Kara lahana

Genel bakış

Kara lahana, baş bağlamayan, uzun saplı, kalın ve koyu yeşil yapraklı bir lahana. Türkiye'de en çok Karadeniz mutfağında pişer: çorbası, sarması, diblesi ve mısır unuyla yapılan yemekleri bilinir. Yaprakları çiğken sert ve diridir; pişince yumuşar, rengi koyulaşır.

Türkiye Beslenme Rehberi kara lahanayı ıspanak, pazı ve semizotuyla birlikte koyu yeşil yapraklı sebzeler arasında sayıyor. Brokoli ve lahanayla aynı aileden, turpgillerden bir sebze; bu ailenin keskin aroması ve hafif acı tadı glukozinolat adı verilen bitki maddelerinden gelir. Rehberin mevsim takviminde aralık ayının sebzeleri arasında yer alıyor¹.

Kara lahanaya 6. aydan itibaren başlayabilirsiniz. Sağlık Bakanlığı'nın ek gıda tablosu sebze püresini ve sebze çorbasını bu aydan itibaren öneriyor; yeni besinleri de 3–5 gün arayla, birer birer başlatmayı öğütlüyor². İngiltere'nin ulusal sağlık servisi de ilk besinler arasında tatlı olmayan sebzelere yer vermeyi öneriyor³.

Nasıl sunulur

Diri, koyu yeşil, sararmamış yapraklar seçin; solmuş ve lekeli olanları ayıklayın. Ellerinizi sabunla yıkayın, yaprakları akan suyun altında elinizle ovarak durulayın; sabun ya da özel yıkama ürünü gerekmez. Sonra temiz bir bezle kurulayın⁴.

Her yapraktan kalın sapı ve sert orta damarı kesip çıkarın. Damar lifli ve serttir; lifler, küçük çocuğun lokmayı ufalamasını zorlaştırır⁵. Yaprakları az suda ya da buharda, çatalla kolayca ezilecek kadar yumuşayana kadar pişirin, sonra ince kıyın ya da püre yapın⁶. İlk yılda çiğ kara lahana vermeyin.

Pişirme suyuna da yemeğe de tuz ya da şeker eklemeyin^3,2. Salamura ya da turşu kara lahana ilk yılda bebeğinizin tabağına girmesin; Türkiye Beslenme Rehberi turşu ve salamura yiyecekleri, tuzları yüksek olduğu için sınırlı tüketilecek besinler arasında sayıyor¹. Aile için çorba ya da dible pişiriyorsanız bebeğinizin payını tuz ve salça girmeden ayırın.

Pişmiş kara lahanayı oda sıcaklığında uzun süre bekletmeyin. Yanlış saklanan pişmiş yapraklı sebzede nitrat nitrite dönüşebilir; püre yapmak bu dönüşümü hızlandırır⁸. Artanı 1–2 saat içinde soğutup buzdolabına koyun ve 2 gün içinde kullanın; dondurduğunuzu çözdürdükten sonra 24 saat içinde tüketin, yalnızca bir kez ısıtın⁷. Hangi yaşta nasıl keseceğinizi yaş bölümlerinde bulabilirsiniz.

6 ay +

kara lahana püresi

Yaprakların sapını ve sert damarını çıkarın, yaprakları çatalla kolayca ezilecek kadar yumuşayana kadar pişirin⁶ ve pürüzsüz bir püre yapın. Kara lahana püresi koyu yeşil ve hafif acıdır; bebeğinizin daha önce sorunsuz yediği patates püresine karıştırarak tadını yumuşatabilirsiniz. Bu dönemde kıyılmış yaprağı tek başına ya da elle vermeyin; ince yaprak ağızda dağılmadan tek parça kalabilir⁵. İlk denemede kara lahanayı o günün tek yeni besini yapın².

9 ay +

12 ay +

Bu bölüm İlk Lokma uygulamasında Premium üyelere açık.

• App Store'dan indirin
• Google Play'den indirin

Boğulma riski

Kara lahananın boğulma riskini orta düzeyde sayıyoruz. Yaprak kalın, geniş ve liflidir. Çiğnemesi zor yapraklar ağızda dağılmadan tek parça kalabilir ve küçük bir çocuğun soluk yolunu tümüyle kapatabilir⁵. Riski azaltan şey sapı ve damarı ayıklamak, yaprağı yumuşayana kadar pişirip ince kıymaktır⁶. Bebeğiniz küçük parçaları parmaklarıyla almaya başlayınca hiçbir parça 1,3 cm'yi geçmesin¹⁰. Kıyılmış yaprak dile ya da damağa yapışıp öğürtebilir; onu tek başına değil, yumuşak bir yemeğe karıştırarak verin.

