Çin lahanası

Genel bakış

Çin lahanası, uzunca bir baş yapan, açık yeşil kırışık yaprakları ve geniş, beyaz, sulu bir orta damarı olan bir lahana. Asya mutfaklarının temel sebzelerinden biridir; kimchi en çok bu lahanayla yapılır⁴. Yaprağı bildiğimiz lahanadan daha incedir ve pişince çabucak yumuşar.

Çin lahanası, lahana ve brokoliyle aynı aileden, turpgillerden bir sebze⁴. Bu ailenin sebzeleri iyi bir posa (lif) kaynağıdır ve beta-karoten gibi karotenoidler içerir; hafif keskin kokuları glukozinolat adlı bitki maddelerinden gelir¹.

Çin lahanasına 6. aydan itibaren başlayabilirsiniz; Sağlık Bakanlığı'nın ek gıda tablosu sebze püresini bu aydan itibaren öneriyor². İlk haftalarda tatlı olmayan sebzelere de yer vermek, bebeğinizin farklı tatlara alışmasına yardım eder³.

Nasıl sunulur

Yaprakları diri ve açık yeşil, damarları beyaz ve sıkı bir baş seçin; solmuş ya da kararmış yaprakları ayıklayın. Dıştaki yaprakları çıkarıp atın; Türkiye Beslenme Rehberi de ABD'nin gıda ve ilaç dairesi de lahana ve marul gibi yeşilliklerde bunu öneriyor^1,5. Ellerinizi sabunla yıkayın, yaprakları akan suyun altında elinizle ovarak durulayın; sabun ya da özel yıkama ürünü gerekmez⁵.

Her yapraktaki kalın beyaz damarı kesip çıkarın; lifli besinleri küçük çocuklar küçük parçalara ayırmakta zorlanır⁶. Yeşil yaprak kısmını az suda ya da buharda, tamamen yumuşayana kadar pişirin ve ince kıyın⁷. Sebzeyi az suyla ve gereğinden uzun tutmadan pişirmek besin ögesi kaybını azaltır¹. İlk yılda çiğ Çin lahanası vermeyin.

Pişirme suyuna da yemeğe de tuz ya da şeker eklemeyin³. Kimchi gibi tuzlanmış, salamura ürünler ilk yılda bebeğinizin tabağına girmesin². Aile için çorba ya da sebze yemeği pişiriyorsanız bebeğinizin payını tuz ve sos girmeden ayırın.

Pişmiş Çin lahanasını oda sıcaklığında uzun süre bekletmeyin. Yanlış saklanan pişmiş yapraklı sebzede nitrat nitrite dönüşebilir; püre yapmak bu dönüşümü hızlandırır⁹. Pişmiş Çin lahanası püresini buzdolabında en çok 24 saat saklayın; dondurduysanız buzdolabında çözdürüp 24 saat içinde kullanın ve yalnızca bir kez ısıtın⁸. Hangi yaşta nasıl keseceğinizi yaş bölümlerinde bulabilirsiniz.

6 ay +

çin lahanası püresi

Yapraklardan beyaz damarı çıkarın, yeşil kısmı tamamen yumuşayana kadar pişirin⁷ ve blenderdan geçirerek pürüzsüz bir püre yapın. Çin lahanası püresi sulu olur; bebeğinizin daha önce sorunsuz yediği patates ya da havuç püresine karıştırarak koyulaştırabilirsiniz. İlk denemede onu o günün tek yeni besini yapın². Bu dönemde bebeğinizin eline yaprak ya da çiğ damar vermeyin; ince yaprak ağızda dağılmadan tek parça kalabilir⁶.

9 ay +

12 ay +

Bu bölüm İlk Lokma uygulamasında Premium üyelere açık.

• App Store'dan indirin
• Google Play'den indirin

Boğulma riski

Çin lahanasının boğulma riskini orta düzeyde sayıyoruz. Yaprak ince ve geniştir: çiğnemesi zordur, küçük bir çocuğun soluk yolunu tümüyle kapatabilir⁶. Beyaz damar ise lifli ve çiğken serttir; çiğ sebzeler küçük çocuklarda boğulmaya yol açabilir¹¹. Riski azaltan şey damarı ayıklamak, yaprağı yumuşayana kadar pişirip ince kıymaktır⁷. Bebeğiniz küçük parçaları parmaklarıyla almaya başlayınca hiçbir parça 1,3 cm'yi geçmesin¹¹. Kıyılmış yaprak dile ya da damağa yapışıp öğürtebilir; onu tek başına değil, yumuşak bir yemeğe karıştırarak verin.

