Turp

Genel bakış

Turp, lahana, brokoli ve şalgamla aynı aileden, turpgillerden bir kök sebze. Tezgâhta en çok iki biçimde görürsünüz: küçük, yuvarlak kırmızı turp ve kabuğu siyah, içi beyaz, iri kara turp. Türkiye Beslenme Rehberi ikisini de kış ve erken bahar sebzeleri arasında sayıyor².

Turpun keskin, hafif acı tadı turpgillere özgü glukozinolat adlı maddelerden gelir; bu ailenin sebzeleri aynı zamanda iyi bir posa (lif) kaynağıdır². Bu keskinliğin bir kısmı pişirmeyle değişir: keskin kokulu bileşikler taze kesilmiş ya da kısa pişmiş turpgillerde daha yoğundur, uzun pişirmede başka bileşiklere dönüşür²³.

Turpa 6. aydan itibaren başlayabilirsiniz; Sağlık Bakanlığı'nın ek gıda tablosu sebze püresine bu aydan itibaren yer veriyor¹. İlk yılda turpu her zaman iyice pişmiş verin. Çiğ ve sert sebze parçaları küçük çocuklarda boğulmaya yol açabilen besinler arasında¹¹.

Nasıl sunulur

Sert, pürüzsüz kabuklu, lekesiz turplar seçin; yumuşamış ya da süngerleşmiş olanları almayın. Yapraklarını ve kök ucunu kesin. Turpu soymadan önce akan suyun altında temiz bir sebze fırçasıyla ovarak yıkayın; sabun gerekmez, ezik yerleri kesip atın⁵. Sonra kabuğunu soyun; kabuğu alınmış sebzeyi bebek daha kolay yutar⁶. Kara turpun kalın siyah kabuğunu mutlaka soyun.

Turpu buharda ya da az suda, çatal hiç direnç görmeden girene kadar pişirin⁷. Pişmiş parça baş ve işaret parmağınız arasında bastırınca kolayca ezilmeli¹⁹. Kırmızı turp küçük olduğu için çabuk pişer; kara turp daha uzun ister. Pişirme suyuna da püreye de tuz ya da şeker katmayın³. Aile için turplu bir yemek yapıyorsanız bebeğinizin payını tuz eklemeden önce ayırın; tuz bebeği susatır ve böbreklerine zarar verebilir¹.

Turp, nitratı yüksek sebzeler arasında yer alıyor⁹. Evde hazırlanan sebze yemeklerinden bebeklerde nitrat zehirlenmesi bildirilmeye devam ediyor¹⁰. Biz pişmiş turp püresini buzdolabında en çok 24 saat saklamanızı öneriyoruz. Fazlasını bir iki saat içinde soğutup dondurun; buzdolabında çözdürdüğünüzü 24 saat içinde kullanın ve yalnızca bir kez ısıtın⁸. Hangi yaşta nasıl keseceğinizi yaş bölümlerinde bulabilirsiniz.

6 ay +

püre ve yumuşak şerit

Bu dönemde turpu pürüzsüz püre ya da çatalla ezilmiş olarak kaşıkla verebilirsiniz; Sağlık Bakanlığı'nın tablosu 6. ayda sebze püresine yer veriyor¹. Kara turp gibi iri bir turpunuz varsa pişmiş şerit de sunabilirsiniz: yaklaşık 6 cm uzunluğunda, 1,5 cm genişliğinde kesin, avucunda tutunca bir ucu dışarıda kalsın³. Bu boydaki şerit ağzına tümüyle sığmaz, bebeğiniz bir ucunu kemirir. Dişi olmasa da diş etleriyle parça koparabilir; şerit parmaklarınız arasında ezilecek kadar yumuşaksa kopan parça da ağzında dağılır^19,13. Kırmızı turp bu boyda şerit vermez; onu yalnızca ezerek verin.

9 ay +

12 ay +

Bu bölüm İlk Lokma uygulamasında Premium üyelere açık.

• App Store'dan indirin
• Google Play'den indirin

Boğulma riski

Turpun boğulma riskini orta düzeyde sayıyoruz. Çiğ turp sert ve gevrektir; çiğ sert sebze parçaları küçük çocuklarda boğulmaya yol açabilen besinler arasında¹¹. Amerikan Pediatri Akademisi de çiğ sebzeleri 4 yaşına kadar uzak tutulması ya da biçimi değiştirilmesi gereken yüksek riskli besinler arasında anıyor¹². Pişirmek riski belirgin biçimde azaltır, ama yarım pişmiş turp sert kalır; tamamen yumuşayana kadar pişirin⁷.

