Mercanköşk

Genel bakış

Mercanköşk, küçük, oval, kadifemsi gri-yeşil yapraklı, tatlımsı ve yumuşak kokulu bir ot. Kekik, nane, fesleğen ve adaçayıyla aynı bitki ailesindendir; oreganoyla ise aynı cinsten, Origanum cinsinden gelir². Taze dalı ya da kurutulmuş yaprağı etli yemeklere, sebzelere ve çorbalara katılır. Bebeğinizin tabağında mercanköşk bir yemek değil, tanıdık bir yemeğe karışan bir tutam yeşilliktir.

Taze mercanköşke 6. aydan itibaren başlayabilirsiniz; Sağlık Bakanlığı'nın ek gıda tablosu yoğurda ve sebze püresine bu aydan itibaren yer veriyor¹. İnce kıyılmış taze yaprağı bu yemeklerden birinin içinde tanıtın. Kurutulmuş mercanköşk ise kuru bir baharat gibi kullanılır. Bakanlık 6. aydaki ilk çorbaları tuzsuz ve baharatsız tarif ettiği için¹ kurusuna 7. aydan bir tutamla geçmenizi öneriyoruz.

Mercanköşkle tanışmanın yolu yemektir. Mercanköşk çayı bu yolun parçası değil: Avrupa İlaç Ajansı mercanköşk çayının 18 yaşından küçüklerde kullanımını önermiyor⁴.

Nasıl sunulur

Taze mercanköşk alıyorsanız diri, kokulu, kararmamış dalları seçin. Ellerinizi sabunla yıkayın, dalları akan suyun altında parmaklarınızla hafifçe ovarak durulayın; sabun ya da özel yıkama ürünü gerekmez. Ardından temiz bir bezle ya da kâğıt havluyla kurulayın; kurulamak yapraktaki mikropları biraz daha azaltır¹⁴.

Yaprakları saptan ayırın. Dal ve sert sap tabağa girmez; ince, yumuşak görünen sapı da kullanmayın. Yaprakları keskin bir bıçakla olabildiğince ince kıyın. Yapraklar çiğnemesi zor parçalardır ve küçük bir çocuğun soluk yolunu tümüyle kapatabilir; yeşil yaprakları ince kıyarak vermek bu yüzden öneriliyor^5,6. Kuru mercanköşkü avucunuzda parmaklarınızla toz gibi ufalayın ve içinden çıkan sert sap parçalarını ayıklayın.

Kıyılmış mercanköşkü yoğurda, ezilmiş patatese ya da sebze püresine karıştırın. Pişen yemeğe katacaksanız son dakikalarda ekleyin; uzun pişince kokusu kaçar. Bebeğinizin payına tuz ve şeker eklemeyin¹; bulyon tableti de kullanmayın¹². Aile yemeğine mercanköşk katıyorsanız bebeğinizin payını tuz eklemeden önce ayırın, yemeğe aroma için attığınız bütün dalı servisten önce çıkarın. Hangi yaşta nasıl keseceğinizi yaş bölümlerinde bulabilirsiniz.

Boğulma riski

İnce kıyılıp ya da toz gibi ufalanıp yumuşak bir yemeğe karıştırılmış mercanköşkün boğulma riskini düşük sayıyoruz. Riski yaratan bütün yaprak, dal ve kuru otun içinden çıkan sert sap parçalarıdır. Yapraklar çiğnemesi zor parçalardır ve küçük bir çocuğun soluk yolunu tümüyle kapatabilir⁵. Bu yüzden yaprakları her zaman ince kıyın, sapları ayıklayın ve yemeğe aroma için kattığınız dalı tabağa koymayın⁶.

Bebeğiniz yerken dik otursun; yürürken, oynarken ya da uzanmışken ağzında yiyecek olmasın⁷. Araçta, oto koltuğunda ya da pusette de yiyecek vermeyin⁶. Yemek sırasında onu bir an bile yalnız bırakmayın⁶.

