Miso

Genel bakış

Miso, soya fasulyesinin tuz ve koji denen bir küf mayasıyla mayalandırılmasıyla yapılan koyu kıvamlı bir Japon çeşnisidir. İçine katılan tahıla göre pirinçli, arpalı, yalnızca soyalı ve karışık miso olarak ayrılır; rengine göre de beyaz, sarı ve kırmızı diye anılır⁶. Koji oranı yüksek olan türler daha tatlı, düşük olanlar daha tuzludur. Misonun tuzu yüzde 5 ile 13 arasında değişir, çoğunda yüzde 11–13 dolayındadır⁶. Bir çay kaşığı miso bile yemeğe epeyce tuz katar.

Misoya 12. aydan itibaren başlayabilirsiniz; tuzsuz pişirdiğiniz ev çorbasının içinde, ara sıra ve az. Sağlık Bakanlığı tuzun bebeği susattığını ve böbreklere zarar verebileceğini belirtiyor; ilk yılda bebeğin besinlerine tuz eklenmemesini öneriyor¹. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi de bebeklerin böbreklerinin tuzu işleyecek kadar gelişmediğini söylüyor⁴. Biz de misoyu, soya sosu gibi, ilk yaş gününden sonraya bırakıyoruz.

Soyayı ise bebeğinize daha erken tanıtabilirsiniz. Sağlık Bakanlığı baklagilleri 7. ve 8. aylarda sebze püresine ya da çorbaya ezerek eklemeyi öneriyor¹; Türkiye Beslenme Rehberi soya fasulyesini de kuru baklagiller arasında sayıyor². Tuzsuz tofu ve soya sütü bunun için uygundur; miso ise ilk yaş gününden sonra gelir.

Nasıl sunulur

Misoyu çocuğunuzun yemeğine kaşık kaşık değil, çeşni olarak katın. Tuzsuz pişirdiğiniz sebze ya da mercimek çorbası pişip ocaktan inince küçük bir kâseye biraz çorba suyu alın, misoyu orada eritin ve tencereye karıştırın. Misonun kendisi tuzludur⁶; bu çorbaya ayrıca tuz eklemeyin, bulyon tablet de katmayın³.

Aile için Japon usulü miso çorbası pişiriyorsanız çocuğunuzun payını miso eklenmeden önce ayırın. Aile için pişirirken de bebeğin yemeğine tuz girmemesine dikkat edin³. Hazır toz ya da paket miso çorbası kullanmayın; bulyon tablet gibi hazır çorba tabanları çoğu zaman tuzludur³.

Alırken etiketi okuyun. Açık renkli, tatlı miso türleri daha az tuzludur; kırmızı ve uzun süre olgunlaşmış misolar daha tuzludur⁶. Tuzu azaltılmış ürünler tuz alımını düşürmenin bir yoludur⁴, ama yine tuz taşır. Şeker eklenmiş miso soslarını iki yaşından önce seçmeyin; Türkiye Beslenme Rehberi iki yaşından küçük çocuklarda ilave şekerli besinlerden kaçınılmasını öneriyor². Açılan kabı kapağı kapalı, buzdolabında ve etiketteki süreye uyarak saklayın. Hangi yaşta nasıl sunacağınızı yaş bölümlerinde bulabilirsiniz.

Boğulma riski

Miso suda eriyen bir ezmedir; çorbanın içinde lokma oluşturmaz ve kendisi boğulma riski taşımaz. Riski taşıyan, çorbanın ya da yemeğin içindeki katılardır: tofu, sebze, erişte ya da et parçaları. Onları yaşına uygun kesin; lokmaların en büyük kenarı 1,3 cm'yi geçmesin¹¹. Misolu karamel ve şekerleme gibi sert ya da yapışkan tatlılar ayrı bir konudur: İrlanda'nın sağlık servisi sert şekerleri ve karamelleri 5 yaşından küçük çocuklara hiç verilmeyecek yiyecekler arasında sayıyor¹².

Çocuğunuz mama sandalyesinde ya da masada otururken yesin; yürürken, koşarken, oynarken ya da uzanmışken ağzında yiyecek olmasın¹¹. Yemek sırasında onu bir an bile yalnız bırakmayın¹². Araçta, oto koltuğunda ya da pusette yiyecek vermeyin¹². Sıcak çorbayı ılıtmadan önüne koymayın.

