Taze soğan

Genel bakış

Taze soğan, ince beyaz soğanı ve uzun, içi boş yeşil yapraklarıyla bahar sofralarının tanıdık yeşilliği. Türk mutfağında çoğunlukla salataya, böreğe, yumurtaya ve sebze yemeklerine girer; tadı kuru soğandan daha hafiftir. Bebeğinizin tabağında taze soğan bir yemek değil, bir tattır: iyice pişirilip püreye ya da ev yemeğine karışır.

Taze soğana 6. aydan itibaren başlayabilirsiniz; Sağlık Bakanlığı'nın ek gıda tablosu sebze püresine bu aydan itibaren, iyi ezilmiş sebzeli ev yemeklerine de 8. aydan itibaren yer veriyor¹. Biz de taze soğanı bu sırayla öneriyoruz: önce püreye karışık, sonra yemeklerin içinde ince kıyılmış.

İlk yılda taze soğanı her zaman iyice pişmiş verin. Çiğ sebzeler küçük çocuklar için boğulma riski yüksek besinler arasında sayılıyor⁵; yeşil yapraklar da lifli ve çiğnemesi zor⁶.

Nasıl sunulur

Yaprakları diri ve canlı yeşil, beyaz kısmı sıkı taze soğan seçin. Sararmış, solmuş ya da ezilip kararmış yaprakları kesip atın⁴. Kök ucunu kesin, beyaz kısmın en dıştaki ince zarını soyun. Sonra soğanı akan suyun altında parmaklarınızla hafifçe ovarak yıkayın, yaprakların arasını da durulayın; sabun ya da özel yıkama ürünü gerekmez. Temiz bir bezle kurulayın⁴.

Taze soğan liflidir. Beyaz ve yeşil kısmı liflerine dik, yani enine ve çok ince kıyın⁶. Kıydığınız soğanı az suda, buharda ya da sebzelerle birlikte tamamen yumuşayana kadar pişirin. Bebeğinize bütün sap ya da uzun şerit vermeyin; bütün çiğ taze soğanı tutacak ya da diş kaşıyıcı olarak da vermeyin.

Bebeğinizin yemeğine ve pişirme suyuna tuz eklemeyin². Aile için taze soğanlı börek, yumurta ya da sebze yemeği yapıyorsanız bebeğinizin payını tuz eklemeden önce ayırın. Pişirdiğiniz yemeği bir iki saat içinde soğutup buzdolabına koyun ve 2 gün içinde kullanın³. Hangi yaşta nasıl keseceğinizi yaş bölümlerinde bulabilirsiniz.

6 ay +

püreye karışık

İlk aylarda taze soğanı tek başına değil, sebze püresinin içinde verin. Beyaz ve yeşil kısmı enine ince kıyıp sebzelerle birlikte tamamen yumuşayana kadar pişirin, sonra hepsini blenderdan geçirerek pürüzsüz bir püre yapın; Sağlık Bakanlığı'nın tablosu sebze püresine 6. aydan itibaren yer veriyor¹. Pürede yaprak parçası ya da lif kalmasın. İlk denemede o gün başka yeni besin vermeyin¹. Bu dönemde bütün taze soğanı tutacak olarak vermeyin; lifli yaprak ağızda dağılmaz⁶.

9 ay +

12 ay +

Bu bölüm İlk Lokma uygulamasında Premium üyelere açık.

• App Store'dan indirin
• Google Play'den indirin

Boğulma riski

Taze soğanın boğulma riskini orta düzeyde sayıyoruz. İyice pişip ince kıyılmış taze soğan yumuşaktır ve yemeğin içinde kolayca dağılır; riski yaratan uzun yeşil yapraklar ve çiğ saptır. Lifli besinleri çocuklar küçük parçalara ayırmakta zorlanır; yaprak gibi ince dokuları çiğnemek zordur ve bunlar soluk yolunu tümüyle kapatabilir⁶. Amerikan Pediatri Akademisi de çiğ sebzeleri 4 yaşına kadar yüksek riskli besinler arasında sayıyor⁵.

Bu yüzden bütün çiğ taze soğanı bebeğinizin eline tutacak ya da diş kaşıyıcı olarak vermeyin; ucundan kopardığı lifli bir şerit ağzında dağılmayabilir. Taze soğanı enine çok ince kıyın, tamamen yumuşayana kadar pişirin ve yemeğe karıştırın; yemekteki hiçbir parça 1,3 cm'yi geçmesin⁵.

