Şalgam

Genel bakış

Şalgam, beyaz kabuklu, üst kısmı çoğu zaman morumsu, yuvarlak bir kök sebze. Lahana, brokoli ve turpla aynı aileden, turpgillerden gelir; bu ailenin sebzelerine özgü hafif keskin, acımsı bir tadı vardır. Türkiye Beslenme Rehberi şalgamı beyaz sebzeler arasında sayıyor².

Şalgama 6. aydan itibaren başlayabilirsiniz; Sağlık Bakanlığı'nın ek gıda tablosu sebze püresine bu aydan itibaren yer veriyor¹. Tek şart, her aşamada iyice pişmiş olması. Çiğ ve sert sebze parçaları küçük çocuklarda boğulmaya yol açabilen besinler arasında¹¹.

Bizde şalgam denince çoğu kişinin aklına önce şalgam suyu gelir. O içecek tuzla hazırlanan, fermente edilen, çoğu zaman acı biber katılan ayrı bir üründür ve tuzu yüksektir². Bebeğinize sebzenin kendisini pişirip verin; şalgam suyunu ilk yılda vermeyin^1,9.

Nasıl sunulur

Sert, pürüzsüz kabuklu, lekesiz şalgamlar seçin; yumuşamış ya da buruşmuş olanları almayın. Varsa yapraklarını kesin. Şalgamı soymadan önce akan suyun altında temiz bir sebze fırçasıyla ovarak yıkayın; sabun gerekmez⁵. Sonra kabuğunu soyun⁶.

Şalgamı buharda ya da az suda, çatal hiç direnç görmeden girene kadar pişirin^7,6. Pişmiş parça baş ve işaret parmağınız arasında bastırınca kolayca ezilmeli¹⁹. Pişirme suyuna da püreye de tuz ya da şeker katmayın³. Etli şalgam gibi bir aile yemeği yapıyorsanız bebeğinizin payını tuzu atmadan önce ayırın. İlk yılda bebeğin yemeğine tuz girmez; tuz bebeği susatır ve böbreklerine zarar verebilir¹.

Fazla pişirdiğinizi bir iki saat içinde soğutup buzdolabına koyun ve iki gün içinde kullanın. Dondurduğunuz püreyi buzdolabında çözdürün, 24 saat içinde tüketin ve yalnızca bir kez ısıtın⁸. Hangi yaşta nasıl keseceğinizi yaş bölümlerinde bulabilirsiniz.

6 ay +

püre ve yumuşak şerit

Bu dönemde şalgamı pürüzsüz püre ya da çatalla ezilmiş olarak kaşıkla verebilirsiniz; Sağlık Bakanlığı'nın tablosu 6. ayda sebze püresine yer veriyor¹. Bebeğiniz eliyle yemeye istekliyse pişmiş şeritler de sunun. Soyulmuş şalgamı kalın dilimlere, sonra yaklaşık 6 cm uzunluğunda, 1,5 cm genişliğinde şeritlere bölün; avucunda tutunca bir ucu dışarıda kalsın³. Bu boydaki şerit ağzına tümüyle sığmaz, bebeğiniz bir ucunu kemirir. Dişi olmasa da diş etleriyle parça koparabilir. Şeridi parmaklarınız arasında bastırınca ezilene kadar pişirin; kopan parça da ağzında böylece dağılır^19,13. Şalgamınız küçükse şerit kesmeyin, ezerek verin.

9 ay +

12 ay +

Bu bölüm İlk Lokma uygulamasında Premium üyelere açık.

• App Store'dan indirin
• Google Play'den indirin

Boğulma riski

Boğulma riski orta. Çiğ şalgam sert ve gevrektir. Çiğ sert sebze parçaları küçük çocuklarda boğulmaya yol açabilen besinler arasında sayılıyor¹¹; Amerikan Pediatri Akademisi de çiğ sebzeleri 4 yaşına kadar uzak tutulması gereken yüksek riskli besinler arasında anıyor¹². Pişirmek riski belirgin biçimde azaltır, ama yarım pişmiş parça sert kalır. Şalgamı tamamen yumuşayana kadar pişirin⁶.

Kesim de riski belirler. Yuvarlak dilimler boğulma riskini artırır¹³; şalgamı halka halka değil, uzun şeritler hâlinde kesin⁷. Küçük lokmalara geçtiğinizde parçalar 1,3 cm'yi geçmesin¹².

