Su teresi

Genel bakış

Su teresi, akarsu kenarında ve sığ suyun içinde yetişen, küçük yuvarlak yapraklı, ince saplı bir yeşillik. Tadı hafif acımsı ve biberimsidir. Turpgiller (Brassicaceae) ailesindendir; brokoli ve lahanayla akrabadır. Glukozinolat adı verilen doğal bileşiklerden zengindir, A, C ve K vitaminleri ile kalsiyum da içerir¹².

Su teresine 6. aydan itibaren başlayabilirsiniz; Sağlık Bakanlığı'nın ek gıda tablosu sebze püresini bu aydan itibaren öneriyor¹. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi de tatlı olmayan sebzelere ilk haftalardan yer vermeyi öneriyor². Teresi bebeğinize iyice yıkanmış ve pişmiş olarak, ince kıyıp bir püreye ya da yumuşak bir yemeğe karıştırarak verin.

Pişirmenin bir nedeni de teresin yetiştiği yer. Çiğ su teresi ve başka su bitkileri, karaciğere yerleşen bir parazitin, karaciğer kelebeğinin larvalarını taşıyabilir¹⁴. Bu yüzden doğadan, dere kenarından toplanmış teresi bebeğinizin tabağına koymayın.

Nasıl sunulur

Yaprakları koyu yeşil ve diri su teresi seçin; sararmış, solmuş ya da sümükleşmiş yaprakları ayıklayın. Teresi çarşıdan ya da marketten alın. Doğadan, özellikle hayvanların otladığı yerlerin yakınından toplanan çiğ su bitkileri karaciğer kelebeği bulaştırabilir¹⁴; kendi topladığınız teresi bebeğinize vermeyin.

Ellerinizi sabunla yıkayın, yaprakları akan suyun altında hafifçe ovarak iyice durulayın; sabun ya da özel yıkama ürünü gerekmez. Sonra temiz bir bezle kurulayın⁹. Kalın, sert sapları ayıklayın; nitrat bitkinin sapında ve yaprak damarlarında daha çok birikir¹⁰. Yaprakları az suda ya da buharda tamamen sönüp yumuşayana kadar pişirin, sonra keskin bir bıçakla ince kıyın ya da püreye ezin³. Su bitkilerinin pişmeden yenmemesi öneriliyor¹⁵; biz de teresi çocuğunuza her zaman pişmiş vermenizi öneriyoruz. Pişirme suyuna da yemeğe de tuz ya da şeker eklemeyin^1,2; aile için teresli bir yemek yapıyorsanız bebeğinizin payını tuzu atmadan önce ayırın.

Teresi her seferinde taze pişirin. Artanı hemen soğutup buzdolabına kaldırın, en çok 24 saat içinde ve yeniden ısıtmadan kullanın. Almanya'nın risk değerlendirme kurumu bir kez pişmiş ıspanağın yeniden ısıtılmamasını öneriyor¹⁰; su teresi de nitrat biriktiren bir yapraklı¹³, biz onda da aynı kuralı uyguluyoruz. Dondurduysanız buzdolabında çözdürüp 24 saat içinde kullanın; bebeğinizin yarım bıraktığı porsiyonu saklamayın¹¹. Hangi yaşta nasıl keseceğinizi yaş bölümlerinde bulabilirsiniz.

Boğulma riski

Su teresinin boğulma riskini orta düzeyde sayıyoruz. Pişince yumuşar, ama ince yaprak ağızda dağılmadan tek parça kalabilir ve damağa yapışabilir. Çocuk sağlığı kaynakları salata yapraklarını soluk yolunu kapatabilen besinler arasında sayıyor ve onları ince kıymayı öneriyor³. Bebeğiniz küçük parçaları parmaklarıyla almaya başlayınca hiçbir parçanın en büyük kenarı 1,3 cm'yi geçmesin⁴.

Bebeğiniz yerken mama sandalyesinde dik otursun. Yemek sırasında onu bir an bile yalnız bırakmayın³. Yürürken, oynarken ya da uzanmışken ağzında yiyecek olmasın⁴; araçta, oto koltuğunda ya da pusette de yiyecek vermeyin³.

