Lahana turşusu

Genel bakış

Lahana turşusu, tuzla mayalandırılmış, yani fermente edilmiş lahanadır. Mayalanma, istenen mikroorganizmaların kontrollü biçimde çoğalıp besinin bileşenlerini dönüştürmesidir². Evde salamurada hazırlanır, hazır olarak da satılır. Lahana, brokoli ve karnabaharla aynı aileden, turpgillerdendir².

Lahana turşusuna 12. aydan itibaren başlayabilirsiniz. Sağlık Bakanlığı yüksek tuz içerdikleri için salamura besinlere ek gıda döneminde yer vermiyor ve tuzun bebeği susatıp böbreklere zarar verebileceğini belirtiyor¹. Türkiye Beslenme Rehberi de evde hazırlanan turşunun tuzunun fazla olduğunu hatırlatıyor ve turşuyu sınırlı tüketilecek yiyecekler arasında sayıyor².

Biz de lahana turşusunu ilk yaş gününden sonraya bırakıyoruz. 12. aydan sonra da her gün yenen bir yiyecek değil; yıkanıp suda bekletilmiş, ince kıyılmış ve ara sıra verilen küçük bir tattır^2,3.

Nasıl sunulur

Lahana turşusu alırken sade olanı seçin; acı biberli, bol sarımsaklı ya da baharatlı turşuyu çocuğunuzun tabağına koymayın. Hazır üründe etiketteki tuz bilgisine bakın ve tuzu daha düşük olanı alın^2,3.

Vermeden önce tuzunu azaltın. Türkiye Beslenme Rehberi salamura ürünlerin tuzunu azaltmak için suda yıkamayı ve suda bekletmeyi öneriyor². Lahanayı süzgece alıp akan suyun altında yıkayın, temiz suda bekletin ve suyunu arada değiştirin. Bu yol tuzu yalnızca azaltır; lahana turşusu yine tuzlu bir yiyecek olarak kalır³. Turşu suyunu içecek olarak vermeyin, yemeğe de katmayın; suyu salamuranın kendisidir¹. Yemeğe ayrıca tuz eklemeyin⁴.

Kalın damarları ve sert sap parçalarını ayıklayın, yaprakları ince kıyın; ince yaprağın çiğnenmesi zordur⁷.

Ev turşusunda kavanozun kapağı kabarmışsa, kavanoz sızdırıyorsa, açarken köpüklü sıvı fışkırıyorsa ya da lahana küflü, rengi bozuk ve kötü kokuluysa tadına bakmadan atın⁶. Açtığınız kavanozu buzdolabında saklayın⁵.

Hangi yaşta nasıl keseceğinizi yaş bölümlerinde bulabilirsiniz.

Boğulma riski

Lahana turşusunun boğulma riskini orta düzeyde sayıyoruz. Mayalanmış lahana pişirilmemiştir; yaprakları gevrek, lifli ve kaygan kalabilir, uzun şeritler hâlinde de satılır. Lahana gibi yapraklı besinlerin çiğnenmesi zordur ve küçük bir çocuğun soluk yolunu tümüyle kapatabilir; yaprakları ince kıymak riski azaltır⁷. Amerikan Pediatri Akademisi çiğ sebze parçalarını 4 yaşına, gelişime göre daha sonrasına kadar küçük çocuklardan uzak tutulacak yiyecekler arasında sayıyor; parçaların en büyük kenarı 1,3 cm'yi geçmesin⁸.

Çocuğunuz mama sandalyesinde ya da masada otururken yesin; yürürken, koşarken, oynarken ya da uzanmışken ağzında yiyecek olmasın⁸. Yemek sırasında onu bir an bile yalnız bırakmayın⁷. Araçta, oto koltuğunda ya da pusette yiyecek vermeyin⁷.