Bebeğiniz yerken dik otursun³; yürürken, oynarken ya da uzanmışken ağzında yiyecek olmasın¹⁰. Araçta, oto koltuğunda ya da pusette de yiyecek vermeyin⁶. Yemek sırasında onu bir an bile yalnız bırakmayın⁶.

Ek gıdaya yeni başlayan bebek sık sık öğürür. Öğürme, çiğnemeyi ve yutmayı öğrenirken görülen doğal bir reflekstir ve seslidir; gözleri sulanabilir, dilini öne itebilir, biraz kusabilir¹¹. Öğüren ya da öksüren bebeğin ağzına parmağınızla lokma aramayın; göremediğiniz bir parçayı parmakla aramak onu daha derine itebilir. Sesli öksürüyorsa öksürmesine fırsat verin ve yanından ayrılmayın¹².

Boğulma ise sessizdir. Bebek nefes alamaz, ağlayamaz, ses çıkaramaz; teni, dudaklarının içi ya da diş etleri morarabilir^11,10. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi bu durumu acil durum olarak tanımlar ve hemen acil yardım çağrılmasını önerir¹². Ülkemizde acil yardım numarası 112'dir.

Alerjenler

Kara lahana yaygın alerjenlerden değil; İlk Lokma'da da alerjen olarak işaretli değil. İngiltere'nin ulusal sağlık servisinin alerjik tepkiye yol açabilen besinler listesinde yumurta, inek sütü, yer fıstığı, buğday, balık, susam, kereviz ve hardal gibi besinler var; kara lahana bu listede yer almıyor¹³.

Hardal alerjisi olan kişilerde, hardalla aynı bitki ailesinden başka besinlere de duyarlılık ve aralarında çapraz tepki gösterilmiş; bu kişilerin hemen hepsi pelin otu polenine de duyarlıydı¹⁴. Kara lahana da bu aileden, turpgillerdendir¹. Bebeğinizde hardala ya da brokoli, lahana gibi bu ailedeki bir sebzeye alerji tanısı varsa kara lahanaya başlamadan önce doktorunuza sorun.

İlk denemeyi sade tutun: kara lahanayı o gün tek yeni besin olarak verin, sonraki yeni besin için 3–5 gün bekleyin². Kara lahana çorbası ya da diblesi gibi karışık yemeklerde fasulye, mısır unu ya da et de bulunur; içindekilere bakın ve bebeğinizin her birini önce ayrı ayrı denemiş olmasına dikkat edin^13,2.

Gözlerinde kızarıklık ve kaşıntı, ciltte kaşıntılı bir döküntü, tek seferlik kusma ya da ishal görürseniz kara lahanaya ara verip doktorunuza danışın¹³. Birden fazla belirti birlikte görülür, kusma ya da ishal tekrarlar ya da kurdeşen vücuda yayılırsa İlk Lokma acil yardım çağırmanızı önerir. Dudakları, dili ya da yüzü şişerse, nefes almakta zorlanırsa, hırıltılı solursa ya da gevşeyip her zamanki gibi tepki vermezse beklemeyin, hemen 112'yi arayın¹⁵. Bebeğinizde egzama ya da tanı konmuş bir besin alerjisi varsa ya da ailede alerji öyküsü bulunuyorsa yeni besinlere başlamadan önce doktorunuzla konuşun¹³.

Sık sorulanlar

Kara lahanayla ilgili soruların başında gaz geliyor. Brokoli, karnabahar ve kara lahananın da içinde olduğu turpgiller gaz yapabilen sebzeler arasında sayılıyor¹⁶.

Nitrat da merak ediliyor, çünkü kara lahana da ıspanak ve pazı gibi koyu yeşil yapraklı bir sebze¹. Almanya'nın risk değerlendirme kurumunun nitrattan zengin saydığı sebzeler arasında kara lahana yok⁹. Salamura kara lahana, çorba ve sarmanın ne zaman verileceği de sık soruluyor. Bebeğinizde hardal ya da turpgillerden bir sebzeye alerji tanısı varsa kara lahanaya başlamadan önce doktorunuza sorun.

İpuçları

Kara lahananın püf noktası sapı ve damarı ayıklamak, yaprağı iyice yumuşatıp ince kıymak. Sapı ve yaprak damarlarını çıkarmak, yapraklı sebzelerde nitratı azaltan hazırlama adımlarından biridir⁹.

Hafif acı tadı turpgillere özgü maddelerden gelir¹; ilk günlerde yadırganabilir. Tatlı olmayan sebzeleri sık sık sunmak ve sofrada onunla birlikte yemek, bebeğinizin bu tada alışmasını kolaylaştırır. Yeni bir tada alışmak 10 denemeyi ya da daha fazlasını bulabilir³.