Sumak

Genel bakış

Sumak, bir çalının olgunlaşınca kızaran meyvelerinden yapılan ekşi bir baharattır. Meyveler kurutulup ezilir ve koyu kırmızı-mor bir toza dönüşür; tadındaki ekşiliği meyvenin taşıdığı asitlerden alır³. Mutfağa çoğunlukla bu toz olarak girer, piyasada kurutulmuş bütün meyve olarak da satılır². Türk mutfağında soğan salatasının, kebabın ve çoban salatasının tanıdık ekşisidir. Bebeğinizin tabağında ise sumak bir yemek değil, bir tattır: yemeğe karışan küçük bir tutam.

Sumağa 7. aydan itibaren başlayabilirsiniz. Sağlık Bakanlığı'nın ek gıda tablosu 6. ayda başlanan ilk çorbaları tuzsuz ve baharatsız öneriyor; et de tabloya 7. ayda giriyor; yoğurt ise 6. aydan itibaren tabloda¹. Biz de ilk ayı sade geçirmenizi, sumağı 7. aydan itibaren bebeğinizin tanıdığı bir yemeğe bir tutam katarak denemenizi öneriyoruz.

Sumak tabağa besin değerinden çok renk ve ekşilik katar. Bu yüzden onu bir besin kaynağı olarak değil, bebeğinizi yeni bir tatla tanıştırmanın yolu olarak düşünün; yeni bir tada alışmak on ya da daha fazla deneme sürebilir¹¹.

Nasıl sunulur

Sumak alırken önce etikete bakın. Türk Gıda Kodeksi, öğütülmüş sumağa ağırlığının yüzde 6'sına kadar tuz katılmasına izin veriyor²; raftaki sumakların bir kısmı bu yüzden tuzludur. İlk yılda bebeğinizin yemeğine tuz eklenmez¹. İçindekiler listesinde yalnızca sumak yazanı seçin; tuz görüyorsanız o paketi bebeğinizin yemeğinde kullanmayın.

Bütün meyveyi değil, toz sumağı kullanın; küçük çocuklara tohum ve çekirdeklerin ezilmiş ya da öğütülmüş verilmesi öneriliyor⁸. Bütün sumak aldıysanız baharat öğütücüsünde iyice toz edin ve kalan iri parçaları ince bir süzgeçle ayıklayın.

Bir tutam sumağı bebeğinizin daha önce denediği yoğurda, ete ya da sebze püresine katıp iyice karıştırın; tabakta toz topağı kalmasın. Sumaklı bir aile yemeği hazırlıyorsanız bebeğinizin payını tuz eklemeden önce ayırın. Bulyon tablet ve hazır sos da tuz taşır, bebeğinizin yemeğine girmez¹¹. Hangi yaşta nasıl sunacağınızı yaş bölümlerinde bulabilirsiniz.

7 ay +

yoğurda karışık sumak

Bir tutam tuzsuz toz sumağı bebeğinizin daha önce denediği yoğurda ya da et püresine katın; Sağlık Bakanlığı yoğurdu 6. aydan, eti 7. aydan itibaren öneriyor¹. Yoğurdu henüz tanıtmadıysanız önce onu tek başına verin, sumağı sonra ekleyin; ilk denemede sumak o günün tek yeni besini olsun¹. Tozu iyice karıştırın, üstüne serpmeyin. Yemeği kaşıkla sunun ya da bebeğiniz kendisi kaşıklasın.

12 ay +

Bu bölüm İlk Lokma uygulamasında Premium üyelere açık.

• App Store'dan indirin
• Google Play'den indirin

Boğulma riski

Toz sumağın boğulma riskini düşük sayıyoruz. Yemeğe iyice karışmış toz baharat tek başına bir lokma oluşturmaz; riski taşıyan, baharatın katıldığı yemeğin kendisidir, onun kıvamına ve kesimine dikkat edin. Kurutulmuş bütün sumak meyvesini ve öğütücüden çıkan iri parçaları bebeğinize vermeyin; tohum ve çekirdekler küçük çocuklara ezilmiş ya da öğütülmüş verilir⁸. Kuru toz baharatı kaşıkla tek başına bebeğinizin ağzına da koymayın.

