Soya fasulyesi

Genel bakış

Soya fasulyesi, tarlada olgunlaşıp kurumuş soya tanesidir ve kuru bakliyat olarak satılır. Kabuğu hâlâ yeşilken toplanan hâli edamamedir; olgun tane edamameden daha az tatlıdır, yağlıca bir tadı vardır⁶. Tofu, soya sütü ve soya yoğurdu da soya içeren ürünlerdir¹⁸.

Sağlık Bakanlığı'nın beslenme rehberi soya fasulyesini kuru baklagiller arasında sayıyor. Bu grup bitkisel protein ve lif getirir; kalsiyum, çinko, magnezyum ve demir yönünden de zengindir². ABD'nin hastalık kontrol merkezi fasulye ve mercimek gibi baklagilleri bebekler için bitkisel demir kaynakları arasında anıyor⁴.

Soya fasulyesine 7. aydan itibaren başlayabilirsiniz. Sağlık Bakanlığı'nın ek gıda tablosu soyayı ayrıca anmıyor; baklagilleri ise 7. ve 8. aylarda sebze püresine ya da çorbaya ezerek eklemeyi öneriyor¹. Soya fasulyesi de bir kuru baklagil olduğu için biz onu bu takvime göre başlatıyoruz.

Nasıl sunulur

Kuru soya fasulyesini ayıklayıp yıkayın ve 6–12 saat bol soğuk suda ıslatın. Islatma suyunu dökün, taneleri taze suda kaynatın ve en az yarım saat kaynar hâlde pişirin. Çiğ ya da az pişmiş baklagillerde bulunan lektin adlı doğal protein bulantı, kusma, karın ağrısı ve ishale yol açabilir; doğru ıslatma ve kaynatma bu riski büyük ölçüde giderir⁵. Soya tanesinde proteinin sindirimini güçleştiren tripsin inhibitörü adlı bir madde de vardır ve olgun tanede edamameden fazladır⁶. Kuru soyayı kısa bir haşlamayla geçiştirmeyin.

Bebeğiniz için pişirme süresini tanenin yumuşaklığı belirler. Pişmiş bir tane, baş ve işaret parmağınızın arasında bastırınca kolayca ezilmeli⁷; yumuşamayan taneleri vermeyin. Konserve yerine kuru taneyi kendiniz pişirin; Sağlık Bakanlığı konserveleri yüksek tuzları nedeniyle ek gıda döneminde önermiyor¹.

Bebeğinizin payına ve haşlama suyuna tuz, şeker ya da bulyon eklemeyin³; soya sosu da koymayın, Bakanlığın beslenme rehberi onu kaçınılacak tuzlu ürünler arasında sayıyor². Aile yemeğinden ayıracaksanız bebeğin payını tuzu atmadan önce alın. Pişmiş soyayı 1–2 saat içinde soğutup buzdolabına koyun ve 2 gün içinde kullanın; dondurduğunuzu buzdolabında çözdürüp 24 saat içinde tüketin, yalnızca bir kez ısıtın²⁰. Hangi yaşta nasıl sunacağınızı yaş bölümlerinde bulabilirsiniz.

Boğulma riski

Boğulma riski orta. Bütün soya tanesi küçük, yuvarlak ve sıkıdır; ABD'nin hastalık kontrol merkezi bütün fasulye tanelerini küçük çocuklarda kaçınılacak besinler arasında sayıyor⁸. Az pişmiş tane sert kalır, bu yüzden yumuşaklığı her seferinde parmaklarınızla yoklayın⁷.

Riski düşüren şey tanenin biçimini bozmaktır: püre ya da ezme yapın, büyüyen çocukta her taneyi çatalla bastırın⁸. Yemekteki parçalar 1,3 cm'yi geçmesin⁹. Yeni Zelanda Sağlık Bakanlığı küçük, yuvarlak besinlerin soluk yoluna takılabileceğini söylüyor ve pişmiş bütün bezelyeyi kreşlerde ancak 4 yaşından itibaren uygun buluyor⁷. Biz de soya tanelerini 4 yaşına kadar bastırarak ya da ezerek veriyoruz.

Bebeğiniz yerken dik otursun; yürürken ya da uzanmışken ağzında yiyecek olmasın⁸. Araçta, oto koltuğunda ya da pusette de yiyecek vermeyin¹⁰. Yemek sırasında onu bir an bile yalnız bırakmayın¹⁰.