Şekil de önemli. Kırmızı turp küçük ve yuvarlaktır; bütün olarak ya da ince yuvarlak halkalar hâlinde verilmez, çünkü yuvarlak dilimler boğulma riskini artırır¹³. Turpu ezin ya da uzun şeritler hâlinde kesin. Küçük lokmalara geçtiğinizde parçalar 1,3 cm'yi geçmesin¹².

Bebeğiniz yerken dik otursun³. Yemek sırasında onu bir an bile yalnız bırakmayın¹⁴. Yürürken, oynarken ya da uzanmışken ağzında yiyecek olmasın¹²; araçta, oto koltuğunda ya da pusette de yiyecek vermeyin¹⁴.

Ek gıdaya yeni başlayan bebek sık sık öğürür. Öğürme, yemeyi öğrenirken görülen doğal bir reflekstir ve seslidir; gözleri sulanabilir, dilini öne itebilir, biraz kusabilir¹⁵. Öğüren ya da öksüren bebeğin ağzına parmağınızla lokma aramayın; göremediğiniz bir parçayı parmakla aramak onu daha derine itebilir. Sesli öksürüyorsa öksürmesine fırsat verin¹⁶. Boğulma ise sessizdir. Bebek nefes alamaz, ağlayamaz, ses çıkaramaz; teni ya da dudakları morarabilir^15,12. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi bu durumu acil durum olarak tanımlar ve hemen acil yardım çağrılmasını önerir¹⁵. Ülkemizde acil yardım numarası 112'dir.

Alerjenler

Turp yaygın alerjenlerden değil; İlk Lokma'da da alerjen olarak işaretli değil. İngiltere'nin ulusal sağlık servisinin alerjik tepkiye yol açabilen besinler listesinde turp yer almıyor¹⁷. Turpgillerden sebzelere bağlı ciddi alerjik tepki çok az bildirilmiştir; turpa bağlı tek tük vaka yayımlanmıştır²².

Hardal alerjisi olan kişilerde, hardalla aynı bitki ailesinden başka besinlere de duyarlılık ve aralarında çapraz tepki gösterilmiş; bu kişilerin neredeyse hepsi pelin otu polenine de duyarlıydı²¹. Turp da bu aileden, turpgillerdendir. Bebeğinizde hardala ya da brokoli, lahana gibi bu ailedeki bir sebzeye alerji tanısı varsa turpa başlamadan önce doktorunuza sorun.

Turpu ilk kez gündüz ve o gün tek yeni besin olarak verin; bir sonraki yeni besin için 3–5 gün bekleyin¹. Turplu hazır bir püre ya da karışık bir yemek veriyorsanız içindekiler listesini okuyun; yanında süt ya da yoğurt gibi alerjen bir besin bulunabilir¹⁷.

Kaşıntılı döküntü, kızarık ve sulanan gözler, tek seferlik kusma ya da ishal görürseniz turpa ara verip doktorunuza danışın¹⁷. Birden fazla belirti birlikte görülür, kusma ya da ishal tekrarlarsa İlk Lokma acil yardım çağırmanızı önerir. Dudakta, dilde ya da yüzde şişme, nefes almakta zorlanma, vücuda yayılan kurdeşen ya da bebeğin gevşeyip her zamanki gibi tepki vermemesi acil durumdur: hemen 112'yi arayın¹⁸. Bebeğinizde egzama ya da bilinen bir besin alerjisi varsa ya da ailede alerji öyküsü bulunuyorsa yeni besinlere başlamadan önce doktorunuzla konuşun¹⁷.

Sık sorulanlar

Turpla ilgili soruların başında acılık geliyor. İyice pişen turp çiğ hâlinden daha yumuşak tatlıdır, çünkü keskin kokulu bileşikler uzun pişirmede dönüşür²³. Bebeğiniz ilk denemede yüzünü buruştursa da birkaç kez daha sunun; yeni bir tada alışmak on denemeyi bulabilir³.

İlk yılda turpu her zaman pişmiş verin¹¹. Turp nitratı yüksek sebzelerdendir; püresini taze hazırlayıp kısa sürede bitirmek bu yüzden akıllıca⁹.

İpuçları

Turp, sebze çeşidini genişletmek için iyi bir fırsat. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi ek gıdaya çok tatlı olmayan, tadı acımsı sebzeleri de katmayı öneriyor; bu, bebeğin farklı tatlara alışmasına yardım eder⁴.

Hazırlık her seferinde aynıdır: turp soyulur, çatal kolayca girene kadar pişirilir, halka yerine şerit ya da ezme olarak verilir^7,13. Turpu tanıdığı bir sebze püresine karıştırmak ilk denemeleri kolaylaştırabilir. Mümkün olduğunca aile sofrasında birlikte yiyin; bebekler çevresindekileri taklit eder³.