Kale (kıvırcık lahana)

Genel bakış

Kale, baş bağlamayan, kenarları kıvrık ve koyu yeşil yapraklı bir lahana. Manavda demet hâlinde, uzun ve sert saplarıyla satılır; çiğken diri ve hafif acıdır, pişince yumuşar ve rengi koyulaşır.

Brokoli, karnabahar ve lahanayla aynı aileden, turpgillerden bir sebze. Bu ailenin keskin kokusu ve hafif acı tadı, glukozinolat adı verilen kükürtlü bitki maddelerinden gelir. Turpgiller C, E ve K vitaminleri, folat, beta-karoten gibi karotenoidler ve lif bakımından zengin sebzeler olarak biliniyor³.

Kaleye 6. aydan itibaren başlayabilirsiniz. Sağlık Bakanlığı sebze püresini ve tuzsuz, baharatsız sebze çorbasını bu aydan itibaren öneriyor; yeni besinleri de 3–5 gün arayla, birer birer başlatmayı öğütlüyor¹. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi de ilk besinler arasında brokoli ve ıspanak gibi tatlı olmayan sebzelere yer vermeyi öneriyor².

Nasıl sunulur

Diri, koyu yeşil, sararmamış yapraklar seçin; solmuş ve lekeli olanları ayıklayın. Ellerinizi sabunla yıkayın, kıvrık yaprakların arasında toprak kalmaması için yaprakları akan suyun altında elinizle ovarak durulayın; sabun ya da özel yıkama ürünü gerekmez. Sonra temiz bir bezle kurulayın⁴.

Sapı ve yaprağın ortasından geçen sert damarı tümüyle çıkarın. Bu kısımlar lifli ve serttir; lifler, küçük çocuğun lokmayı ufalamasını zorlaştırır⁵. Yaprakları az suda ya da buharda, tamamen yumuşayana kadar pişirin, sonra ince kıyın ya da püre yapın⁶. İlk yılda çiğ kale vermeyin.

Pişirme suyuna da yemeğe de tuz ya da şeker eklemeyin^1,2. Aile için kaleli bir yemek pişiriyorsanız bebeğinizin payını tuz ve salça girmeden ayırın. Hazır kale cipsi ve kaleli atıştırmalıklar bebeğinizin tabağına girmesin.

Pişmiş kaleyi oda sıcaklığında uzun süre bekletmeyin. Yanlış saklanan pişmiş yapraklı sebzede nitrat nitrite dönüşebilir; püre yapmak bu dönüşümü hızlandırır⁸. Artanı 1–2 saat içinde soğutup buzdolabına koyun ve 2 gün içinde kullanın; dondurduğunuzu çözdürdükten sonra 24 saat içinde tüketin, yalnızca bir kez ısıtın⁷. Hangi yaşta nasıl keseceğinizi yaş bölümlerinde bulabilirsiniz.

6 ay +

kale püresi

Sapı ve sert damarı çıkarın, yaprakları tamamen yumuşayana kadar pişirin⁶ ve pürüzsüz bir püre yapın. Kale püresi koyu yeşil ve hafif acıdır; bebeğinizin daha önce sorunsuz yediği patates püresine karıştırarak tadını yumuşatabilirsiniz. Bu dönemde kıyılmış yaprağı tek başına ya da elle vermeyin; ince yaprak ağızda dağılmadan tek parça kalabilir⁵. İlk denemede kaleyi o günün tek yeni besini yapın¹.

9 ay +

12 ay +

Bu bölüm İlk Lokma uygulamasında Premium üyelere açık.

• App Store'dan indirin
• Google Play'den indirin

Boğulma riski

Kalenin boğulma riskini orta düzeyde sayıyoruz. Yaprak ince ama geniş ve liflidir; çiğnemesi zor yapraklar ağızda dağılmadan tek parça kalabilir ve küçük bir çocuğun soluk yolunu tümüyle kapatabilir⁵. Riski azaltan şey sapı ve damarı ayıklamak, yaprağı yumuşayana kadar pişirip ince kıymaktır⁶. Bebeğiniz küçük parçaları parmaklarıyla almaya başlayınca hiçbir parça 1,3 cm'yi geçmesin¹⁰. Kıyılmış yaprak dile ya da damağa yapışıp öğürtebilir; onu tek başına değil, yumuşak bir yemeğe karıştırarak verin.

Sapı diş kaşıyıcı olarak da vermeyin. Çiğ sebze çubukları küçük çocuklarda boğulmaya yol açabilen yiyecekler arasında sayılıyor¹⁰; sert sapın ağızda kopan bir parçası soluk yoluna takılabilir. Cips gibi kuru, kırılıp dağılan atıştırmalıklar küçük çocuklar için en riskli yiyecekler arasında sayılıyor⁵; kale cipsini de bu yüzden önermiyoruz.

