Kişniş (taze yaprak)

Genel bakış

Kişniş, maydanoza benzeyen yaprakları ve keskin, kendine özgü bir kokusu olan taze bir ot. Dereotu ve kerevizle aynı bitki ailesindendir¹². Mutfakta en çok iki kısmı kullanılır: taze yaprakları ve kişniş tohumu diye bilinen kuru meyveleri¹³. Bebeğinizin tabağına taze yaprak, ince kıyılmış bir tutam olarak girer; çekilmiş kişniş tohumu ise kuru bir baharattır ve ona daha sonra geçilir.

Kişnişe 6. aydan itibaren başlayabilirsiniz. Sağlık Bakanlığı'nın ek gıda tablosu yoğurdu ve sebze püresini bu aydan itibaren öneriyor¹; kıyılmış kişniş de bu yemeklerin içinde sunulur. Çekilmiş kişniş tohumuna 7. aydan bir tutamla geçmenizi öneriyoruz, çünkü Bakanlık 6. aydaki ilk çorbaları tuzsuz ve baharatsız tarif ediyor¹.

Kişnişin tadını herkes aynı algılamaz. Kimine hoş gelir, kimine sabun gibi. Bu farkta genlerin de payı olduğu gösterilmiş^14,15. Bebeğiniz ilk denemede yüzünü buruştursa bile vazgeçmeyin; yeni bir tada alışmak 10 denemeyi ya da daha fazlasını bulabilir².

Nasıl sunulur

Canlı yeşil, diri yapraklı kişniş seçin; sararmış, solmuş ya da sümükleşmiş dalları ayıklayın. Ellerinizi sabunla yıkayın, kişnişi akan suyun altında yapraklarını hafifçe ovarak durulayın; sabun ya da özel yıkama ürünü gerekmez. Sonra temiz bir bezle ya da kâğıt havluyla iyice kurulayın⁹.

İlk yıl yalnızca yaprakları kullanın, kalın sapları ayırın. Yaprakları keskin bir bıçakla olabildiğince ince kıyın; çiğ salata yaprakları gibi ince yapraklar ince kıyılmalı³. Kıyılmış kişnişi yoğurda, ezilmiş patatese ya da sebze püresine karıştırın. Pişen bir yemeğe katacaksanız son dakikalarda ekleyin.

Bebeğinizin payına tuz ya da şeker eklemeyin; ilk yılda bebeğin yemeğine tuz girmez¹. Bulyon tablet ve hazır sos da tuz taşır; bebekler tuzlu yiyecek yememeli². Kişnişli bir aile yemeği yapıyorsanız bebeğinizin payını tuz atmadan önce ayırın. Hangi yaşta nasıl keseceğinizi yaş bölümlerinde bulabilirsiniz.

6 ay +

yoğurtta ince kişniş

Kişnişi tek başına değil, yumuşak bir yemeğin içinde verin. Yalnızca yaprakları kullanın, olabildiğince ince kıyın³ ve bir tutamını bebeğinizin daha önce denediği yoğurda ya da sebze püresine karıştırın; Sağlık Bakanlığı ikisini de 6. aydan itibaren öneriyor¹. Tabakta bütün yaprak, uzun dal ya da sap kalmasın. Tadı güçlü olduğu için ilk denemede çok az kullanın ve o günün tek yeni besini yapın¹.

12 ay +

Bu bölüm İlk Lokma uygulamasında Premium üyelere açık.

• App Store'dan indirin
• Google Play'den indirin

Boğulma riski

Kişnişin boğulma riskini düşük sayıyoruz. İnce kıyılıp yoğurda ya da püreye karıştırılan kişniş yemeğin içine dağılır ve kolayca yutulur. Riski yaratan bütün yaprak, uzun dal ve kalın saptır. Çiğ salata yaprakları küçük çocuklarda soluk yolunu tıkayabilecek besinler arasında sayılıyor; bu yüzden yaprakları ince kıyın³. Bebeğiniz küçük parçaları parmaklarıyla almaya başlayınca hiçbir parçanın en büyük kenarı 1,3 cm'yi geçmesin⁴. Damağa yapışan bir yaprak parçası öğürtebilir; 6. aydan itibaren öğünlerde açık bardaktan birkaç yudum su sunabilirsiniz¹⁰.