Bebeğiniz yerken dik otursun³. Yemek sırasında onu bir an bile yalnız bırakmayın¹⁴. Yürürken, oynarken ya da uzanmışken ağzında yiyecek olmasın¹²; araçta, oto koltuğunda ya da pusette de yiyecek vermeyin¹⁴.

Ek gıdaya yeni başlayan bebek sık sık öğürür. Öğürme, yemeyi öğrenirken görülen doğal bir reflekstir ve seslidir; gözleri sulanabilir, dilini öne itebilir, biraz kusabilir¹⁵. Öğüren ya da öksüren bebeğin ağzına parmağınızla lokma aramayın; göremediğiniz bir parçayı parmakla aramak onu daha derine itebilir. Sesli öksürüyorsa öksürmesine fırsat verin¹⁶. Boğulma ise sessizdir. Bebek nefes alamaz, ağlayamaz, ses çıkaramaz; teni, dudaklarının içi ya da diş etleri morarabilir^15,12. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi bu durumu acil durum olarak tanımlar ve hemen acil yardım çağrılmasını önerir¹⁵. Ülkemizde acil yardım numarası 112'dir.

Alerjenler

Şalgam yaygın alerjenlerden değil; İlk Lokma'da da alerjen olarak işaretli değil. İngiltere'nin ulusal sağlık servisinin alerjik tepkiye yol açabilen besinler listesinde yer almıyor¹⁷. Yine de her yeni besin gibi ilk denemede bebeğinizi izleyin.

Hardal alerjisi olan kişilerde, hardalla aynı bitki ailesinden başka besinlere de duyarlılık ve aralarında çapraz tepki gösterilmiş²¹. Şalgam da bu aileden, turpgillerdendir. Bebeğinizde hardala ya da brokoli, lahana gibi bu ailedeki bir sebzeye alerji tanısı varsa şalgama başlamadan önce doktorunuza sorun.

Şalgamı ilk kez gündüz ve o gün tek yeni besin olarak verin; bir sonraki yeni besin için 3–5 gün bekleyin¹. Şalgamlı hazır bir püre ya da karışık bir yemek veriyorsanız içindekiler listesini okuyun; yanında süt ya da yoğurt gibi alerjen bir besin bulunabilir¹⁷.

Kaşıntılı döküntü, kızarık ve sulanan gözler, tek seferlik kusma ya da ishal görürseniz şalgama ara verip doktorunuza danışın¹⁷. Birden fazla belirti birlikte görülür, kusma ya da ishal tekrarlarsa İlk Lokma acil yardım çağırmanızı önerir. Dudakta, dilde ya da yüzde şişme, nefes almakta zorlanma, vücuda yayılan kurdeşen ya da bebeğin gevşeyip her zamanki gibi tepki vermemesi acil durumdur: hemen 112'yi arayın¹⁸. Bebeğinizde egzama ya da bilinen bir besin alerjisi varsa ya da ailede alerji öyküsü bulunuyorsa yeni besinlere başlamadan önce doktorunuzla konuşun¹⁷.

Sık sorulanlar

Şalgamla ilgili soruların başında şalgam suyu geliyor. Şalgam suyunu ilk yılda vermeyin. Şalgam suyu tuzla hazırlanan fermente bir içecektir ve tuzu yüksektir²; 12 aydan küçük bebeğin meyve sularına da ihtiyacı yoktur⁹.

Şalgamı ilk yılda her zaman iyice pişmiş verin¹¹. Nitrat bakımından orta düzeydeki sebzeler arasında yer alıyor¹⁰. Bebeğiniz şalgamlı yemekten sonra belirgin biçimde gazlı ve huzursuzsa ya da kusuyorsa doktorunuza danışın.

İpuçları

Şalgam, ek gıdanın ilk aylarında işinizi kolaylaştırır: çabuk pişer, kolay ezilir ve küçük porsiyonlar hâlinde dondurulabilir⁸. Acımsı tadı da bir fırsat; İngiltere'nin ulusal sağlık servisi ek gıdaya çok tatlı olmayan sebzelerle başlamayı öneriyor⁴.

Hazırlık her seferinde aynıdır: Şalgam her seferinde çatal kolayca girene kadar pişirilir, halka yerine uzun şeritler kesilir⁷. Mümkün olduğunca aile sofrasında birlikte yiyin; birlikte yemek iyi yeme alışkanlıklarını destekler³.