Bebeğiniz yerken dik otursun². Yemek sırasında onu bir an bile yalnız bırakmayın⁷. Yürürken, oynarken ya da uzanmışken ağzında yiyecek olmasın⁵; araçta, oto koltuğunda ya da pusette de yiyecek vermeyin⁷.

Ek gıdaya yeni başlayan bebek sık sık öğürür. Öğürme seslidir; gözleri sulanabilir, dilini öne itebilir, biraz kusabilir⁸. Öğüren ya da öksüren bebeğin ağzına parmağınızla lokma aramayın; göremediğiniz bir parçayı parmakla aramak onu daha derine itebilir. Sesli öksürüyorsa öksürmesine fırsat verin ve yanından ayrılmayın⁹. Boğulma ise sessizdir. Bebek düzgün nefes alamaz; teni, dudaklarının içi ya da diş etleri morarabilir⁸. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi bu durumu acil durum olarak tanımlar ve hemen acil yardım çağrılmasını önerir⁸. Ülkemizde acil yardım numarası 112'dir.

Alerjenler

Taze soğan yaygın alerjenlerden değil; İlk Lokma'da da alerjen olarak işaretli değil. İngiltere'nin ulusal sağlık servisinin alerjik tepkiye yol açabilen besinler listesinde yer almıyor¹⁰. Yine de seyrek tepkiler bildirilmiş. Çocuklarda baharat ve ot alerjilerini inceleyen bir derleme, soğanı ve frenk soğanını solunum belirtileriyle ilişkilendirilen bitkiler arasında anıyor¹¹. Lipid transfer proteini (LTP) adı verilen, pişirmeyle bozulmayan bir proteine alerjisi olan çocuklar hazır yemeklerdeki soğan ve sarımsağa da tepki verebiliyor¹². Bebeğiniz soğana ya da sarımsağa tepki verdiyse taze soğanı tanıtmadan önce doktorunuza danışın.

Taze soğanı ilk kez gündüz ve o gün tek yeni besin olarak verin; bir sonraki yeni besin için 3–5 gün bekleyin¹. Onu bebeğinizin daha önce denediği bir sebzenin püresine katın; iki yeni besini aynı anda verirseniz bir tepkinin hangisinden geldiğini ayıramazsınız.

Kaşıntılı kızarık döküntü, kızarık ve sulanan gözler, tek seferlik kusma ya da ishal görürseniz taze soğana ara verip doktorunuza danışın¹⁰. Birden fazla belirti birlikte görülür, kusma ya da ishal tekrarlar ya da kurdeşen vücuda yayılırsa İlk Lokma acil yardım çağırmanızı önerir. Dudakta, dilde ya da yüzde şişme, nefes almakta zorlanma, hırıltılı soluma ya da bebeğin gevşeyip her zamanki gibi tepki vermemesi acil durumdur: hemen 112'yi arayın¹³. Bebeğinizde egzama ya da bilinen bir besin alerjisi varsa yeni besinlere başlamadan önce doktorunuzla konuşun¹⁰.

Bu malzemeyle tarifler

• Kabak mücveri

Sık sorulanlar

Taze soğanla ilgili sorular çoğunlukla dört konuda toplanıyor: bütün taze soğanın bebeğin eline verilip verilemeyeceği, çiğ taze soğanın ne zaman sofraya gireceği, gaz yapıp yapmadığı ve taze soğanlı aile yemeklerinden pay ayırmak. İlk yılda taze soğanı iyice pişmiş ve ince kıyılmış verin, çünkü çiğ sebzeler küçük çocuklar için boğulma riski yüksek besinlerdendir⁵. Soğan bağırsakta gaz yapabilen besinlerden biridir¹⁴. Aile yemeğinden bebeğinizin payını da tuz eklenmeden önce ayırın².

İpuçları

Taze soğan bebeğinizin tabağına kendi başına değil, tat olarak girer. İyice pişmiş, ince kıyılmış taze soğanı sevdiği bir sebze püresine ya da yumuşak bir yemeğe katmak, yeni tadı tanıdık bir dokuyla birlikte sunmanın kolay yoludur. Yeni bir tada alışmak on ya da daha fazla deneme sürebilir²; ilk denemede yüzünü buruşturursa zorlamayın, birkaç gün sonra yeniden sunun.

Kurallar sade. Taze soğan enine çok ince kıyılır⁶, tamamen yumuşayana kadar pişirilir, bebeğin payına tuz eklenmez² ve pişmiş yemek buzdolabında 2 gün içinde tüketilir³.