Bebeğiniz yerken dik otursun³; yürürken, oynarken ya da uzanmışken ağzında yiyecek olmasın¹¹. Araçta, oto koltuğunda ya da pusette de yiyecek vermeyin⁷. Yemek sırasında onu bir an bile yalnız bırakmayın⁷.

Ek gıdaya yeni başlayan bebek sık sık öğürür. Öğürme, çiğnemeyi ve yutmayı öğrenirken görülen doğal bir reflekstir ve seslidir; gözleri sulanabilir, dilini öne itebilir, biraz kusabilir¹². Öğüren ya da öksüren bebeğin ağzına parmağınızla lokma aramayın; göremediğiniz bir parçayı parmakla aramak onu daha derine itebilir. Sesli öksürüyorsa öksürmesine fırsat verin ve yanından ayrılmayın¹³.

Boğulma ise sessizdir¹². Bebek nefes alamaz, ağlayamaz, ses çıkaramaz; teni morarabilir¹¹. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi bu durumu acil durum olarak tanımlar ve hemen acil yardım çağrılmasını önerir^12,13. Ülkemizde acil yardım numarası 112'dir.

Alerjenler

Çin lahanası yaygın alerjenlerden değil; İlk Lokma'da da alerjen olarak işaretli değil. İngiltere'nin ulusal sağlık servisinin alerjik tepkiye yol açabilen besinler listesinde yumurta, inek sütü, yer fıstığı, glütenli tahıllar, balık, susam, kereviz ve hardal gibi besinler var; Çin lahanası bu listede yer almıyor¹⁴.

Hardal alerjisi olan kişilerde, hardalla aynı bitki ailesinden başka besinlere de duyarlılık ve aralarında çapraz tepki gösterilmiş; bu kişilerin hemen hepsi pelin otu polenine de duyarlıydı¹⁵. Çin lahanası da bu aileden, turpgillerdendir⁴. Bebeğinizde hardala ya da lahana, brokoli gibi bu ailedeki bir sebzeye alerji tanısı varsa Çin lahanasına başlamadan önce doktorunuza sorun.

İlk denemeyi sade tutun: Çin lahanasını o gün tek yeni besin olarak, bebeğiniz açken ve gündüz verin; sonraki yeni besin için 3–5 gün bekleyin². Hazır çorba, sos ya da kimchi gibi karışık ürünlerde etiketi dikkatle okuyun¹⁴.

Gözlerinde kızarıklık ve kaşıntı, ciltte kaşıntılı bir döküntü, tek seferlik kusma ya da ishal görürseniz Çin lahanasına ara verip doktorunuza danışın¹⁴. Birden fazla belirti birlikte görülür, kusma ya da ishal tekrarlar ya da kurdeşen vücuda yayılırsa İlk Lokma acil yardım çağırmanızı önerir. Dudakları, dili ya da yüzü şişerse, nefes almakta zorlanırsa, hırıltılı solursa ya da gevşeyip her zamanki gibi tepki vermezse beklemeyin, hemen 112'yi arayın¹⁶. Bebeğinizde egzama ya da tanı konmuş bir besin alerjisi varsa ya da ailede alerji öyküsü bulunuyorsa yeni besinlere başlamadan önce doktorunuzla konuşun¹⁴.

Sık sorulanlar

Çin lahanasıyla ilgili soruların başında gaz geliyor. Brokoli ve karnabaharın da içinde olduğu turpgiller gaz yapabilen sebzeler arasında sayılıyor¹⁷; Çin lahanası da bu ailedendir⁴.

Nitrat da merak ediliyor, çünkü Çin lahanası yapraklı bir sebze. Almanya'nın risk değerlendirme kurumu, sebzeden zengin beslenmenin yararının olası riskten çok daha büyük olduğunu belirtiyor¹⁰. Kimchinin ve çiğ salatanın ne zaman verileceği de sık soruluyor.

İpuçları

Çin lahanasının püf noktası beyaz damarı ayırmak, yeşil yaprağı iyice yumuşatıp ince kıymak. İnce yaprak çabuk pişer; Türkiye Beslenme Rehberi de sebzeleri az suda ve mümkün olduğunca kısa pişirmeyi öneriyor¹.

Hafif keskin tadı turpgillere özgü maddelerden gelir¹; ilk günlerde yadırganabilir. Tatlı olmayan sebzeleri sık sık sunmak ve sofrada onunla birlikte yemek, bebeğinizin bu tada alışmasını kolaylaştırır. Yeni bir tada alışmak 10 denemeyi ya da daha fazlasını bulabilir³.