Sebze suyu (sebze çorbası suyu)

Genel bakış

Sebze suyu, sebzelerin suda yumuşayana kadar pişirilip süzülmesiyle kalan açık renkli sudur. Mutfakta çorbanın, lapanın ve pürenin pişirme sıvısı olarak kullanılır. Bebeğiniz için onu evde, tuzsuz ve daha önce denediği sebzelerle hazırlayın; bulyon tableti ya da toz çorba onun yerine geçmez³.

Suyun kendisi hafiftir; bebeğinizin tabağında asıl yeri tencerede pişen sebze alır. İlk haftalarda tek tek sebzelerle başlamak, sonra onları birlikte pişirmek iyi bir yoldur². Sebze suyu bu sebzeleri yumuşak bir püreye ya da lapaya çevirmenize yardım eder.

Sebze suyuna 6. aydan itibaren başlayabilirsiniz. Sağlık Bakanlığı'nın ek gıda tablosu bu ayda tuzsuz ve baharatsız sebze çorbalarını sayıyor¹. Biz de bu takvimi izliyoruz. İlk yılda sebze suyu bir içecek değil, yemeğin pişirme suyudur; bebeğin içecekleri anne sütü ya da mama ile sudur⁴.

Nasıl sunulur

Sebzeleri soymadan önce akan suyun altında yıkayın, ezik ve bozuk yerlerini kesip atın; sabun ya da deterjan gerekmez⁷. Kabuğunu soyduğunuz havuç, patates ya da kabak gibi sebzeleri küçük doğrayıp tencereye alın, üzerini geçecek kadar su ekleyin ve çatalla kolayca ezilene kadar pişirin¹². Sonra suyu süzün; sebzeyi ayrı bir kâseye alın.

Suya tuz, bulyon tablet ya da hazır sos eklemeyin; bunlar çoğu zaman çok tuzludur ve bebeğin böbrekleri için uygun değildir³. Aile için çorba yapıyorsanız bebeğin payını tuz ve baharat girmeden ayırın¹. Sebze suyunu püreyi açmak, pirinç ya da ince bulgur pişirmek için kullanın; biberona ya da bardağa koymayın⁴.

Suyu bekletmeyin. Evde hazırlanan sebze yemeklerinden bebeklerde nitrat zehirlenmesi bildirilmeye devam ediyor⁸. Önceden hazırlanıp buzdolabında 12–27 saat bekletilmiş karışık sebze püresini yiyen bebeklerde nitrat zehirlenmesi bildirilmiş⁹. Pişen suyu 1–2 saat içinde soğutun⁶; buzdolabında en çok 24 saat saklayın ve yalnızca bir kez ısıtın. Ispanak, pazı ya da roka kattıysanız suyu yeniden ısıtmayın¹¹. Dondurduğunuz suyu buzdolabında çözdürüp 24 saat içinde kullanın⁶. Hangi yaşta nasıl sunacağınızı yaş bölümlerinde bulabilirsiniz.

Boğulma riski

Süzülmüş sebze suyu bir sıvıdır ve kendisi boğulma riski taşımaz. Dikkat edeceğiniz şey, suyla birlikte kâseye giren sebze parçalarıdır. Çiğ havuç gibi sert sebzeler küçük çocuklarda boğulmaya yol açabilen besinler arasında sayılır¹⁴. Suya katacağınız sebzeleri tamamen yumuşayana kadar pişirin ve kâsede iri, sert parça bırakmayın¹².

Bebeğiniz yerken mama sandalyesinde dik otursun¹⁵. Yemek sırasında onu bir an bile yalnız bırakmayın¹⁵. Araçta, oto koltuğunda ya da pusette yiyecek vermeyin¹⁵. Yürürken, oynarken ya da uzanmışken ağzında yemek olmasın¹⁴.

Ek gıdaya yeni başlayan bebek sık öğürür. Öğürme seslidir; gözler sulanabilir, dil öne itilebilir. Çiğnemeyi ve yutmayı öğrenirken görülen normal bir reflekstir¹³. Öğüren ya da öksüren bebeğin ağzına parmağınızla lokma aramayın: göremediğiniz bir parçayı aramak onu daha derine itebilir. Sesli öksürüyorsa öksürmesine fırsat verin ve yanından ayrılmayın¹⁶.

Boğulma ise sessizdir. Bebek düzgün nefes alamaz, dudakları ya da cildi morarabilir¹³. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi bu durumu acil durum olarak tanımlar ve hemen acil yardım çağrılmasını önerir¹⁶. Ülkemizde acil yardım numarası 112'dir.

Alerjenler

Sebze suyu yaygın alerjenlerden değildir ve İlk Lokma'da alerjen olarak işaretli değildir. Yine de suya ne girdiyse bebeğiniz onu yer. Kereviz, bebeklerde alerjik tepkiye yol açabilen besinler arasında sayılır¹⁷ ve İlk Lokma'da alerjen olarak işaretlidir; bebeğiniz kerevizi ayrı denemediyse suya koymayın. Hazır sebze suyu alıyorsanız içindekiler listesinde kereviz ve diğer alerjenlere bakın.

Suya giren her sebzeyi bebeğiniz önce tek başına denemiş olsun. Yeni bir besini gündüz, bebeğiniz açken ve o gün tek yeni besin olarak verin; bir sonrakine geçmek için 3–5 gün bekleyin¹. Tepkiler çoğu zaman dakikalar içinde başlar, ama 2 saate kadar gecikebilir¹⁷.

Kızarık ve kaşınan gözler, kaşıntılı döküntü ya da tek seferlik kusma fark ederseniz o yemeğe ara verip doktorunuza danışın¹⁷. Birden fazla belirti birlikte görülür, kusma ya da ishal tekrarlar ya da kurdeşen vücuda yayılırsa İlk Lokma acil yardım çağırmanızı önerir. Dudakta, yüzde, dilde ya da boğazda şişme, nefes almakta zorlanma, hırıltı, solukluk ya da bebeğin gevşeyip size her zamanki gibi tepki vermemesi acil durumdur: beklemeyin, 112'yi arayın¹⁸. Bebeğinizde egzama ya da bilinen bir besin alerjisi varsa yeni besinlere geçmeden önce doktorunuzla konuşun¹⁷.

Sık sorulanlar

Sebze suyunda ebeveynlerin ilk sorusu, bebeğe içecek olarak verilip verilmeyeceği. İlk yılda bebeğin içecekleri anne sütü ya da mama ile sudur⁴; çocuklar için en iyi içecekler su ve sade süttür⁵.

Kabızlık, hazır bulyon ve saklama da sık soruluyor. Kabızlık için mamaya sebze suyu katılan iki küçük bebekte ağır nitrat zehirlenmesi bildirilmiş¹⁰; bulyon tabletleri çoğu zaman tuzludur³; bekletilen sebze yemeği de nitrat yönünden risk taşıyabilir⁹. Bebeğinize özgü bir durumda doktorunuza danışın.

İpuçları

Sebze suyunun kolaylığı, aynı tencereden hem püre hem lapa çıkarabilmenizdir. Az pişirin, tek öğünlük küçük kaplarda dondurun ve yalnızca bebeğinizin yiyeceği kadarını çıkarın⁶.

Kurallar her seferinde aynıdır. Sebzeler yıkanır ve yumuşayana kadar pişer^7,12, suya tuz ve tablet girmez³, pişen su bekletilmez⁹. Yarım kalan kâseyi saklamayın, yeniden ısıtmayın⁶. Bebeğin içeceği yine anne sütü ya da mama ile su olarak kalır⁴.