Bebeğiniz yerken dik otursun². Yemek sırasında onu bir an bile yalnız bırakmayın³. Yürürken, oynarken ya da uzanmışken ağzında yiyecek olmasın⁴; araçta, oto koltuğunda ya da pusette de yiyecek vermeyin³.

Ek gıdaya yeni başlayan bebek sık sık öğürür. Öğürme doğal bir reflekstir ve seslidir; gözleri sulanabilir, dilini öne itebilir, biraz kusabilir⁵. Öğüren ya da öksüren bebeğin ağzına parmağınızla lokma aramayın; göremediğiniz bir parçayı parmakla aramak onu daha derine itebilir. Sesli öksürüyorsa öksürmesine fırsat verin ve yanından ayrılmayın⁶.

Boğulma ise sessizdir. Bebek nefes alamaz, ağlayamaz, ses çıkaramaz; dudaklarının içi, diş etleri ya da teni morarabilir^4,5. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi bu durumu acil durum olarak tanımlar ve hemen acil yardım çağrılmasını önerir⁵. Ülkemizde acil yardım numarası 112'dir.

Alerjenler

Kişniş yaygın alerjenlerden değil; İlk Lokma'da da alerjen olarak işaretli değil. İngiltere'nin ulusal sağlık servisinin alerjik tepkiye yol açabilen besinler listesinde kereviz ve hardal var, kişniş yok⁷. Yine de seyrek tepkiler bildirilmiş: dudakta ve ağızda kaşıntı, yanma ve çok seyrek olarak ağır alerjik tepki¹³. Baharat alerjisinde en sık suçlananlar arasında kişniş de sayılıyor; çocuklarda ağır tepki az görülse de kişnişle bildirilmiş¹².

Kişniş kereviz, dereotu, rezene ve kimyonla aynı ailedendir ve bu ailenin üyeleri arasında çapraz tepki sık görülür. Huş ya da pelin poleni alerjisi olan çocuklarda kereviz, maydanoz ve kişnişe karşı da tepki gelişebilir; dudakta, dilde ya da boğazda karıncalanma ve şişme yapabilir¹². Bebeğinizde kereviz ya da polen alerjisi, egzama veya tanı konmuş başka bir besin alerjisi varsa kişnişi tanıtmadan önce doktorunuzla konuşun⁷.

İlk denemeyi gündüz, bebeğiniz açken ve o gün tek yeni besin olarak yapın; sonraki yeni besin için 3–5 gün bekleyin¹. Kaşıntılı kırmızı bir döküntü, kızarık ve sulanan gözler, tek seferlik kusma ya da ishal görürseniz kişnişe ara verip doktorunuza danışın⁷. Birden fazla belirti birlikte görülür, kusma ya da ishal tekrarlar ya da kurdeşen vücuda yayılırsa İlk Lokma acil yardım çağırmanızı önerir. Dudakları, dili ya da yüzü şişerse, nefes almakta zorlanırsa, hırıltılı solursa ya da gevşeyip solgunlaşırsa beklemeyin, hemen 112'yi arayın⁸.

Bu malzemeyle tarifler

• Avokado ezmesi

Sık sorulanlar

Kişnişle ilgili sorular çoğunlukla tat üzerine: bebek neden yüzünü buruşturur, bazı insanlara neden sabun gibi gelir. Kişniş algısında genlerin payı var¹⁵, ama bebeğinizin ilk tepkisi son sözü değildir; yeni tatlara alışmak zaman alır².

Diğer sorular kişniş tohumu, kurutulmuş yaprak ve kişniş çayı üzerine. Tohum bir baharattır; Sağlık Bakanlığı 6. aydaki ilk çorbaları baharatsız önerdiği için¹ biz ona 7. aydan bir tutamla geçmenizi öneriyoruz; bitki çayı bebeklere önerilmez¹⁰.

İpuçları

Kişniş bebeğinizin tabağına tat olarak girer. İnce kıyılmış bir tutam, yoğurdun ya da sebze püresinin tadını değiştirir. Kıyımı ince tutmak hem tadı yemeğe yayar hem de yaprak parçalarının ağızda tek parça kalmasını önler³.

Kişniş güçlü bir tat. Bebeğiniz ilk denemede geri çevirebilir; zorlamayın, birkaç gün sonra az miktarla yeniden sunun. Bir tada alışmak on ya da daha fazla deneme sürebilir².