Ek gıdaya yeni başlayan bebek sık sık öğürür. Öğürme, çiğnemeyi ve yutmayı öğrenirken görülen doğal bir reflekstir ve seslidir; gözleri sulanabilir, dilini öne itebilir, biraz kusabilir⁵. Öğüren ya da öksüren bebeğin ağzına parmağınızla lokma aramayın; göremediğiniz bir parçayı parmakla aramak onu daha derine itebilir. Sesli öksürüyorsa öksürmesine fırsat verin ve yanından ayrılmayın⁶.

Boğulma ise sessizdir. Bebek nefes alamaz, ağlayamaz, ses çıkaramaz; teni morarabilir^4,5. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi bu durumu acil durum olarak tanımlar ve hemen acil yardım çağrılmasını önerir⁶. Ülkemizde acil yardım numarası 112'dir.

Alerjenler

Su teresi yaygın alerjenlerden değil; İlk Lokma'da da alerjen olarak işaretli değil. İngiltere'nin ulusal sağlık servisinin alerjik tepkiye yol açabilen besinler listesinde yumurta, inek sütü, yer fıstığı, balık, susam, kereviz ve hardal gibi besinler var; su teresi bu listede yer almıyor⁷.

Hardal alerjisi olan kişilerde, hardalla aynı bitki ailesinden başka besinlere de duyarlılık ve aralarında çapraz tepki gösterilmiş¹⁶. Su teresi de bu aileden, turpgillerdendir¹². Bebeğinizde hardala ya da brokoli, lahana, roka gibi bu ailedeki bir sebzeye alerji tanısı varsa su teresine başlamadan önce doktorunuza sorun.

Yine de her yeni besin gibi ilk denemeyi sade tutun. Teresi gündüz, bebeğiniz açken, o gün tek yeni besin olarak verin; bir sonraki yeni besin için 3–5 gün bekleyin¹.

Kaşıntılı kızarık bir döküntü, kızarık ve sulanan gözler, tek seferlik kusma ya da ishal görürseniz tereye ara verip doktorunuza danışın⁷. Birden fazla belirti birlikte görülür, kusma ya da ishal tekrarlar ya da kurdeşen vücuda yayılırsa İlk Lokma acil yardım çağırmanızı önerir. Dudakları, ağzı ya da dili şişerse, nefes almakta zorlanırsa, hırıltılı solursa ya da gevşeyip her zamanki gibi tepki vermezse beklemeyin, hemen 112'yi arayın⁸. Bebeğinizde egzama ya da tanı konmuş bir besin alerjisi varsa yeni besinlere başlamadan önce doktorunuzla konuşun⁷.

Sık sorulanlar

Su teresiyle ilgili soruların başında nereden geldiği ve nasıl hazırlanacağı geliyor. Çiğ su teresi, özellikle doğadan toplanmışsa, karaciğer kelebeği adı verilen bir parazitin larvalarını taşıyabilir¹⁴. Hong Kong'un gıda güvenliği merkezi bu yüzden su teresi gibi su bitkilerinin pişmeden yenmemesini öneriyor¹⁵.

Nitrat, acımsı tat ve teresin ne zaman çiğ verilebileceği de sık merak ediliyor. Tatlı olmayan bir sebzeye alışmak 10 denemeyi ya da daha fazlasını bulabilir².

İpuçları

Su teresi bebeğinizin tabağına ana yemek olarak değil, bir tutam yeşil tat olarak girer. Pişirip ince kıydığınız teresi sevdiği bir püreye ya da yumuşak bir yemeğe karıştırın ve hafta içinde başka sebzelerle dönüşümlü sunun; sebze çeşitliliği nitrat alımını dengelemenin de kolay yolu¹⁰.

Biberimsi tadı ilk günlerde yadırganabilir. Tatlı olmayan sebzeleri sık sık sunmak ve sofrada onunla birlikte yemek alışmasını kolaylaştırır². Hangi biçimde sunarsanız sunun, teres iyice yıkanmış ve pişmiş olsun^9,15.