Tarhun

Genel bakış

Tarhun, uzun, ince ve parlak yeşil yaprakları olan, tatlımsı kokulu bir ot. Kokusu çoğu kişiye anasonu ya da meyan kökünü hatırlatır. Papatyagiller ailesindendir ve pelin otuyla aynı cinsten, Artemisia cinsinden gelir². Taze yaprağı et, tavuk, balık, pilav ve soslara katılır; kurutulmuş yaprağı baharat olarak kullanılır². Bebeğinizin tabağında tarhun bir yemek değil, tanıdık bir yemeğe karışan bir tutam yeşilliktir.

Taze tarhuna 6. aydan itibaren başlayabilirsiniz; Sağlık Bakanlığı'nın ek gıda tablosu yoğurda ve sebze püresine bu aydan itibaren yer veriyor¹. İnce kıyılmış taze yaprağı bu yemeklerden birinin içinde tanıtın. Kuru tarhun ise kuru bir baharat gibi kullanılır. Bakanlık 6. aydaki ilk çorbaları tuzsuz ve baharatsız tarif ettiği için¹ kurusuna 7. aydan bir tutamla geçmenizi öneriyoruz.

Tarhunun kokusunu veren uçucu yağın ana bileşeni estragol adlı doğal bir maddedir². Avrupa İlaç Ajansı, küçük çocukların estragole maruz kalmasının en aza indirilmesini öneriyor; estragol içeren ot ve baharatların mutfaktaki ara sıra kullanımının ötesine geçilmemesi yönündeki uyarıları da aktarıyor³. Bu yüzden tarhunu yemeğin içinde, bir tutam olarak verin; çayını ve yağını vermeyin.

Nasıl sunulur

Koyu yeşil, diri ve lekesiz yapraklı tarhun seçin; sararmış, kararmış ya da pörsümüş yaprakları ayıklayın. Tarhuna dokunmadan önce ellerinizi sabunla yıkayın. Dalları akan suyun altında parmaklarınızla hafifçe ovarak durulayın; sabun ya da sebze yıkama ürünü gerekmez. Ardından temiz bir bezle ya da kâğıt havluyla kurulayın; bu, yaprakta kalmış olabilecek mikropları biraz daha azaltır¹⁵.

Dalı ucundan tutup yaprakları aşağı doğru sıyırın; sert, odunsu sapı kullanmayın. Yaprakları bir araya toplayıp keskin bir bıçakla olabildiğince ince kıyın. Yapraklar çiğnemesi zor parçalardır ve küçük bir çocuğun soluk yolunu tümüyle kapatabilir; bu yüzden ince kıyılarak verilmeleri öneriliyor⁶. Kıyılmış tarhunu yoğurda, ezilmiş patatese ya da sebze püresine karıştırın. Kuru tarhunu avucunuzda parmaklarınızla toz gibi ufalayın ve sert sap parçalarını ayıklayın.

Bebeğinizin payına tuz ve şeker eklemeyin¹. Bulyon tableti de katmayın; çoğu zaman tuzludur¹⁶. Tarhunlu bir aile yemeği pişiriyorsanız bebeğinizin payını tuz atmadan önce ayırın. Hangi yaşta nasıl keseceğinizi yaş bölümlerinde bulabilirsiniz.

Boğulma riski

İnce kıyılıp yumuşak bir yemeğe karıştırılan tarhunun boğulma riskini düşük sayıyoruz. Riski taşıyan bütün ya da iri yaprak ve odunsu saptır: yaprak gibi ince parçaları çiğnemek zordur ve küçük bir çocuğun soluk yolunu tümüyle kapatabilir⁶. Tarhunu bu yüzden her yaşta ince kıyıp yemeğe karıştırın; bütün yaprağı, dalı ya da sapı tabağa koymayın, bebeğinizin eline de vermeyin⁷.

Bebeğiniz yemeğini dik oturarak yesin¹³; yürürken, oynarken ya da uzanmışken ağzında yiyecek olmasın⁸. Araçta, oto koltuğunda ya da pusette yiyecek vermeyin⁷. Yemek sırasında onu bir an bile yalnız bırakmayın⁷.