Yeni dokulara alışan çocuk öğürebilir. Öğürme seslidir; gözleri sulanabilir, dilini öne itebilir, kusabilir⁹. Öğüren ya da öksüren çocuğun ağzına parmağınızla lokma aramayın; göremediğiniz bir parçayı parmakla aramak onu daha derine itebilir. Sesli öksürüyorsa öksürmesine fırsat verin ve yanından ayrılmayın¹⁰. Boğulma ise sessizdir: çocuk düzgün nefes alamaz, dudaklarının içi, diş etleri ya da tırnakları morarabilir^9,10. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi bu durumu acil durum olarak tanımlar ve hemen acil yardım çağrılmasını önerir¹⁰. Ülkemizde acil yardım numarası 112'dir.

Alerjenler

Lahana turşusu yaygın alerjenlerden değil; İlk Lokma'da da alerjen olarak işaretli değil. Yine de turşu bir karışımdır: lahananın yanında sarımsak, baharat ya da sirke de bulunabilir. Lahana turşusunu o gün tek yeni besin olarak, gündüz verin; bir sonraki yeni besine geçmeden önce 3–5 gün bekleyin¹.

Hardal alerjisi olan kişilerde, hardalla aynı bitki ailesinden başka besinlere de duyarlılık ve aralarında çapraz tepki gösterilmiş¹³. Lahana da bu aileden, turpgillerdendir². Çocuğunuzda hardala ya da bu ailedeki bir sebzeye alerji tanısı varsa lahana turşusuna başlamadan önce doktorunuza sorun. Sirkede koruyucu olarak sülfit bulunabilir; sülfit, astımı olan kişilerde hırıltı, göğüste sıkışma ve öksürüğe yol açabilir. Etikette sülfit sözcüğünü ya da E220–E228 arasındaki katkı kodlarını arayın¹⁴. Egzama ya da tanı konmuş bir besin alerjisi varsa yeni besinlere başlamadan önce doktorunuzla konuşun¹¹.

Kızarık, kaşıntılı bir döküntü, kaşınan ve sulanan gözler, karın ağrısı ya da tek seferlik ishal görürseniz lahana turşusuna ara verip doktorunuza danışın¹¹. Birden fazla belirti birlikte görülür, kusma ya da ishal tekrarlarsa İlk Lokma acil yardım çağırmanızı önerir. Dudakta, yüzde, dilde ya da boğazda şişme, nefes almakta zorlanma, hırıltılı soluma ya da şişkin, kabarık bir döküntü acil durumdur; beklemeyin, hemen 112'yi arayın¹².

Sık sorulanlar

Lahana turşusunda ebeveynlerin ilk sorusu ne zaman başlanacağı. Lahana turşusunu ilk yaş gününden sonra, yıkanıp suda bekletilmiş ve ince kıyılmış olarak, az miktarda verebilirsiniz. Sağlık Bakanlığı salamura besinlere ek gıda döneminde yer vermiyor¹.

Isıl işlem görmüş ya da pastörize edilmiş fermente sebzelerde canlı mikroorganizma kalmaz²; ev turşusunda ise bozulma belirtilerini tanımak güvenliğin bir parçası⁶.

İpuçları

Lahana turşusunu çocuğunuzun tabağına öğünün ana yiyeceği olarak değil, küçük bir tat olarak koyun. Türkiye Beslenme Rehberi turşu ve salamura gibi tuzlu yiyeceklerin tüketiminin azaltılmasını öneriyor². Yıkanmış, ince kıyılmış lahana turşusunu bulgur pilavına, haşlanmış patatese ya da sebze yemeğine katmak ekşi tadı yemeğe dağıtır; o yemeğe ayrıca tuz eklemeyin⁴.

Çocuğunuz ekşi tadı sevmezse ısrar etmeyin; lahana turşusu alıştırılması gereken bir yiyecek değildir. Lahananın kendisini tuzsuz pişmiş yemeklerde sunmaya devam edebilirsiniz⁴.