Ek gıdaya yeni başlayan bebek sık sık öğürür. Öğürme seslidir; gözleri sulanabilir, dilini öne itebilir, öğürüp biraz kusabilir⁸. Öğüren ya da öksüren bebeğin ağzına parmağınızla lokma aramayın; göremediğiniz bir parçayı parmakla aramak onu daha derine itebilir. Sesli öksürüyorsa öksürmesine fırsat verin ve yanından ayrılmayın⁹.

Boğulma ise sessizdir. Bebek nefes alamaz, ağlayamaz, ses çıkaramaz; teni morarabilir^7,8. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi bu durumu acil durum olarak tanımlar ve hemen acil yardım çağrılmasını önerir⁹. Ülkemizde acil yardım numarası 112'dir.

Alerjenler

Mercanköşk yaygın alerjenlerden değil; İlk Lokma'da da alerjen olarak işaretli değil. İngiltere'nin ulusal sağlık servisinin alerjik tepkiye yol açabilen besinler listesinde yer almıyor¹⁰. Yine de ot ve baharat alerjileri seyrek olsa da çocuklarda bildiriliyor³. Mercanköşk; kekik, nane, fesleğen ve adaçayıyla aynı ailedendir. Kekik ve oregano yedikten sonra tüm vücudu etkileyen tepkiler geçiren bir hastada aynı ailenin başka otlarına da duyarlılık bulunmuş². Avrupa İlaç Ajansı da bu aileden bir bitkiye aşırı duyarlılığı olanlarda mercanköşk ürünlerini uygun görmüyor⁴. Bebeğiniz bu otlardan birine tepki verdiyse mercanköşkü tanıtmadan önce doktorunuza danışın.

Mercanköşkü ilk kez gündüz, bebeğiniz açken ve o gün tek yeni besin olarak verin; sonraki yeni besin için 3–5 gün bekleyin¹. Hazır baharat karışımlarında baharat gibi genel adlar bir alerjeni gizleyebilir; tek bileşenli ürün seçin³.

Kaşıntılı kızarık döküntü, kızarık ve sulanan gözler, tek seferlik kusma ya da ishal görürseniz mercanköşke ara verip doktorunuza danışın¹⁰. Birden fazla belirti birlikte görülür, kusma ya da ishal tekrarlar ya da kurdeşen vücuda yayılırsa İlk Lokma acil yardım çağırmanızı önerir. Dudakları, dili ya da boğazı şişerse, nefes almakta zorlanırsa, hırıltılı solursa ya da gevşeyip her zamanki gibi tepki vermezse beklemeyin, hemen 112'yi arayın¹¹. Bebeğinizde egzama ya da bilinen bir besin alerjisi varsa yeni besinlere başlamadan önce doktorunuzla konuşun¹⁰.

Sık sorulanlar

Mercanköşkle ilgili soruların çoğu yaprağın kendisinden çok onunla yapılanlarla ilgili: mercanköşk çayı, mercanköşklü merhemler ve hazır baharat karışımları. Mercanköşkü bebeğinize yalnızca yemeğin içinde, ince kıyılmış ya da ufalanmış olarak verin. Avrupa İlaç Ajansı mercanköşk çayını 18 yaşından küçüklere, burun çevresine sürülen merhemini de 1 yaşından küçüklere önermiyor⁴. Bitki içecekleri bebekler için zaten önerilmiyor¹³.

Taze ile kuru mercanköşk arasındaki fark ve çiğ verilip verilemeyeceği de merak ediliyor.

İpuçları

Mercanköşkün kokusu kekikten daha yumuşak ve tatlımsıdır; bebeğinizin tabağına yine de bir tutamı yeter. Onu tek başına denemek yerine zaten sevdiği bir püreye katın; tanıdık tat yeni kokuyu yumuşatır. İlk kaşıkta yüzünü buruşturursa ısrar etmeyin, birkaç gün sonra yeniden deneyin; yeni bir tada alışmak on ya da daha fazla deneme sürebilir¹².

Taze mercanköşkü her seferinde yıkayıp kuruladıktan sonra kıyın¹⁴, kuru olanı da kullanacağınız anda ufalayın. Mercanköşklü yemeği ailece aynı sofrada yiyin; birlikte yemek iyi beslenme alışkanlıklarını destekler¹².