Ek gıdaya yeni başlayan bebek sık öğürür. Öğürme seslidir ve doğal bir reflekstir; gözleri sulanabilir, dilini öne itebilir, öğürüp biraz kusabilir⁹. Dile ya da damağa yapışan küçük bir yaprak parçası da onu öğürtebilir. Öğüren ya da öksüren bebeğin ağzına parmağınızla lokma aramayın; göremediğiniz bir parçayı parmakla aramak onu daha derine itebilir. Sesli öksürüyorsa öksürmeye devam etmesine fırsat verin ve yanından ayrılmayın¹⁰.

Boğulma ise sessizdir. Bebek konuşamaz, ağlayamaz, ses çıkaramaz; rengi morarabilir^8,9. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi bu durumu acil durum olarak tanımlar ve hemen acil yardım çağrılmasını önerir¹⁰. Ülkemizde acil yardım numarası 112'dir.

Alerjenler

Tarhun yaygın alerjenlerden değil; İlk Lokma'da da alerjen olarak işaretli değil. İngiltere'nin ulusal sağlık servisinin alerjik tepkiye yol açabilen besinler listesinde yer almıyor¹¹. Ot ve baharat alerjisinin çocuklardaki gerçek sıklığı bilinmiyor. Polen alerjisi olan, özellikle pelin otu polenine duyarlı çocuklarda kereviz, maydanoz ve kişniş gibi bazı ot ve baharatlara çapraz tepki daha sık görülüyor⁴. Tarhun da pelin otuyla aynı cinstendir. Papatyagiller ailesinin polenleri alerjik nezleye yol açabiliyor ve polen alerjisi olan kişilerde papatya çayı gibi bu aileden bitkilerle tepkiler bildirilmiş⁵. Bebeğinizde polen alerjisi ya da papatyaya karşı bir tepki varsa tarhunu tanıtmadan önce doktorunuza danışın.

Tarhunu ilk kez gündüz, bebeğiniz açken ve o günün tek yeni besini olarak verin; sonraki yeni besin için 3–5 gün bekleyin¹. Hazır kuru ot karışımlarını seçmeyin: baharat gibi genel adlar bir alerjeni gizleyebilir, tek bileşenli ürün daha güvenlidir⁴.

Kaşıntılı kızarık bir döküntü, kızarık ve sulanan gözler, tek seferlik kusma ya da ishal görürseniz tarhuna ara verip doktorunuza danışın¹¹. Birden fazla belirti birlikte görülür, kusma ya da ishal tekrarlar ya da kurdeşen vücuda yayılırsa İlk Lokma acil yardım çağırmanızı önerir. Dudakları, dili ya da boğazı şişerse, nefes almakta zorlanırsa, hırıltılı solursa ya da gevşeyip her zamanki gibi tepki vermezse beklemeyin, hemen 112'yi arayın¹². Egzaması ya da tanı konmuş bir besin alerjisi olan bebekte yeni besinlere başlamadan önce doktorunuzla konuşun¹¹.

Sık sorulanlar

Tarhunla ilgili sorular çoğunlukla tarhun çayı ve yağı, estragol, tarhunlu gazoz, kuru tarhun ve turşu üzerine. Tarhunu bebeğinize ince kıyılmış olarak, yemeğin içinde ve bir tutam verin⁶; kurusuna 7. aydan geçin¹. Çayını ve yağını vermeyin, çünkü küçük çocukların estragole maruz kalmasının en aza indirilmesi öneriliyor³. Tarhunlu gazoz gibi gazlı ve şekerli içecekler de bebekler için uygun değil¹⁴.

İpuçları

Tarhunun kokusu güçlüdür; bebeğinizin yemeğinde küçük bir tutamı yeter. Mutfakta en çok tavuk, balık, pirinç ve soslarla buluşur²; bebeğinizin sevdiği tavuklu bir püre ya da sade pilav, bu yeni tadı tanıtmak için iyi bir başlangıç. Yeni bir tada alışmak on ya da daha fazla deneme sürebilir¹³. İlk denemede yüzünü buruşturursa zorlamayın, birkaç gün sonra yeniden sunun.

Olabildiğince sofrada birlikte yiyin; aileyle birlikte yemek iyi beslenme alışkanlıklarını destekler¹³.