Roka

Genel bakış

Roka, ince saplı, dişli kenarlı yaprakları olan, keskin ve biberimsi tatlı bir yeşillik. Türk sofrasında çoğunlukla çiğ salata olarak, balığın ya da etin yanında yenir. Turpgiller (Brassicaceae) ailesindendir. Yapraktaki acımsı, yakıcı tat glukozinolat adı verilen doğal bileşiklerden gelir; tat, bu bileşikler arttıkça keskinleşir¹³.

Rokaya 6. aydan itibaren başlayabilirsiniz; Sağlık Bakanlığı'nın ek gıda tablosu sebze püresini bu aydan itibaren öneriyor¹. İlk yıl rokayı çiğ yaprak olarak değil, pişirip ince kıyarak bir püreye ya da yumuşak bir yemeğe karıştırarak verin. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi de ilk haftalardan itibaren tatlı olmayan sebzelere yer vermeyi öneriyor².

Roka nitratı yüksek yapraklılardandır¹⁰. Bu yüzden onu bebeğinizin tabağına az miktarda, başka sebzelerle dönüşümlü koyun.

Nasıl sunulur

Yaprakları canlı yeşil, diri roka seçin; sararmış, solmuş ya da sümükleşmiş yaprakları ayıklayın. Roka toprak tutar. Ellerinizi sabunla yıkayın, yaprakları akan suyun altında hafifçe ovarak iyice durulayın; sabun ya da özel yıkama ürünü gerekmez. Sonra temiz bir bezle kurulayın⁹.

İlk yıl için kalın sapları ayıklayın. Nitrat bitkinin su taşıyan kısımlarında, yani sapta ve yaprak damarlarında birikir; sapları çıkarmak nitratı azaltır¹⁰. Yaprakları az suda ya da buharda yumuşayana kadar pişirin; roka birkaç dakikada söner. Sonra keskin bir bıçakla ince kıyın ya da püreye ezin³. İlk yıl bebeğinize çiğ roka vermeyin. Pişirme suyuna da yemeğe de tuz ya da şeker eklemeyin^1,2; aile için rokalı bir yemek yapıyorsanız bebeğinizin payını tuzu atmadan önce ayırın.

Rokayı her seferinde taze pişirin. Pişmiş yapraklı sebzeyi oda sıcaklığında uzun süre bekletmek nitratın nitrite dönüşmesine yol açabilir¹¹. Artanı hemen soğutup buzdolabına kaldırın ve en çok 24 saat içinde, yeniden ısıtmadan kullanın. Almanya'nın risk değerlendirme kurumu bir kez pişmiş ıspanağın yeniden ısıtılmamasını öneriyor¹⁰; roka da nitratı yüksek bir yapraklı, biz onda da aynı kuralı uyguluyoruz. Dondurduysanız buzdolabında çözdürüp 24 saat içinde kullanın¹². Hangi yaşta nasıl keseceğinizi yaş bölümlerinde bulabilirsiniz.

6 ay +

püreye kıyılmış roka

İlk denemede rokayı tek başına değil, bebeğinizin daha önce denediği bir sebze püresinin içinde verin. Yalnızca yaprakları kullanın, yumuşayana kadar pişirin ve ince kıyın ya da ezin³; sonra patates ya da kabak püresine bir tutam karıştırın. Tabakta bütün yaprak ya da sap kalmasın. İlk denemede rokayı o günün tek yeni besini yapın¹ ve miktarı az tutun; roka nitratı yüksek bir yapraklıdır¹⁰.

9 ay +

12 ay +

Bu bölüm İlk Lokma uygulamasında Premium üyelere açık.

• App Store'dan indirin
• Google Play'den indirin

Boğulma riski

Rokanın boğulma riskini orta düzeyde sayıyoruz. Sorun sertlik değil, yaprağın biçimi: ince yaprak ağızda dağılmadan tek parça kalabilir, damağa yapışabilir. Çocuk sağlığı kaynakları çiğ salata yapraklarını boğulma riski taşıyan besinler arasında sayıyor ve onları ince kıymayı öneriyor³. Kalın sapı ilk yıl kullanmayın. Bebeğiniz küçük parçaları parmaklarıyla almaya başlayınca hiçbir parçanın en büyük kenarı 1,3 cm'yi geçmesin⁴. Damağa yapışan bir yaprak parçası öğürtebilir; 6. aydan itibaren öğünlerde bardaktan birkaç yudum su sunabilirsiniz¹⁴.

