulanan gözler, tek seferlik kusma ya da ishal görürseniz mercimeğe ara verip doktorunuza danışın⁴. Birden fazla belirti birlikte görülür, kusma ya da ishal tekrarlarsa İlk Lokma acil yardım çağırmanızı önerir. Dudakta, dilde ya da boğazda şişme, nefes almakta zorlanma, vücuda yayılan kabarık ve kaşıntılı döküntü acil durumdur: hemen 112'yi arayın¹⁰. Bebeğiniz gevşer ya da her zamanki gibi tepki vermezse de aynısını yapın¹⁰. Egzama, bilinen bir besin alerjisi ya da ailede alerji, astım veya alerjik nezle öyküsü varsa önce doktorunuzla konuşun⁴.

Sık sorulanlar

Siyah mercimekte ebeveynlerin ilk sorusu, pişince dağılmayan bu tanenin bebeğe nasıl verileceği oluyor. Sağlık Bakanlığı'nın takvimi baklagilleri 7. aya koyuyor ve önce ezerek vermeyi öneriyor¹. Kuru baklagilleri ıslatıp iyi pişirmek gaz yapıcı etkiyi azaltır¹³.

Siyah mercimek, Hint mutfağındaki siyah maşla aynı şey değildir; ikisi ayrı baklagillerdir⁵. Mercimek lifli yapısı nedeniyle çocuklarda kabızlığa iyi gelen besinler arasında sayılıyor⁸.

İpuçları

Siyah mercimek mutfakta biraz sabır ister. Tanesi dağılmadığı için kıvamı siz kurarsınız: bebeğiniz büyüdükçe aynı tencereden önce pürüzsüz bir püre, sonra kaba bir ezme, bir yaşından sonra da yumuşak taneli bir pilav çıkar^1,13.

Biçim değişse de kurallar aynı kalır. Bebeğin payına tuz, şeker ve bulyon girmez; eller ve tezgâh temiz olur, yemek ısısı denenerek verilir². Mercimeği domates, brokoli ya da tatlı patates gibi C vitamini içeren sebzelerle pişirmek demirin emilimine yardım eder³.