Ek gıdaya yeni başlayan bebek sık sık öğürür. Öğürme seslidir; gözleri sulanabilir, dilini öne itebilir, kusabilir¹¹. Öğüren ya da öksüren bebeğinizin ağzına parmağınızla lokma aramayın; göremediğiniz bir parçayı parmakla aramak onu daha derine itebilir. Sesli öksürüyorsa öksürmesine fırsat verin ve yanından ayrılmayın¹².

Boğulma ise sessizdir. Bebek nefes alamaz, ağlayamaz ya da ses çıkaramaz⁹; dudakları, diş etleri ya da tırnakları morarabilir¹¹. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi bu durumu acil durum olarak tanımlar ve hemen acil yardım çağrılmasını önerir¹². Ülkemizde acil yardım numarası 112'dir.

Alerjenler

Soya fasulyesi İlk Lokma'da soya alerjeni olarak işaretli. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi soyayı alerjik tepkiye yol açabilen besinler arasında sayıyor ve bu besinlerin tek tek tanıtılmasını öneriyor¹³.

İlk denemeyi bebeğiniz açken ve gündüz, az miktarla yapın; o gün başka yeni besin başlatmayın, sonraki yeni besin için 3–5 gün bekleyin¹. Sorun çıkmazsa soyayı sofradan kaldırmayın; sorunsuz tanıtılan alerjenlerin olağan beslenmede kalması alerji riskini azaltmaya yardımcı olabilir¹³.

İnek sütü alerjisi olan bebeklerin yarıya varan kısmı soya proteinine de duyarlıdır¹⁵; böyle bir bebekte soyaya başlamadan önce doktorunuza danışın. Soya, soya bazlı mamanın kullanıldığı ülkelerde bebeklikteki besin proteinine bağlı enterokolit sendromunun (kısaca FPIES, bağırsakları etkileyen gecikmeli bir besin tepkisi) inek sütünden sonra en sık nedenidir. Yemekten 1–4 saat sonra tekrarlayan kusma, solukluk ve halsizlikle görülür¹⁶. Bebeğiniz halsiz ve solgunsa beklemeyin, 112'yi arayın¹⁴.

Döküntü, kızarık ve kaşıntılı gözler, tek seferlik kusma, ishal ya da egzamanın kötüleşmesi görürseniz soyaya ara verip doktorunuza danışın¹³. Birden fazla belirti birlikte görülür, kusma ya da ishal tekrarlar ya da kurdeşen vücuda yayılırsa İlk Lokma acil yardım çağırmanızı önerir. Dilde ya da boğazda şişme, nefes almakta zorlanma, hırıltı, morarma ya da solukluk acil durumdur; bebeğiniz gevşer ya da her zamanki gibi tepki vermezse de hemen 112'yi arayın¹⁴. Bebeğinizde egzama ya da tanı konmuş bir besin alerjisi varsa soya fasulyesine başlamadan önce doktorunuzla konuşun¹³.

Sık sorulanlar

Soya fasulyesinde ebeveynlerin ilk sorduğu şey, kuru tanenin nasıl hazırlanacağı. Islatıp iyice kaynatmak, az pişmiş baklagillerin yol açabileceği mide şikâyetlerini önler⁵. Bütün tanenin ne zaman verilebileceği de sık soruluyor; küçük, yuvarlak taneler uzun süre bastırılarak verilir⁷.

Alerji tarafında inek sütü alerjisiyle ilişki ve soya alerjisinde öteki baklagillerin yenip yenemeyeceği merak ediliyor¹⁸. Soya alerjisi birçok çocukta zamanla geçer¹⁷. Soyadaki bitkisel östrojenler de sık sorulanlar arasında²¹.

İpuçları

Kuru soyayı bir kez ıslatıp pişirmek birkaç öğünlük hazırlık demektir. Aynı tencereden önce pürüzsüz bir püre, sonra kaba bir ezme, en sonunda da çatalla bastırılmış taneler çıkar^1,7. Pişmiş püreyi porsiyonlayıp dondurabilirsiniz²⁰.

Soya fasulyesi lifli baklagillerdendir; lifli besinler çocuklarda kabızlığa iyi gelir, ama lifin işe yaraması için yeterince sıvı da gerekir¹⁹. Bebeğin yeni bir tada alışması on ya da daha fazla deneme sürebilir³. Soyayı C vitamini içeren sebze ve meyvelerle birlikte vermek, içindeki demirden daha iyi yararlanılmasına yardım eder^2,4.