Bebeğiniz yerken dik otursun²; yürürken, oynarken ya da uzanmışken ağzında yiyecek olmasın¹⁰. Araçta, oto koltuğunda ya da pusette de yiyecek vermeyin⁶. Yemek sırasında onu bir an bile yalnız bırakmayın⁶.

Öğürme, çiğnemeyi ve yutmayı öğrenirken görülen doğal bir reflekstir ve seslidir; gözleri sulanabilir, dilini öne itebilir, biraz kusabilir¹¹. Öğüren ya da öksüren bebeğin ağzına parmağınızla lokma aramayın; göremediğiniz bir parçayı parmakla aramak onu daha derine itebilir. Sesli öksürüyorsa öksürmesine fırsat verin ve yanından ayrılmayın¹². Boğulma ise sessizdir: bebek nefes alamaz, ağlayamaz, teni ya da diş etleri morarabilir^11,10. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi bu durumu acil durum olarak tanımlar ve hemen acil yardım çağrılmasını önerir¹². Ülkemizde acil yardım numarası 112'dir.

Alerjenler

Kale yaygın alerjenlerden değil; İlk Lokma'da da alerjen olarak işaretli değil. İngiltere'nin ulusal sağlık servisinin alerjik tepkiye yol açabilen besinler listesinde yumurta, inek sütü, yer fıstığı, buğday, balık, susam, kereviz ve hardal gibi besinler var; kale bu listede yer almıyor¹³.

Hardal alerjisi olan kişilerde, hardalla aynı bitki ailesinden başka besinlere de duyarlılık ve aralarında çapraz tepki gösterilmiş; bu kişilerin hemen hepsi pelin otu polenine de duyarlıydı¹⁴. Kale de bu aileden, turpgillerdendir³. Bebeğinizde hardala ya da brokoli, lahana gibi bu ailedeki bir sebzeye alerji tanısı varsa kaleye başlamadan önce doktorunuza sorun.

İlk denemeyi sade tutun: kaleyi o gün tek yeni besin olarak, bebeğiniz açken ve gündüz verin; sonraki yeni besin için 3–5 gün bekleyin¹. Kaleli hazır bir püre ya da karışık bir yemekte içindekilere bakın; bebeğinizin her birini önce ayrı ayrı denemiş olmasına dikkat edin^13,1.

Gözlerinde kızarıklık ve kaşıntı, ciltte kaşıntılı bir döküntü, tek seferlik kusma ya da karın ağrısı görürseniz kaleye ara verip doktorunuza danışın¹³. Birden fazla belirti birlikte görülür, kusma ya da ishal tekrarlar ya da kurdeşen vücuda yayılırsa İlk Lokma acil yardım çağırmanızı önerir. Dudakları, dili ya da yüzü şişerse, nefes almakta zorlanırsa, hırıltılı solursa ya da gevşeyip her zamanki gibi tepki vermezse beklemeyin, hemen 112'yi arayın¹⁵. Bebeğinizde egzama ya da tanı konmuş bir besin alerjisi varsa ya da ailede alerji öyküsü bulunuyorsa yeni besinlere başlamadan önce doktorunuzla konuşun¹³.

Sık sorulanlar

Kaleyle ilgili soruların başında kale cipsi geliyor. Kuru ve kırılıp dağılan cipsler, küçük çocuklar için boğulma riski en yüksek yiyecekler arasında sayılıyor⁵; bu yüzden cipsi önermiyoruz.

Nitrat da merak ediliyor, çünkü kale de ıspanak gibi koyu yeşil yapraklı bir sebze. Almanya'nın risk değerlendirme kurumunun nitrattan zengin saydığı sebzeler arasında kale yok⁹. Çiğ kalenin ne zaman verileceği ve gaz yapıp yapmadığı da sık soruluyor; kale de gaz yapabilen turpgillerden¹⁶. Bebeğinizde hardal ya da turpgillerden bir sebzeye alerji tanısı varsa kaleye başlamadan önce doktorunuza sorun.

İpuçları

Kalenin püf noktası sapı ve damarı ayıklamak, yaprağı iyice yumuşatıp ince kıymak. Sapı ve yaprak damarlarını çıkarmak, yapraklı sebzelerde nitratı azaltan hazırlama adımlarından biridir⁹.

Hafif acı tadı turpgillere özgü maddelerden gelir³; ilk günlerde yadırganabilir. Brokoli ve lahana gibi acımsı sebzeleri sık sık sunmak ve sofrada onunla birlikte yemek, bebeğinizin bu tada alışmasını kolaylaştırır. Yeni bir tada alışmak 10 denemeyi ya da daha fazlasını bulabilir².