Yeni dokulara alışan çocuk öğürebilir. Öğürme seslidir; gözleri sulanabilir, dilini öne itebilir¹³. Öğüren ya da öksüren çocuğun ağzına parmağınızla lokma aramayın; göremediğiniz bir parçayı parmakla aramak onu daha derine itebilir. Sesli öksürüyorsa öksürmesine fırsat verin ve yanından ayrılmayın¹⁴. Boğulma ise sessizdir; çocuk nefes alamaz, dudaklarının içi, diş etleri ya da tırnakları morarabilir¹³. İngiltere'nin ulusal sağlık servisi bu durumu acil durum olarak tanımlar ve hemen acil yardım çağrılmasını önerir¹⁴. Ülkemizde acil yardım numarası 112'dir.

Alerjenler

Miso soyadan yapılır; İlk Lokma'da da soya alerjeni olarak işaretli. Soya, alerjik tepkiye yol açabilen besinler arasında sayılıyor⁹. Avustralya'nın klinik alerji derneği misoyu, soya alerjisinde kaçınılması gereken soyalı ürünler arasında listeliyor⁷.

Misoya geçmeden önce soya çocuğunuza ayrı ve sorunsuz tanıtılmış olsun; tofu ya da soya sütü bunun için uygundur. Miso çorbasının içindeki öteki yaygın alerjenleri de, örneğin balığı ya da buğday eriştesini, önce tek tek denemiş olun. Böylece bir tepki olursa nedenini bulmak kolaylaşır. Misoyu ilk kez gündüz, az miktarda ve o gün başka yeni besin başlatmadan verin; sonraki yeni besin için 3–5 gün bekleyin¹.

Arpalı miso arpa içerir; arpa da buğday gibi glüten taşır^6,8. Çölyak hastalığı, arpa alerjisi ya da başka glütenli tahıllara alerjisi olan çocuk için etiketi okuyun ve doktorunuza danışın. Japon usulü miso çorbası çoğu zaman kurutulmuş balıktan yapılan dashi suyuyla pişirilir⁶; balık alerjisi varsa çorbanın tabanını da sorun. Tanı konmuş soya alerjisinde miso verilmez⁷.

Kızarık, kaşıntılı bir döküntü, kaşınan ve sulanan gözler, tek seferlik kusma ya da karın sorunları görürseniz misolu yemeğe ara verip doktorunuza danışın⁹. Birden fazla belirti birlikte görülür, kusma ya da ishal tekrarlar ya da kurdeşen vücuda yayılırsa İlk Lokma acil yardım çağırmanızı önerir. Dudakları ya da dili şişerse, nefes almakta zorlanırsa, hırıltılı solursa ya da gevşeyip her zamanki gibi tepki vermezse beklemeyin, hemen 112'yi arayın¹⁰.

Sık sorulanlar

Misoda ebeveynlerin ilk sorusu ne zaman başlanacağı. Misoyu ilk yaş gününden sonra, tuzsuz ev çorbasının içinde ve az kullanabilirsiniz. Sağlık Bakanlığı ilk yılda bebeğin besinlerine tuz eklenmemesini öneriyor¹; misonun tuzu da çoğu türde yüzde 11–13 dolayındadır⁶.

Aile için yaptığınız miso çorbasında çocuğunuzun payını miso eklenmeden önce ayırın³. Arpalı miso glüten içerir⁸; soya alerjisinde miso verilmez⁷. Bir besinin fermente olması da tek başına sağlığa yararlı olduğunun kanıtı sayılmaz².

İpuçları

Misoyu yemeğin ana tadı değil, bir çay kaşığından az bir çeşni olarak kullanın. Bütün aile yemekteki tuzu yavaş yavaş azalttığında bundan herkes yarar görür⁵.

Çocuğunuzu misolu yemeğe alıştırmaya çalışmayın; tuzsuz pişmiş payı da aynı sofrada yeterlidir. Misolu yemeğe ayrıca tuz eklemeyin⁵.

Misonun tuzlu tadını başka tatlarla dengeleyin. Sarımsak, limon suyu, karabiber, ot ve baharat yemeğe tuz eklemeden lezzet katar⁴.