Bebeğiniz yerken mama sandalyesinde dik otursun. Yemek sırasında onu bir an bile yalnız bırakmayın³. Yürürken, oynarken ya da uzanmışken ağzında yiyecek olmasın⁴; araçta, oto koltuğunda ya da pusette de yiyecek vermeyin³.

Ek gıdaya yeni başlayan bebek sık sık öğürür. Öğürme, çiğnemeyi ve yutmayı öğrenirken görülen doğal bir reflekstir ve seslidir; gözleri sulanabilir, dilini öne itebilir, biraz kusabilir⁵. Öğüren ya da öksüren bebeğin ağzına parmağınızla lokma aramayın; göremediğiniz bir parçayı parmakla aramak onu daha derine itebilir. Sesli öksürüyorsa öksürmesine fırsat verin ve yanından ayrılmayın⁶.

Boğulma ise sessizdir. Bebek nefes alamaz, ağlayamaz, ses çıkaramaz; teni morarabilir^4,5. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi bu durumu acil durum olarak tanımlar ve hemen acil yardım çağrılmasını önerir⁵. Ülkemizde acil yardım numarası 112'dir.

Alerjenler

Roka yaygın alerjenlerden değil; İlk Lokma'da da alerjen olarak işaretli değil. İngiltere'nin ulusal sağlık servisinin alerjik tepkiye yol açabilen besinler listesinde yumurta, inek sütü, yer fıstığı, balık, susam, kereviz ve hardal gibi besinler var; roka bu listede yer almıyor⁷.

Hardal alerjisi olan kişilerde, hardalla aynı bitki ailesinden başka besinlere de duyarlılık ve aralarında çapraz tepki gösterilmiş¹⁵. Roka da bu aileden, turpgillerdendir. Bebeğinizde hardala ya da brokoli, lahana gibi bu ailedeki bir sebzeye alerji tanısı varsa rokaya başlamadan önce doktorunuza sorun.

Yine de her yeni besin gibi ilk denemeyi sade tutun. Rokayı gündüz, bebeğiniz açken, o gün tek yeni besin olarak verin; bir sonraki yeni besin için 3–5 gün bekleyin¹. Rokalı hazır sos ya da pestoda peynir, kuruyemiş ya da tohum bulunabilir⁷; bunları içindekilere bakmadan bebeğinize vermeyin.

Kaşıntılı kızarık bir döküntü, kızarık ve sulanan gözler, tek seferlik kusma ya da ishal görürseniz rokaya ara verip doktorunuza danışın⁷. Birden fazla belirti birlikte görülür, kusma ya da ishal tekrarlar ya da kurdeşen vücuda yayılırsa İlk Lokma acil yardım çağırmanızı önerir. Dudakları, dili ya da yüzü şişerse, nefes almakta zorlanırsa, hırıltılı solursa ya da gevşeyip her zamanki gibi tepki vermezse beklemeyin, hemen 112'yi arayın⁸. Bebeğinizde egzama ya da tanı konmuş bir besin alerjisi varsa yeni besinlere başlamadan önce doktorunuzla konuşun⁷.

Sık sorulanlar

Rokayla ilgili soruların başında nitrat geliyor. Roka, nitratı doğal olarak bol biriktiren yapraklılardandır; ilk aylarındaki bebekler nitrite karşı özellikle duyarlıdır¹⁰. Pişmiş yeşilliği oda sıcaklığında bekletmek nitritin oluşmasını kolaylaştırır¹¹. Yine de sebze yemeyi azaltmak gerekmiyor; önerilen, sebze türlerini çeşitlendirmek¹⁰.

Çiğ rokanın ne zaman verileceği, pesto ve acı tadın bebekte nasıl karşılandığı da merak ediliyor.

İpuçları

Roka bebeğinizin tabağına ana yemek olarak değil, bir tutam yeşil tat olarak girer. Onu ince kıyıp sevdiği bir püreye karıştırın ve hafta içinde başka sebzelerle dönüşümlü sunun; sebze çeşitliliği nitrat alımını dengelemenin de kolay yolu¹⁰.

Keskin tadı ilk günlerde yadırganabilir. Tatlı olmayan sebzeleri sık sık sunmak ve sofrada onunla birlikte yemek alışmasını kolaylaştırır; yeni bir tadı kabul etmesi 10 denemeyi ya da daha fazlasını bulabilir².