Bebeğiniz yerken mama sandalyesinde dik otursun; dik oturmak düzgün yutmasına yardım eder¹¹. Yürürken, koşarken ya da yatarken ağzında yiyecek olmasın; araçta, oto koltuğunda ya da pusette yiyecek vermeyin. Yemek sırasında onu bir an bile yalnız bırakmayın⁸.

Ek gıdaya yeni başlayan bebek sık sık öğürür. Öğürme seslidir; gözleri sulanabilir, dilini öne itebilir, öğürüp biraz kusabilir⁹. Öğüren ya da öksüren bebeğin ağzına parmağınızla lokma aramayın; göremediğiniz bir parçayı parmakla aramak onu daha derine itebilir. Sesli öksürüyorsa öksürmesine fırsat verin ve yanından ayrılmayın¹⁰.

Boğulma ise sessizdir. Bebek düzgün nefes alamaz; yüzü, dudaklarının içi, diş etleri ya da tırnakları morarabilir⁹. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi bu durumu acil durum olarak tanımlar ve hemen acil yardım çağrılmasını önerir¹⁰. Ülkemizde acil yardım numarası 112'dir.

Alerjenler

Sumak yaygın alerjenlerden değil; İlk Lokma'da da alerjen olarak işaretli değil. İngiltere'nin ulusal sağlık servisinin alerjik tepkiye yol açabilen besinler listesinde yer almıyor⁶. Yine de dikkat edilecek bir yanı var: sumak, kaju, antep fıstığı ve mangoyla aynı bitki ailesindendir. Kaju alerjisi olan çocuklarda antep fıstığına çapraz tepki iyi biliniyor; sumak yedikten sonra ağır alerjik tepki geçiren hastalar da bildirilmiş^4,5. Sumağı inceleyen bir derleme de kaju ailesinden besinlere alerjisi olanların sumağı temkinle kullanmasını öneriyor³. Bebeğinizde bu besinlerden birine alerji, egzama ya da tanı konmuş başka bir besin alerjisi varsa sumağı tanıtmadan önce doktorunuzla konuşun⁶.

Sumağı ilk kez gündüz, bebeğiniz açken ve o gün tek yeni besin olarak verin; sonraki yeni besin için 3–5 gün bekleyin¹. Baharatın havaya karışan tozu solunarak da tepkiye yol açabilir; bazı baharat etkileri de alerji olmadığı hâlde alerjiyi andırabilir⁵. Sumağı bebeğinizin yüzüne yakın serpmeyin.

Kaşıntılı kırmızı bir döküntü, kaşınan ve sulanan gözler, tek seferlik kusma ya da ishal görürseniz sumağa ara verip doktorunuza danışın⁶. Birden fazla belirti birlikte görülür, kusma ya da ishal tekrarlar ya da kurdeşen vücuda yayılırsa İlk Lokma acil yardım çağırmanızı önerir. Dudakları, dili ya da boğazı aniden şişerse, nefes almakta zorlanırsa, hırıltılı solursa ya da gevşeyip her zamanki gibi tepki vermezse beklemeyin, hemen 112'yi arayın⁷.

Sık sorulanlar

Sumakla ilgili soruların çoğu üç konuda toplanıyor: kaju ya da antep fıstığı alerjisiyle ilişkisi, marketteki sumakta tuz olup olmadığı ve adı yüzünden akla gelen zehirli sumak. Sert kabuklu yemiş alerjisi olan bebekte önce doktorunuza danışın⁴; içindekiler listesinde tuz yazan sumağı ilk yılda kullanmayın^2,1; mutfakta kullanılan kırmızı meyveli sumak, zehirli sumak olarak bilinen bitkiyle aynı değildir³.

Sumaklı hazır karışımlar ve bebeğin ekşi tadı yadırgaması da merak ediliyor.

İpuçları

Sumak, bebeğinizin tabağına ekşi bir tat ve canlı bir renk katar. Bir tutam, alıştığı yoğurdu ya da et püresini aile sofrasının tadına yaklaştırır. Onu tek başına denemek yerine zaten sevdiği bir yemeğe katın; tanıdık tat yeni ekşiliği yumuşatır.

İlk kaşıkta yüzünü buruşturursa ısrar etmeyin, birkaç gün sonra yeniden deneyin; yeni bir tada alışmak on ya da daha fazla deneme sürebilir¹¹. Sumaklı yemeği ailece aynı sofrada yiyin, çocuğunuz sizin de aynı yemeği yediğinizi görsün¹¹.